Öğretmenlerin Sendikaya Üye Olma Nedenleri İle Örgütsel Muhalefet Algıları Arasındaki İlişki

Öz

Bu araştırmada, resmi ve özel okullarda görev yapan sendika üyesi öğretmenlerin sendikaya üye olma nedenleri ile örgütsel muhalefet algıları arasındaki ilişki incelenmiştir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modelinde desenlenmiştir. Araştırmanın evrenini 2023–2024 eğitim öğretim yılında Elazığ il merkezinde görev yapan 8600 öğretmen, örneklemini ise ölçüt örnekleme yöntemiyle seçilen 383 gönüllü öğretmen oluşturmuştur. Veri toplamada Sendikal Örgütlenme Nedenleri Ölçeği (Uğurlu ve Arslan, 2020) ile Örgütsel Muhalefet Ölçeği (Dağlı, 2015) kullanılmıştır. Veriler normal dağılım gösterdiğinden analizde parametrik testlerden yararlanılmıştır. Bulgulara göre öğretmenlerin sendikal örgütlenmeye yönelik algıları “Katılıyorum”, örgütsel muhalefet algıları ise “Büyük Oranda Katılıyorum” düzeyindedir. Sendikaya üye olma nedenleri ile bazı demografik değişkenler, örgütsel muhalefet algıları ile yaş, kıdem ve eğitim durumu açısından anlamlı farklılıklar belirlenmiştir. Ayrıca sendikaya üye olma nedenleri ile örgütsel muhalefet arasında zayıf ve negatif yönlü bir ilişki bulunmuş; regresyon analizinde sendikaya üye olma nedenlerinin örgütsel muhalefeti negatif yönde yordadığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sendikacılık
• Öğretmen Sendikaları
• Örgütsel Muhalefet

Etik Beyan

Bu araştırmanın Etik Kurul İzni, Fırat Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu’nun 21/09/2023 tarih ve 2023/17 sayılı kararı ile onaylanmıştır. Bu araştırmada yer alan katılımcıların bilgilendirilmiş gönüllü onam beyanları alınmıştır.

The Relationship Between Teachers' Reasons for Union Membership and Their Perceptions of Organizational Opposition

Öz

This study examined the relationship between teachers’ reasons for joining unions and their perceptions of organizational dissent among union-member teachers working in public and private schools. The research was designed using the correlational survey model, a quantitative research method. The population consisted of 8,600 teachers working in the city center of Elazığ during the 2023–2024 academic year, while the sample included 383 volunteer teachers selected through criterion sampling. Data were collected using the Reasons for Unionization Scale (Uğurlu and Arslan, 2020) and the Organizational Dissent Scale (Dağlı, 2015). Since the data showed a normal distribution, parametric tests were used for analysis. Findings indicated that teachers’ perceptions of unionization were at the “agree” level, while their perceptions of organizational dissent were at the “largely agree” level. Significant differences were found in union membership reasons according to certain demographic variables, and in organizational dissent perceptions according to age, seniority, and education level. In addition, a weak negative relationship was found between teachers’ reasons for union membership and organizational dissent. Regression analysis showed that reasons for union membership negatively predicted organizational dissent.

Anahtar Kelimeler

• Union
• Teacher Organizations
• Organizational Opposition

Kaynakça

1. Akyüz, Y. (2007). Doğuşunun yüzüncü yılında Türkiye’de öğretmen örgütlenmesinin ilk on yılına bakışlar (1908-1918). Osmanlı Tarihi Araştırma Ve Uygulama Merkezi Dergisi OTAM, 22(22), 1-50. https://doi.org/10.1501/OTAM_0000000176
2. Altay, F. (2024). Eğitim seviyesi ve örgütsel muhalefet ilişkisi: Öğretmenler üzerine bir araştırma. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 30(1), 77–92.
3. Arı, Y. (2019). Öğretmenlerin örgütsel muhalefet algılarının cinsiyet değişkenine göre incelenmesi. Eğitim Yönetimi Araştırmaları Dergisi, 5(1), 55–72.
4. Arslan, Ş., & Arslan, S. (2024). Öğretmenlerin örgütsel muhalefet düzeyleri. Ulusal Eğitim Toplum ve Dünya Dergisi, 1(1), 20-42. https://doi.org/10.5281/zenodo.10726105
5. Arslan, C., & Uğurlu, C. T. (2021). Öğretmenlerin sendikal örgütlenmeye ilişkin tutumları ve sendikal örgütlenme nedenleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(7), 240-262.
6. Ayar, M. (2023). Örgütsel muhalefet. In Organizational Behavior Concepts and Research-I (pp. 359-384). Özgür Yayın Dağıtım Ltd. Şti.
7. Aydın, H. (2021). Öğretmenlerin sendikal motivasyonlarında yerleşim yerine göre farklılıklar. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 35(2), 45-60. https://doi.org/10.23863/kalem.2021.194
8. Battal, E., & Ince, T. (2004). Sendikal örgütlenme ve eğitim-bir-sen. Eğitim-Bir-Sen.

9. Boyacı, H. (1994). Öğretmenlerin mesleki örgütlenmeye ilgilerinin düzeyi ve bu ilgi düzeyinin etkenleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
10. Büyük Larousse (1994). Büyük larousse sözlük ve ansiklopedisi. (Cilt 20, s. 10352) İstanbul : Gelişim Yayınları AŞ.
11. Büyüköztürk, Ş. (2019). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Atıf İndeksi, 001-214.
12. Çam, M. (2021). Medeni durumun öğretmenlerin sendika üyeliği ve örgütsel muhalefet algısına etkisi. Eğitim Bilimleri Araştırma Dergisi, 11(1), 65–82.
13. Çelik, A. (2010). Sendikal haklar: uluslararası çalışma hukuku ve türkiye’nin uyumsuzluğu. disiplinlerarası yaklaşımla insan hakları (Editör: Selda Çağlar) içinde, İstanbul: Beta Yayını, Aralık, 255-331.
14. Çelik, M., & Kaya, H. (2019). Yaş gruplarına göre öğretmenlerin sendikaya üye olma nedenleri. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 34(1), 75-90.
15. Dağlı, A. (2015). Örgütsel muhalefet ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(53), 198-218.
16. Demir, E. (2020). Öğretmenlerin sendikaya üyelik nedenlerinde mesleki kıdemin rolü. Eğitim Yönetimi Dergisi, 26(3), 230–248.
17. Demir, M., & Aydın, S. (2019). Yerleşim yeri değişkenine göre öğretmenlerin örgütsel muhalefet algıları. Eğitimde Örgütsel Davranış Dergisi, 7(1), 45–63.
18. Demirtaş, H. (2020). Örgütsel muhalefet algısında yerleşim yerinin etkisi. Eğitim Yönetimi Araştırmaları, 8(2), 88–105.
19. Erdoğan, M. (2020). Öğretmenlerin sendikaya üye olma sebepleri üzerine yaş ve deneyim etkisi. Eğitim ve Toplum Dergisi, 41(3), 112-130.
20. Erdoğan, Ç., & Karaman, H. G. (2016). Türkiye’deki eğitim sendikalarına yönelik bir inceleme: amaçlar, beklentiler ve sorunlar. Sakarya University Journal of Education, 6(2), 123-140. https://doi.org/10.19126/suje.62122
21. Eren, T. (2020). Öğretmenlerin örgütsel muhalefet algılarında cinsiyet faktörünün rolü. Milli Eğitim Dergisi, 49(226), 153–170.
22. Erkılıç, T. A. (2004). İnsan kaynakları ve okulun eğitim programının yönetimine ilişkin etmenlerin ortaöğretim kurumlarında çalışan işgörenlerin sendikal örgütlenmeleri üzerine etkileri (Eskişehir Merkez ilçe örneği). Anadolu Üniversitesi.
23. Gazalcı, M. (2007).Kuşatılan cumhuriyet eğitimi. Ankara, Eğit-der Yayınları, 2007.
24. Gök, A., & Bozbayındır, F. (2021). Okul yöneticilerinin görüşleri bağlamında eğitim sendikaları. Eğitim Ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori Ve Uygulama, 12(24), 301-328. https://izlik.org/JA84GC53JR
25. Güneş, O. (2019). Öğretmenlerin örgütsel muhalefet algılarında yerleşim yerinin etkisi. Sosyal Bilimler ve Eğitim Araştırmaları Dergisi, 10(3), 211–227. http://www.csgb.gov.tr. (Erişim: 20.08.2023).
26. İnceoğlu, E. (2010). Türkiye’de 1960 sonrası öğretmen sendikacılığı. İpek, A. (2020). Eğitim seviyesi ve örgütsel muhalefet: öğretmenler üzerine bir araştırma. Eğitim ve İnsan Dergisi, 32(1), 55-70.
27. Karadağ, R., & Er, B. (2018). Yerleşim yeri faktörünün öğretmenlerin örgütsel muhalefet algısına etkisi. Eğitimde Yönetim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 75–92.
28. Kassing, J. W. (1997). Articulating, Antagonizing and Displacing: A Model of Employee Dissent. Communication Studies, 48(4), 311-332. https://doi.org/10.1080/10510979709368510
29. Kassing, J. W. (1998). Development and Validation of the Organizational Dissent Scale, Management Communication Quarterly, 12(2), 183-229. https://doi.org/10.1177/0893318998122002
30. Koç, Y. (1992). Sendika Nedir?, Ankara: Eğitim İş Yayınları.
31. Koçak, A. (2021). Yaş faktörünün öğretmenlerin örgütsel muhalefet algısına etkisi. Eğitim Yönetimi Araştırmaları, 9(3), 177–193.
32. Korucuoğlu, T., & Şentürk, İ. (2018). Örgütsel güç oyunları ve örgütsel muhalefet arasındaki ilişki (İlkokul ve ortaokullarda görev yapan öğretmen görüşleri bağlamında). Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(2), 428-447. https://izlik.org/JA24CP32MY
33. Köksal, N. (2018). Cinsiyetin örgütsel muhalefet üzerindeki etkisi: Öğretmenler örneği. Eğitim Bilimleri Araştırma Dergisi, 8(1), 41–59.
34. Kurt, H. (2019). Medeni durumun öğretmenlerin örgütsel muhalefet algıları üzerindeki etkisi. Eğitim ve İnsan Dergisi, 31(2), 75-90.
35. Kutal, M. (2005). Türk sendikacılığını çevreleyen olumsuz koşullar, özellikler ve yeni bir yapılanma ihtiyacı. Çalışma ve Toplum, 2 (5), 11-26. https://izlik.org/JA85YT24PR
36. Mavi, A., & Gökçe, M. (2018). Öğretmenlerin sendikaya üyelik nedenleri: cinsiyet üzerine bir inceleme. Eğitim Bilimleri Dergisi, 18(2), 45-60.
37. Polat, H., & Demir, A. (2021). Öğretmenlerin sendika üyeliği ve örgütsel muhalefet algılarında medeni durumun rolü. Eğitimde Sosyal Çalışmalar Dergisi, 4(2), 99–115.
38. Püsküllüoğlu, E., & Altınkurt, Y. (2018). Mesleki kıdemin öğretmenlerin örgütsel muhalefet algısına etkisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 24(4), 321–340.
39. Özdemir, M. (2010). Ankara ili kamu genel liselerinde görev yapan yönetici ve öğretmenlerin örgütsel muhalefete ilişkin görüşleri. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
40. Özerkmen, N. (1998). Geçmişten günümüze kamu çalışanlarının sendikal örgütlenmesinde anayasal ve yasal düzenlemeler ve kamu çalışanlarının örgütlenme sorunları. Ankara Üniversitesi Dil Ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 38(1-2), 425-444.
41. Şahım, T. (1994). Siyasi katılım ve baskı grupları. Makro.
42. Şahin, M., & Kaya, H. (2020). Yerleşim yeri faktörünün sendikaya üye olma gerekçelerine etkisi. Eğitim Bilimleri Dergisi, 19(1), 25-40.
43. Şen, Z., & Yılmaz, O. (2020). Cinsiyet ve sendikal üyelik: Öğretmenler üzerine bir araştırma. Eğitim ve Sosyoloji Dergisi, 14(1), 55–73.
44. Tok, T. N.(1996). "Okul Yöneticileri ve Öğretmenlerin Mesleki Örgütlenmeye İlişkin Görüşleri", Eğitim Yönetimi, 2, 4, (Güz 1996): 609-630
45. Turan, S., & Şen, A. (2021). Mesleki kıdemin sendikaya üyelik sebeplerine etkisi. Eğitim Bilimleri Araştırmaları, 11(2), 180–198.
46. Uğurlu, C. T., & Arslan, C. (2020). Sendikal örgütlenme nedenleri ölçeği: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(74), 750-759.
47. Yavuz, Y. (2003). “Üniversite Çalışanlarının Mesleki Tutumları İle İlgili Kamu Emekçileri Sendikalarına İlişkin Görüşleri”, Eğitim-Bilim-Toplum Dergisi, Eğitim Sen Yayınları, Cilt: 1, sayı:2, Ankara.
48. Yılmaz, R., & Aydın, K. (2020). Öğretmenlerin sendika üyelikleri ve örgütsel muhalefet algıları: Medeni durum değişkeni üzerine bir analiz. Eğitim Sosyolojisi Dergisi, 7(3), 88–104.
49. Yol, Z., & Zincirli, F. (2022). Mesleki kıdemin örgütsel muhalefet üzerindeki etkisi. Eğitim Yönetimi Dergisi, 28(2), 145–163