Okul Öncesi Dönem Çocuklarının Öz Düzenleme Becerilerinin Eğitim Ortamlarında Desteklenmesi: Durum Çalışması

Öz

Okul öncesi dönemde çocukların öz düzenleme becerilerinin desteklenmesi, öğretmenlerin bu konudaki bilgi düzeyleri, olumlu tutumları ve öz yeterlilikleri ile doğrudan ilişkilidir. Bu araştırmanın amacı, okul öncesi öğretmenlerinin eğitim ortamlarında çocukların öz düzenleme becerilerini geliştirmeye yönelik yürüttükleri uygulamaları ve bu sürece ilişkin deneyimlerini incelemektir. Nitel araştırma yaklaşımlarından durum çalışması deseninin kullanıldığı araştırmanın çalışma grubunu, maksimum çeşitlilik ve ölçüt örneklemesiyle seçilmiş, İstanbul ili Küçükçekmece ilçesindeki üç bağımsız anaokulunda görev yapan 15 okul öncesi öğretmeni oluşturmaktadır. Öğretmenlerin en az üç yıldır görev yapmaları ve 60–72 aylık çocukların öğretmeni olmaları ölçüt olarak belirlenmiştir. Araştırmacıların hazırladığı yarı yapılandırılmış görüşme formu veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, öğretmenlerin öz düzenleme becerilerini tanımlarken çoğunlukla bilişsel, sosyal-duygusal ve davranışsal bileşenlere odaklandıklarını; değerlendirme yöntemleri, etkinlik türleri, aile katılımı ve karşılaşılan güçlükler gibi temaların ön plana çıktığını göstermiştir. Ayrıca öğretmenlerin, öz düzenleme becerilerini destekleme sürecindeki güçlükleri ve etkili buldukları stratejileri çoğunlukla dış etkenlerle ilişkilendirdikleri belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Okul Öncesi Dönem
• Öz Düzenleme Becerileri
• Okul Öncesi Öğretmenleri
• Eğitim Ortamları

Supporting Self-Regulation Skills of Preschool Children in Educational Environments: A Case Study

Öz

Supporting children's self-regulation skills in the preschool period is directly related to teachers' level of knowledge, positive attitudes and self-efficacy on this subject. The aim of this research is to examine the practices of preschool teachers to develop children's self-regulation skills in educational environments and their experiences in this process. The study group of the research, in which the case study design, one of the qualitative research approaches, was used, consisted of 15 preschool teachers working in three independent kindergartens in Küçükçekmece district of Istanbul, selected with maximum diversity and criterion sampling. It has been determined as a criterion that teachers have been working for at least three years and that they are teachers of children aged 60-72 months. A semi-structured interview form prepared by the researchers was used as the data collection tool. The data obtained were analyzed by thematic analysis method. The findings show that teachers mostly focus on cognitive, social-emotional and behavioral components when defining self-regulation skills; assessment methods, activity types, family participation and difficulties encountered came to the fore. In addition, it was determined that teachers mostly associated the difficulties in the process of supporting self-regulation skills and the strategies they found effective with external factors.

Anahtar Kelimeler

• Preschool Period
• Self-regulation Skills
• Preschool Teachers
• Educational Environments

Kaynakça

1. Alamos, P., Turnbull, K. L. P., Williford, A. P., & Downer, J. T. (2025). The joint development of self-regulation and expressive language in preschool classrooms: Preliminary Evidence from a Low-Income Sample. Journal of Applied Developmental Psychology, 97, 101763. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2025.101763
2. Alakoç, D., Soydan, S., & Akış, G. (2023). Öz düzenleme becerilerini desteklemede okul öncesi öğretmenlerinin inançları: Öz düzenleme bilgi, tutum ve öz yeterlilik ölçeği Türkçeye uyarlama çalışması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(2), 1324-1350. https://doi.org/10.17679/inuefd.1170178
3. Aydoğdu, F. (2022). Okul öncesi dönem çocuklarının akran ilişkileri ile okula uyumları arasındaki ilişkide öz-düzenleme becerilerinin aracılık rolü. Eğitim ve Bilim, 47(212), 177-195. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2022.11353
4. Aykut, Ç., Apaydın, G., & Çelik, A., (2018). Okul öncesi öğretmenlerinin çocukların öz düzenleme becerilerini desteklemeye yönelik sınıf içi uygulamalarının belirlenmesi. Uluslararası Engelsiz Yaşam ve Toplum Dergisi, 2(1), 16-34. https://doi.org/10.29329/baflas.2018.264.2
5. Bağçeli- Kahraman, P., Şen, T., Alataş, S. & Tütüncü, B. (2018). Okul öncesi dönemde okula uyum sürecine ilişkin öğretmen görüşleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 681–701. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2018..-431421
6. Blair, C. (2002). School readiness: Integrating cognition and emotion in a neurobiological conceptualization of children's functioning at school entry. American Psychologist, 57(2), 111-127. https://doi.org/10.1037/0003-066X.57.2.111
7. Blair, C., & Razza, R. P. (2007). Relating effortful control, executive function, and false belief understanding to emerging math and literacy ability in kindergarten. Child Development, 78(2), 647–663. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2007.01019.x
8. Blair, C., & Raver, C. C. (2015). School readiness and self-regulation: a developmental psychobiological approach. Annual Review of Psychology, 66, 711–731. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010814-015221

9. Bodrova, E. (2018). Tools of the Mind: The Vygotskian-based early childhood program. Journal of Cognitive Education and Psychology, 17(3), 223-237. https://doi.org/10.1891/1945-8959.17.3.223
10. Burgess, C. C. (2023). Educator understanding of self-regulation and implications for classroom facilitation: A mixed methods study. Journal of Early Childhood Research, 21(4), 469-483. https://doi.org/10.1177/1476718X231186613
11. Calkins, S. D., & Fox, N. A. (2002). Self-regulatory processes in early personality development: a multilevel approach to the study of childhood social withdrawal and aggression. Development and Psychopathology, 14(3), 477–498. https://doi.org/10.1017/s095457940200305x
12. Campbell-Barr, V., & Leeson, C. (2016). Quality and leadership in the early years. SAGE Publications Ltd, https://doi.org/10.4135/9781473972414
13. Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry & research design: Choosing among five approaches (2nd ed.). USA: SAGE Publications.
14. Creswell, J. W. (2013). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
15. Diamond, A. (2002). Normal development of prefrontal cortex from birth to young adulthood: Cognitive functions, anatomy, and biochemistry. In D. Stuss and R. Knight (eds.), Principles of Frontal Lobe Function (pp. 466–503). NY: Oxford. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195134971.003.0029
16. Downer, J., Sabol, T. J., & Hamre, B. (2010). Teacher-Child interactions in the classroom: Toward a theory of within- and cross-domain links to children’s developmental outcomes. Early Education & Development, 21(5), 699–723. https://doi.org/10.1080/10409289.2010.497453
17. Duncan, R. J., Schmitt, S. A., Burke, M., & McClelland, M. M. (2018). Combining a kindergarten readiness summer program with a self-regulation intervention ımproves school readiness. Early childhood Research Quarterly, 42, 291–300. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2017.10.012
18. Edossa, A. K., Schroeders, U., Weinert, S., & Artelt, C. (2018). The development of emotional and behavioral self-regulation and their effects on academic achievement in childhood. International Journal of Behavioral Development, 42(2), 192-202. https://doi.org/10.1177/0165025416687412
19. Eisenberg, N., & Spinrad, T. L. (2004). Emotion-related regulation: sharpening the definition. Child Development, 75(2), 334–339. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2004.00674.x
20. Gestsdottir S., von Suchodoletz A., Wanless S. B., Hubert B., Guimard P., Birgisdottir F., & McClelland M. (2014). Early behavioral self-regulation, academic achievement, and gender: Longitudinal findings from France, Germany, and Iceland. Applied Developmental Science, 18, 90–109. https://doi.org/10.1080/10888691.2014.894870
21. Gross, J. J., & Thompson, R. A. (2007). Emotion regulation: Conceptual foundations. In J. J. Gross (Ed.), Handbook of emotion regulation (pp. 3–24). The Guilford Press.
22. Gülay Ogelman, H. ve Kaya, R. (2025). Okul öncesi dönemde öz düzenleme ve okula uyumun boylamsal olarak incelenmesi, E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 16 (1), 17-30. https://doi.org/10.19160/eijer.1609250
23. Happaney, K., Zelazo, P. D., & Stuss, D. T. (2004). Development of orbitofrontal function: Current themes and future directions. Brain and Cognition, 55(1), 1-10.
24. Harrington, E. M., Trevino, S. D., Lopez, S., & Giuliani, N. R. (2020). Emotion regulation in early childhood: Implications for socioemotional and academic components of school readiness. Emotion, 20(1), 48–53. https://doi.org/10.1037/emo0000667
25. Hofmann W., Schmeichel B. J., Baddeley A. D. (2012). Executive functions and self-regulation. Trends in Cognitive Sciences, 16(3), 174–180. https://doi.org/10.1016/j.tics.2012.01.006
26. Korucu, I., Ayturk, E., Finders, J. K., Schnur, G., Bailey, C. S., Tominey, S. L., & Schmitt, S. A. (2022). Self-Regulation in preschool: Examining ıts factor structure and associations with pre-academic skills and social-emotional competence. Frontiers in Psychology, 12, 717317. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.717317
27. Kurt, Ş. H., & Dikici Sığırtmaç, A. (2021). Okul öncesi öğretmenlerinin öz düzenleme becerisi ve öz-düzenlemeli öğrenmeyi destekleyen uygulamalarının sınıf yönetimi becerisi üzerine etkisi. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 5(1), 135–151. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.1967202151245
28. Liew, J. (2012). Effortful control, executive functions, and education: Bringing self‐regulatory and social‐emotional competencies to the table. Child Development Perspectives, 6(2), 105–111. https://doi.org/10.1111/j.1750-8606.2011.00196.x
29. MEB (2024). Okul öncesi eğitim programı. https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programokuloncesiOnayli.pdf
30. McClelland, M. M., Cameron, C. E., Connor, C. M., Farris, C. L., Jewkes, A. M., & Morrison, F. J. (2007). Links between behavioral regulation and preschoolers' literacy, vocabulary, and math skills. Developmental Psychology, 43(4), 947. https://doi.org/10.1037/0012-1649.43.4.947
31. McClelland, M. M., & Cameron, C. E. (2012). Self‐regulation in early childhood: Improving conceptual clarity and developing ecologically valid measures. Child Development Perspectives, 6(2), 136–142. https://doi.org/10.1111/j.1750-8606.2011.00191.x
32. McClelland, M. M., Geldhof, G. J., Cameron, C. E., & Wanless, S. B. (2015). Development and self-regulation. In W. F. Overton, P. C. M. Molenaar & R. M. Lerner (Eds.), Handbook of child psychology and developmental science: Theory and method (7),523–565. John Wiley & Sons, Inc. https://doi.org/10.1002/9781118963418.childpsy114
33. Merritt, E. G., Wanless, S. B., Rimm-Kauffman, S. E., Cameron, C., & Peugh, J. L. (2012). The contribution of teachers’ emotional support to children’s social behaviors and selfregulatory skills in first grade. School Psychology Review, 40(2), 141-159. https://doi.org/10.1080/02796015.2012.12087517
34. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). An expanded sourcebook qualitative data analysis. Sage Publications. Montroy, J. J., Bowles, R. P., Skibbe, L. E., McClelland, M. M., & Morrison, F. J. (2016). The development of self-regulation across early childhood. Developmental Psychology, 52(11), 1744–1762. https://doi.org/10.1037/dev0000159
35. Myers, S. S., & Pianta, R. C. (2008). Developmental commentary: Individual and contextual influences on student-teacher relationships and children's early problem behaviors. Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology, 37(3), 600–608. https://doi.org/10.1080/15374410802148160
36. Oppermann, E., Lehrl, S., & Burghardt, L. (2023). Associations between preschool quality and children's social-emotional development until 2nd grade of elementary school. Early Childhood Research Quarterly, 63, 133–144. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2022.12.002
37. Orbán, R., Kiss, B. L., Zsidó, A. N., Pohárnok, M., & Gomez-Baya, D. (2025). Different pathways leading to prosocial behavior in preschoolers: The role of parenting style, child temperament, and self-regulation. New Directions for Child and Adolescent Development. 2025(1), 8836802. https://doi.org/10.1155/cad/8836802
38. Öğücü, E., & Bayraktar, V. (2025). Okul Öncesi Eğitim Kurumlarında Görev Yapan Öğretmenlerin Öz Düzenleme Becerilerinin İncelenmesi: Examining the Self-Regulation Skills of Teachers Working in Preschool Education İnstitutions. Ases Ulusal Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 591–603. https://doi.org/10.5281/zenodo.15721033
39. Öngören, S. (2023). Supporting self-regulation in the preschool period: A case study of teachers' practices. Turkish Journal of Education, 12(4), 182-200. https://doi.org/10.19128/turje.1228285
40. Perry, N. B., Dollar, J. M., Calkins, S. D., Keane, S. P., & Shanahan, L. (2018). Childhood self-regulation as a mechanism through which early overcontrolling parenting is associated with adjustment in preadolescence. Developmental Psychology, 54(8), 1542–1554. https://doi.org/10.1037/dev0000536
41. Raver C. C. (2004). Placing emotional self-regulation in sociocultural and socioeconomic contexts. Child Development, 75(2), 346–353. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2004.00676.x
42. Ren, L., & Fan, J. (2019). Chinese preschoolers’ daily routine and its associations with parent-child relationships and child self-regulation. International Journal of Behavioral Development, 43(2), 179-184. https://doi.org/10.1177/0165025418811126
43. Rimm-Kaufman, S. E., Curby, T. W., Grimm, K. J., Nathanson, L., & Brock, L. L. (2009). The contribution of children's self-regulation and classroom quality to children's adaptive behaviors in the kindergarten classroom. Developmental Psychology, 45(4), 958–972. https://doi.org/10.1037/a0015861
44. Robson, D. A., Allen, M. S., & Howard, S. J. (2020). Self-regulation in childhood as a predictor of future outcomes: A meta-analytic review. Psychological Bulletin, 146(4), 324–354. https://doi.org/10.1037/bul0000227
45. Robinson, L. E., Palmer, K. K., & Bub, K. L. (2016). Effect of the children's health activity motor program on motor skills and self-regulation in head start preschoolers: An efficacy trial. Frontiers in Public Health, 4, 173. https://doi.org/10.3389/fpubh.2016.00173
46. Salminen, J., Guedes, C., Lerkkanen, M.‐K., Pakarinen, E., & Cadima, J. (2021). Teacher–child interaction quality and children's self‐regulation in toddler classrooms in Finland and Portugal. Infant and Child Development, 30(3), Article e2222. https://doi.org/10.1002/icd.2222
47. Saraç, S., Abanoz, T., & Gülay Ogelman, H. (2021). Okul öncesi dönem çocuklarının öz düzenleme becerilerinin bazı demografik değişkenler açısından incelenmesi. Gelişim ve Psikoloji Dergisi, 2(3), 1–11. https://doi.org/10.51503/gpd.847786
48. Sezici, E. & Akkaya, D. D. (2020). The effect of preschool children’s motor skills on self-care skills. Early Child Development and Care, 190(6), 963–970. https://doi.org/10.1080/03004430.2020.1737040
49. Thompson, R. A. (2019). Emotion dysregulation: A theme in search of definition. Development and Psychopathology, 31(3), 805–815. https://doi.org/10.1017/S0954579419000282
50. Tozduman Yaralı K., Güngör Aytar A. F., (2017). Okul öncesi dönem çocuklarının davranışlarının öz düzenleme becerileri yönünden incelenmesi, Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 856- 870. https://doi.org/10.17860/mersinefd.291209
51. Tutkun, C., Filiz, T., & Akbaba, F. D. (2022). Türkiye’de öz düzenleme ile ilgili yapılan araştırmalardaki genel eğilimlerin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 328- 349. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1067613
52. Tutkun, C., Aydın-Kılıç, Z. N., & Balcı, A. (2025). Okul Öncesi Öğretmenlerine Yönelik Öz Düzenlemeli Öğrenme Öğretim Ölçeği’nin (Ö-ÖDÖ) geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 23(1), 641-665. https://doi.org/10.37217/tebd.1564293
53. Tüzel, B. ve Demi̇riz, S. (2025). Okul öncesi çocuklarının davranışsal öz düzenleme becerileri ile öz bakım becerilerinin ilişkisi. Asos Journal, (166), 321-345. http://dx.doi.org/10.29228/ASOS.82155
54. Vardi, Ö. ve Demiriz, S. (2021). 5-6 Yaş çocuklarının davranışsal öz düzenleme ve duygu düzenleme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(3), 1993-2029. https://doi.org/10.17152/gefad.925176
55. Vasseleu, E., Neilsen-Hewett, C., Ehrich, J., Cliff, K., & Howard, S. J. (2021). Educator Beliefs around supporting early self-regulation: Development and evaluation of the self-regulation knowledge, attitudes and self-efficacy scale. Frontiers in Education, 6, 1-14. https://doi.org/10.3389/feduc.2021.621320
56. Whitebread, D., Bingham, S., Grau, V., Pıno Pasternak, D., & Sangster, C. (2007). Development of metacognition and self-regulated in young children: Role of collaborative and peer-assisted learning. Journal of Cognitive Education and Psychology, 6(3), 433-455. https://doi.org/10.1891/194589507787382043
57. Wood, A. P., Nocera, V. G., Kybartas, T. J., & Coe, D. P. (2020). Physical activity and cognitive aspects of self-regulation in preschool-aged children: A systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(18), 6576. https://doi.org/10.3390/ijerph17186576
58. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6.Baskı). Seçkin Yayıncılık.