SON DÖNEM OSMANLI TOPLUMUNDA ESKİ MEKTEPTEN YENİ MEKTEBE GEÇİŞ SÜRECİ

XIX. yüzyıl Osmanlı eğitiminde yenileşme süreci, geleneksel mahalle mektepleri ile yeni usul (usûl-i cedîd) denilen ibtidâî mekteplerin arasında yaşanan bir dizi reform süreci ve çabalarıyla geçmiştir. Bu çalışmada dönemin yasal düzenlemeleri ve öne çıkan isimlerin hâtıraları ışığında, Osmanlı ilköğretim mekteplerinin dönüşümü incelenmiştir. Tanzimat bürokratlarına göre, ilköğretim kademesi düzeltilmeden üst düzey okulların açılması, sistem genelinde büyük bir nitelik kaybına yol açabilirdi. Dönemin tanıklıkları; geleneksel sıbyan mekteplerinin mahalle kültürünü koruma ve sosyal dayanışmayı sağlama gibi olumlu yönlerine rağmen; ezberci eğitim modeli, pozitif bilimler ile gündelik dil eğitiminden uzak yapısı ve falaka gibi sert disiplin araçları nedeniyle temel eğitimde yapısal bir kriz yaşandığını göstermektedir. Bu sorunu çözmek amacıyla devlet; muallimlere liyakat ve ehliyet şartı getirirken, dersleri çağa uygun dinî ve pozitif ilim ağırlıkta sınıf usulüne göre yapılandırmıştır. Müfredata Türkçe, Hat ve Kitâbet gibi uygulamalı dersleri dahil etmiştir. Ancak tüm bu reformlar gerçekleştirilirken, XIX. yüzyıl yenileşme hareketlerinin karakteristik bir özelliği olan “eski ve yeni kurumların bir aradalığı”, yapısal dönüşümlerin toplumsal tabana nüfuz etmesi ve içselleştirilmesi için uzun vadeli bir zamana ihtiyaç duyulduğunu açıkça ortaya koymuştur.

The nineteenth century Ottoman education was characterized by a series of reform processes and efforts between the traditional neighborhood schools and the ibtidâî schools called the new usul (usûl-i cedîd). This study examines the transformation of Ottoman elementary schools in the light of the memoirs of prominent figures in the legal regulations of the period. According to the Tanzimat bureaucrats, the opening of higher-level schools without improving the primary education level could lead to a major loss of quality throughout the system. Eyewitness accounts from that period; Despite the positive aspects of traditional elementary schools, such as preserving neighborhood culture and fostering social solidarity; The rote-learning model, with its structure that is detached from the natural sciences and everyday language education, and its reliance on harsh disciplinary measures such as corporal punishment, indicates that there is a structural crisis in basic education. The state in order to solve this problem; while imposing merit and qualification requirements on teachers, it structured the courses according to the class method with the emphasis on religious and positive sciences in accordance with the age. The curriculum included applied courses such as Turkish, calligraphy, and scripts. However, while all these reforms were being carried out, the “coexistence of old and new institutions”, a characteristic feature of nineteenth-century innovation movements, made it clear that structural transformations needed a long period of time to penetrate and internalize the social base.