Fiziksel Aktivite ve Kentsel Rekreasyon: Belediye Yönetimindeki Spor Alanlarının Rolünün Değerlendirilmesi

Öz

Amaç: Bu çalışma, belediyelere ait rekreasyonel spor alanlarının fiziksel aktiviteye uygunluk algısını; kamu memnuniyeti, kullanım modelleri ve sosyo-demografik faktörlere odaklanarak incelemektedir. Materyal ve Yöntem: Veriler, Balıkesir'deki (özellikle Karesi ve Altıeylül ilçeleri) tesisleri kullanan bölge sakinlerinden, yüksek güvenirlik düzeyine sahip (a = 0,890) Fiziksel Aktivite Alanı Değerlendirme Ölçeği (FAADÖ) aracılığıyla toplanmıştır. Bulgular: Bulgular, belediye altyapısında önemli bir "algısal boşluk" olduğunu ortaya koymaktadır; bu alanların varlığına rağmen katılımcıların %70,1'i alanları yetersiz bulmaktadır. İstatistiksel analizler, algılanan zaman yeterliliğinin mekânsal değerlendirmeyi etkileyen en kritik faktör olduğunu göstermektedir (p < .001). "Zaman yoksulluğu" yaşayan bireylerin memnuniyet düzeylerinin anlamlı derecede düşük olduğu görülmüştür. İlginç bir şekilde, geleneksel literatürün aksine, erkek katılımcılar kadınlara kıyasla daha yüksek seçicilik sergilemiş ve daha belirgin kısıtlamalar bildirmiştir (p < .01). Yaş (p = 0,952) ve eğitim düzeyi (p = 0,203) gibi değişkenlerin ise anlamlı bir farklılık göstermemesi, yüksek kaliteli rekreasyonel ortamlara yönelik toplumsal talebin evrensel olduğunu düşündürmektedir. Sonuçlar: Çalışma, sadece fiziksel yakınlığın erişilebilirliği garanti etmediği sonucuna varmaktadır. Katılımcıların %72'sinin bu etkinliklere aile veya arkadaşlarıyla katılması nedeniyle, bu alanlar hayati sosyal altyapılar olarak hizmet vermektedir. Belediyelerin nicelik temelli bir yaklaşımdan nitelik odaklı bir stratejiye geçmeleri; yaşam boyu fiziksel aktivite kültürünü etkili bir şekilde teşvik etmek için zaman açısından verimli tasarımlara, artırılmış güvenliğe ve sosyal merkezli tesislere odaklanmaları önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Rekreasyonel spor alanları
• Belediye hizmetleri
• Fiziksel aktivite
• Zaman yoksulluğu
• Kamuoyu algısı

Destekleyen Kurum

Yazarlar, bu araştırmanın kamu, ticari veya kâr amacı gütmeyen herhangi bir kuruluş tarafından finansal olarak desteklenmediğini beyan eder.

Etik Beyan

Bu çalışma Helsinki Bildirgesi ilkelerine uygun olarak yürütülmüştür. Araştırma için etik onay, 13 Şubat 2024 tarihinde Balıkesir Üniversitesi Sağlık Bilimleri Girişimsel Olmayan Araştırmalar Etik Kurulu tarafından verilmiştir (Protokol No: 2024/8).

Teşekkür

Yazarlar, bu çalışmaya değerli katkılar sunan tüm katılımcılara içten teşekkürlerini sunar. Katılımcıların belediye tarafından yönetilen spor alanlarına ilişkin görüş ve deneyimleri, fiziksel aktivite ile kentsel rekreasyon arasındaki ilişkinin değerlendirilmesinde temel veri sağlamıştır. Ayrıca veri toplama sürecindeki iş birliği ve desteklerinden dolayı yerel yetkililere teşekkür ederiz.

Physical Activity and Urban Recreation: Evaluating the Role of Municipality-Managed Sports Areas

Öz

Aim: This research investigates how municipal recreational sports facilities are perceived in terms of their appropriateness for physical activity, with particular emphasis on user satisfaction levels, patterns of utilization, and socio-demographic characteristics Method: Designed as a correlational survey design, the research involved 381 participants who utilized municipal recreational facilities located in the Balıkesir city center. Data were gathered through the Physical Activity Venue Evaluation Scale (PAVES). In the current sample, the instrument exhibited a high level of internal reliability (Cronbach’s alpha = .890). Results: The findings reveal a significant "perceptual gap" in municipal infrastructure; despite the availability of these spaces, 70.1% of participants view them as inadequate. Statistical analysis shows that perceived time adequacy is the most critical factor influencing spatial evaluation (p < .001). Individuals experiencing "time poverty" report significantly lower satisfaction. Interestingly, male participants exhibited higher selectivity (PAVS) and reported more significant obstacles (OPAE) compared to females (p < .01). Variables such as age (p = .952) and educational level (p = .203) did not show significant differences. Conclusion: The results suggest that proximity alone does not ensure accessibility. As the majority of participants engage in activities with family or friends, recreational spaces also operate as key social infrastructures. Therefore, municipal strategies should emphasize qualitative enhancement over numerical expansion, prioritizing functional diversity and time-efficient infrastructure to meet the subjective needs of urban resident.

Anahtar Kelimeler

• Municipal Services
• Physical Activity
• Public Perception
• Recreational Sports Areas
• Time Poverty

Destekleyen Kurum

This research received no external funding.

Etik Beyan

This study was conducted in accordance with the principles of the Declaration of Helsinki. Ethical approval for the research was granted by the Balıkesir University Health Sciences Non-Interventional Research Ethics Committee on February 13, 2024 (Protocol No: 2024/8).

Teşekkür

The authors would like to express their sincere appreciation to all participants for their valuable contributions to this study. Their insights and experiences regarding municipality-managed sports facilities provided essential data for evaluating the relationship between physical activity and urban recreation. The authors also extend their gratitude to the local authorities for their cooperation and support during the data collection process.

Kaynakça

1. Ariane, L. B. R., Andrew, H. M., & Deborah, A. C. (2005). The significance of park to physical activity and public health. American Journal of Preventive Medicine, 28(2), 159–168. https://doi.org/10.1016/j.amepre.2004.10.024
2. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E., Demirel, F., Akgün, Ö., & Karadeniz, Ş. (2013). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi Yayıncılık.
3. Goličnik, B., & Ward Thompson, C. (2010). Emerging relationships between design and use of urban park spaces. Landscape and Urban Planning, 94(1), 38–53. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2009.07.016
4. Gülser, F. Y. (2017). Metropol kentlerde rekreasyon sunumu ve kullanım sorunları: İzmit kenti örneği. Yüksek Lisans Tezi. Gazi Üniversitesi.
5. Gümüş, H., Alay, Ö. S., & Karakılıç, M. (2015). Fiziksel aktivite mekânı değerlendirme ölçeği (FAMDÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Spor Bilimleri Dergisi, 26(1), 1–8. https://doi.org/10.17644/sbd.237568
6. Gümüş, H., Alay, Ö. S., & Karakılıç, M. (2017). Fiziksel aktivite için park ve rekreasyon alanlarına gelen kullanıcıların mekân seçimini ve fiziksel aktiviteye katılımını etkileyen faktörler. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 15(1), 31–38. https://doi.org/10.1501/Sporm_0000000305
7. Gürbüz, B. (2017). The conception and perception of leisure in Turkey. In Leisure from international voices. Sagamore Publishing.
8. Hajna, S., Ross, N. A., Brazeau, A. S., Bélisle, P., Joseph, L., & Dasgupta, K. (2015). Associations between neighbourhood walkability and daily steps in adults: a systematic review and meta-analysis. BMC Public Health, 15(1), 768. https://doi.org/10.1186/s12889-015-2082-x

9. Henderson, K. A., & Sivan, A. (Ed.). (2018). Leisure from international voices. Sagamore-Venture Publishing.
10. İslamoğlu, A. H., & Alnıaçık, Ü. (2019). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (6. Baskı). Beta Yayınevi.
11. Kaczynski, A. T., & Henderson, K. A. (2007). Environmental correlates of physical activity: A review of evidence about parks and recreation. Leisure Sciences, 29(4), 315–354. https://doi.org/10.1080/01490400701394865
12. Karaküçük, S. (2008). Rekreasyon: Boş zamanları değerlendirme (6. Baskı). Gazi Kitabevi.
13. Karasakız, H., & Dinçer, N. (2019). Belediyelerin düzenlemiş oldukları rekreasyon alanlarının fiziksel aktiviteye uygunluğu üzerine bir araştırma (Kahramanmaraş Büyükşehir Belediye örneği). Journal of History School, 43, 1629–1650. https://doi.org/10.29228/joh.24688
14. Karasar, N. (2014). Bilimsel araştırma yöntemi (26. Baskı). Nobel Yayıncılık.
15. Kline, R. B. (1998). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford Press.
16. Neumann, R. J., Ahrens, K. F., Kollmann, B., Goldbach, N., Chmitorz, A., Weichert, D., … Reif, A., & Matura, S. (2022). The impact of physical fitness on resilience to modern life stress and the mediating role of general self-efficacy. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience, 272, 679–692. https://doi.org/10.1007/s00406-021-01309-9
17. Oldenburg, R. (1999). The great good place: Cafes, coffee shops, bookstores, bars, hair salons, and other hangouts at the heart of a community. Marlowe & Company.
18. Organisation for Economic Co-operation and Development, OECD (2024). How’s life? 2024: Well-being and resilience in times of crisis. https://www.oecd.org/en/publications/how-s-life-2024_90ba854a-en.html
19. Owen, N., Healy, G. N., Matthews, C. E., & Dunstan, D. W. (2010). Too much sitting: The population health science of sedentary behavior. Exercise and sport sciences reviews, 38(3), 105–113. https://doi.org/10.1097/JES.0b013e3181e373a2
20. Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon and Schuster.
21. Ragheb, M. G., & Tate, R. L. (1993). A behavioral model of leisure participation based on leisure attitude, motivation and satisfaction. Leisure Studies, 12, 61–70.
22. Rio, C. J., & Saligan, L. N. (2023). Understanding physical activity from a cultural-contextual lens. Frontiers in Public Health, 11, 1223919. https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1223919
23. Scott, D., & Jackson, E. L. (1996). Factors that limit and strategies that might encourage people’s use of public parks. Journal of Park and Recreation Administration, 14, 1–17.
24. Tabachnick, B. G., Fidell, L. S., & Ullman, J. B. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
25. Tavşancıl, E. (2005). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Nobel Basımevi.
26. Tekin, A., Ramazanoğlu, F., & Tekin, G. (2004). Sporda sosyal alanlar: Seçme konular 1. Bıçaklar Kitabevi.
27. Whitzman, C., Legacy, C., Andrew, C., Klodawsky, F., Shaw, M., Viswanath, K., ... & Van Schilfgaarde, L. (2013). Building inclusive cities: Women’s safety and the right to the city. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203100691
28. Wicks, C., Barton, J., Orbell, S., & Andrews, L. (2022). Psychological benefits of outdoor physical activity in natural versus urban environments: A systematic review and meta-analysis of experimental studies. Applied Psychology: Health and Well-Being, 14(3), 1037–1061. https://doi.org/10.1111/aphw.12353
29. World Health Organization. (2020). WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour. https://www.who.int/publications/i/item/9789240015128