Contemporary Art Ceramics Created Through the Interpretation of Traditional Çanakkale Ceramics

Öz

Çanakkale city (Türkiye), due to its strategic location, has been home to many civilizations throughout history, making it an attractive city and a region sought after by many. In Çanakkale city, the Period of Neolithic (Karaağaçtepe region, Hamaylıtarla region, Gökçeada ısland), Period of Chalcolithic (Kumtepe region, Beşik-Sivritepe Gülpınar region), ın the Bronze Age (Troya city, Kumtepe region, Hanay Tepe region, Beşiktepe region, Larissa region, Tuzla region, Külahlı region, Çan region, Biga region, Bayramiç region, Yenice region) settlement traces can be seen. The city is home to ancient cities founded by the Milesians, Aeolians, and Colophonians. The Çanakkale region has been ruled by Lydia, Persia, Greece, Rome, the Ottoman Empire, and finally the Republic of Turkey. The civilizations that lived in Çanakkale city left their mark on places such as Parion, Priapos, Sestos, Assos, Dardanos, Hamaksitos, and Lampsakos. Throughout history, the city of Çanakkale has witnessed many battles. Control of the Dardanelles Strait came under Turkish rule during the Ottoman Empire, following the conquest of Gallipoli Castle by Suleyman Pasha (army commander of the Ottoman Empire) in 1354. The Turkish military crowned this victory with its heroism during World War I, writing its name in history as “Çanakkale Geçilmez” (Çanakkale is impassable). With this sea victory, Çanakkale remained an ancient Turkish city and will continue to do so forever. The civilizations that have passed through Çanakkale have left an important cultural heritage for humanity. Thanks to this, Çanakkale has become an open-air museum on the stage of history. Among these cultural legacies, the most important are the Çanakkale ceramics, which bear witness to history. Çanakkale ceramics, which brought great innovations to Turkish ceramic art in terms of both form, style, and pattern, and color, have almost completely ceased production today. Preserving that Çanakkale of ceramics and ensuring they are not forgotten by presenting them on various platforms (symposia, panels, exhibitions, etc.) should be among the duties of everyone with historical awareness. 

The scope of this study covers the form and decorative features of Çanakkale ceramics, and it aims to interpret these forms and decorations and to conduct contemporary research to preserve the cultural heritage of Çanakkale ceramics and pass it on to future generations. The methodology of this study consists of researching the general characteristics of Çanakkale ceramics in light of archaeological data and examining the works of several artists who have interpreted Çanakkale ceramics and created contemporary designs that carry the cultural heritage into the present day. Due to the broad scope of the subject, the study is limited to the artists mentioned, including İsmail Bütün, Adil Can Güven, Erdinç Bakla, Mustafa Tunçalp, Onur Öztürk, Ayhan Taşkıran, Esra Nurten Gül, Burak Çiftçi, Seyfullah Büyükçapar, Ayşe Künelgin, Ergün Arda, and Nurettin Gülaçtı. The findings show that Çanakkale ceramics are a source of new designs and that artists reflect cultural heritage in their new designs without straying from the essence of Çanakkale ceramics.

Anahtar Kelimeler

• Çanakkale
• Traditional
• Design
• Ceramic

Geleneksel Çanakkale Seramiklerinin Yorumlanması İle Oluşturulan Güncel Sanat Seramikleri

Öz

Çanakkale (Türkiye), jeopolitik konumu nedeniyle tarihte birçok medeniyete ev sahipliği yapmış ve bu da şehri cazip bir hale getirerek, herkesin hâkimiyet kurmak istediği bir bölge halini almıştır. Çanakkale’de Neolitik Dönem (Karaağaçtepe, Hamaylıtarla, Gökçeada), Kalkolitik Dönem (Kumtepe, Beşik-Sivritepe Gülpınar), Tunç Çağı (Troya, Kumtepe, Hanay Tepe, Beşiktepe, Larissa, Tuzla, Külahlı, Çan, Biga, Bayramiç, Yenice) olmak üzere yerleşim izleri görülmektedir. Şehirde, Miletoslular, Aioller, Kolophonluların kurduğu antik kentler bulunmaktadır. Çanakkale Bölgesinde, Lidya, Pers, Helen, Roma, Osmanlı İmparatorluğu ve son olarak Türkiye Cumhuriyeti hâkimiyet kurmuştur. Çanakkale’de yaşayan medeniyetler, Parion, Priapos, Sestos, Assos, Dardanos, Hamaksitos, Lampsakos gibi antik şehirlerde iz bırakmışlardır.  Tarih boyunca şehir birçok savaş sahnesine tanık olmuş, Çanakkale Boğazı’nın kontrolü, Osmanlı İmparatorluğu zamanında Süleyman Paşanın 1354 yılında Gelibolu Kalesi’ni fethi ile Türk hâkimiyetine girmiştir. Türk askeri bu zaferi I. Dünya Savaşı’nda gösterdiği kahramanlıkla taçlandırarak adını tarihe ‘‘Çanakkale Geçilmez’’ olarak yazdırmıştır. Bu zaferle Çanakkale kadim bir Türk şehri olarak kalmış ve sonsuza kadarda kalmaya devam edecektir. Çanakkale’nin ev sahipliği yaptığı medeniyetler insanlığa önemli bir kültürel miras bırakmıştır. Bu sayede Çanakkale tarih sahnesinin adeta bir açık hava müzesine dönüşmüştür. Bu kültürel miraslardan en önemlileri tarihe tanıklık eden, Çanakkale seramikleridir. Türk seramik sanatına gerek üslup, gerekse desen ve renk açısından büyük yenilikler getiren Çanakkale seramiklerinin, üretimi günümüzde neredeyse tamamen durmuştur Çanakkale seramiklerini korumak ve çeşitli platformlarda anlatarak unutulmamasını sağlayarak kültürel mirasa sahip çıkmak tarih bilinci taşıyan herkesin görevleri arasında yer almalıdır. 

Çanakkale seramikleri form ve dekor özellikleri çalışmanın kapsamını, bu form ve dekorların yorumlanmasıyla güncel çalışmaların yapılmasıyla, Çanakkale seramiklerinin kültürel mirasının yaşatılarak yeni nesillere aktarımı çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Bu çalışmanın yöntemi, Çanakkale seramiklerinin genel karakteristik özelliklerinin arkeolojik veriler ışığında araştırılmasına dayanmaktadır. Ayrıca, söz konusu seramikleri yorumlayarak güncel tasarımlar üreten ve kültürel mirası günümüze taşıyan seçili sanatçıların çalışmalarının incelenmesini kapsamaktadır.

 Konunun çok geniş kapsamlı olması sebebi ile çalışma bahsedilen sanatçılar ile sınırlandırılmıştır. Bulgular, Çanakkale seramiklerinin yeni tasarımlar için kaynak olduğunu, sanatçıların Çanakkale seramiklerinin özünden uzaklaşmayarak yeni tasarımlarında kültürel mirası yansıttığını göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

• Çanakkale
• Geleneksel
• Tasarım
• Seramik

Kaynakça

1. Altun, A. (1996), “Çanakkale Seramikleri” Çanakkale Seramikleri, Vehbi Koç Vakfı, Suna- İnan Kıraç, Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara.
2. Altun, A. (1997), Osmanlı’ da Çini Seramik Öyküsü, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası
3. Ara Altun, A., Carswell, A., Öney, G. (1991), Sadberk Hanım Müzesi Türk Çini ve Seramikleri: İznik Kütahya Çanakkale- 1991 s.118- 141
4. Arda E .(2020), Troya Atı İle Çanakkale At Biçimli Seramikler Arasındaki İlişikin Değerlendirilmesi, International Journal Of Socıal, Humanities And Administrative Scıences, 6 (27), s.881-895
5. Ayda, D. (1994), XIX. Yüzyıl Çanakkale Seramiklerinden, Ördek Başlı Testiler, Vakıflar Dergisi, Ankara, 24,159-164.
6. Ayda, D. (1997), Çanakkale Seramikleri, Vakıflar Dergisi, XXVI. Sayı Vakıflar Genel Müdürlüğü, İstanbul, s.373-374-389.
7. Bakır T. (2014), Türk Çiniciliğinin Dünü ve Bugünü, Klasik Sanatlar Yıllığı, 43, https://isamveri.org/pdfdrg/D237196/2014_BAKIRTS.pdf E.T., 24.11.2025
8. Erdinç, B. (1993), “Eşşiz Üç Çanakkale Seramiği” İstanbul: Antika Kültürü, Sayı:1 s.32

9. Bilgili, N. (2019), Türk Kültüründe Kozmik At Mitolojisi. Politik-Sosyal-Kültürel Araştırmalar Merkezi, https://21yyte.org/politik-sosyal-kulturelarastirmalar-merkezi/turk-kulturunde-kozmik-at-mitolojisi-2/27144
10. Çanakkale Seramikleri Envanteri (1999), Suna İnan Kıraç Koleksiyonu. Kaleiçi Müzesi.
11. Çelik, M. (2020), Seramikte At Figürü: Anı, Biçim Ve Estetik Bağlamında Yorumlama (Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi. S.24, Erişim Tarihi, 24.11.2025
12. Çınar, A. (1993), Türklerde At ve Atçılık, Ankara: Kültür Bakanlığı.
13. Erman, O.D., (2012), Türk Seramik Sanatının Gelişimi Toprağın Ateşle Dansı, Acta Turcıa Çevrimiçi Tematik Türkoloji Dergisi, Ocak, Sayı 127
14. Glassie, H. (1993), Turkish Traditional Art Today. Indiana University Press, Bloomington, 1993, s. 898.
15. Güner G. (1988), Anadolu da Yaşamakta Olan İlkel Çömlekçilik, Ak Yayınları Kültür Serisi. İstanbul, s. 15-16
16. Güzel, T., Akgündüz, Y., Sevinç Başol F., Turak, G., Can M., (2024), Yaşayan İnsan Hazinesi İsmail Bütün’ün Bakış Açısından Turistik Bir Değer Olarak Geleneksel Çanakkale Seramiği, Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 8(2) s.458-459
17. Karagül, M. F. (2013), Çanakkale ve Midilli Adası Arası Seramik Öyküsü. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 11(14), 85-105
18. Tekkök Karaöz, B. (2018), Çanakkale Seramikleri; 17. Yüzyıl Sonundan 21. Yüzyıla, Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 16(25) 19-35
19. Kılıçoğlu, E. (2019), Ankara Etnoğrafya Müzesi’nde Bulunan Çanakkale Seramikleri. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Denizli, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat Tarihi Anabilim Dalı], https://ceramicfestival.org/tr/ceramics
20. Okumuş, H. (2000), Çanakkale Seramiklerinde Form ve Dekor İlişkileri, [Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Seramik Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi], İstanbul, Tez No 99849 s.2
21. Öney, G. (1971), Türk Devri Çanakkale Seramikleri. Ankara: Çanakkale Seramik Fabrikaları A.Ş. Yayını. s.1-115
22. Sanay, F. (1989), Türk Dönemi Çanakkale Seramiklerinin Dünü ve Bugünü, İstanbul s.35
23. Tombul, M. (2015), Çanakkale Kültür Envanteri, Arkeolojik Yerleşim Alanları ve Sanat Tarihi Yapıları, s.424
24. Ulus, G. (2023), Ergenekon Destanı’ndan toplumsal bilinçdışına yansıyan anne, ateş ve hayvan imgeleri. Milli Folklor, 18(137), 74-85.
25. Yıldırım, Ö., Çınar,S. (2025), Sosyolojik Düşün, Yıl: 10, Cilt: 10, Sayı: 1, Haziran, 172
26. Yılmaz, H. (1996), Suna-İnan Kıraç Koleksiyonunda Bulunan Seramiklerin Değerlendirilmesi, Çanakkale Seramikleri. Vehbi Koç Vakfı. Ankara: Suna-înan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü Yayını, s. 13.
27. Zümrüt, Y. (2021), “Çanakkale ceramics” meeting of tradition and future. Aritmi-I Artsymp 1.Uluslararası Sanat Sempozyumu (ss.154-171). Kocaeli, Turkey http://seramik.kaleicimuzesi.com E.T.,11.09.2025