Osman Hamdi Bey’in “Silah Taciri” Tablosunda Mekân: İkonografik ve Mimari Bir Okuma
Öz
Bu çalışma mimarlık ve sanat tarihi ara kesitinde 19. yy Osmanlı sanatı için önemli bir isim olan Osman Hamdi Bey’in ‘Silah Taciri’ tablosununun ikonografi yöntemi ile mekansal okumasını yapmaktadır. Araştırmanın temel problemi, eserdeki mekanın ikonografik unsurlarla nasıl zenginleştirildiğini ve bu mekanın dönemin sosyal ve kültürel dinamiklerini nasıl yansıttığını anlamaktır. Çalışmada Panofsky’nin üç aşamalı ikonografik analiz yöntemi (doğal, uzlaşımsal ve içsel) kullanılmıştır. Bu analizler yapılırken Norberg-Schulz, Bachelard ve Lefebvre’nin mekana ilişkin kuramsal yaklaşımları ile John Berger’in görsel algı ile ilgili değerlendirmeleriyle desteklenmiştir. Birinci aşamada, mimari unsurlar ve mekansal organizasyon, mekanın tasvirini etkileyen unsurlar (ışık-gölge, ölçek, açıklık-kapalılık, yapı elemanları) detaylı olarak açıklanmaktadır. İkinci aşamada, eserdeki mekansal ortamın sadece kısmi olarak kapalı bir alan olarak değil, kültürel ve sosyal anlamda okunabilir bir mekan olduğu vurgulanmaktadır. Tarihsel bir dönemi ve yaşantıyı çağrıştıran, itina ile inşa edilmiş mekan kurguları görülmektedir. Üçüncü aşamada, mekan sadece durağan bir temsil unsuru olarak değil, aynı zamanda eserin izleyicisiyle ideolojik ve algısal bir bağlantı kuran bir sahne olarak da yorumlanmaktadır. Mekan, yalnızca ölüm alegorisi taşıyan bir sahne değil, aynı zamanda silah ticareti üzerinden kurulan ekonomik çıkarların, ve Doğu’nun durağanlığına ilişkin oryantalist bakışın mekansal olarak üretildiği ideolojik bir alan olarak düşünülmüştür. Bu çalışmada mimarlık ve sanat tarihi ara kesitinde 19. yy Osmanlı sanat çalışmaları ile ilgilenen farklı disiplinlerden akademik gruplar için önem taşımaktadır. Osman Hamdi Bey’in çalışmaları için yapılan geleneksel sembolik analizlerinin ötesinde mekanın mimari okuması yapılmaktadır. Bulgular, ‘Silah Taciri’nin sadece bir sanat eseri olmadığını, geleneksel sembolik analizlerinin ötesine geçerek, geç Osmanlı döneminin mimari, sosyal ve kültürel dinamiklerini yansıtan önemli bir belge olduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Antonova, C. (2016). Space, time, and presence in the icon: Seeing the world with the eyes of God. Routledge.
- Bachelard, G. (1994), The Poetics of Space, Çev.M.Jolas, Beacon Press, Boston.
- Batuhan, T. ve Korkmaz, Z. (2024). Osman Hamdi Bey’in eserlerinde kültürel miras. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (35), 397-410. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1394783
- Bauhn, P. (2023). Osman Hamdi Bey – Osmanlı Oryantalisti mi Yoksa Hümanist Osmanlı mı? (F. F. Tepe, Trans.). İstanbul Aydın Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 9(18), 229-249. https://izlik.org/JA25LD98KP
- Berger, J. (2017). Görme Biçimleri, çev. Yurdanur Salman, Metis Yayınları, İstanbul.
- Cezar, M. (1995). Sanatta Batı’ya açılış ve Osman Hamdi. İstanbul: Erol Kerim Aksoy Yayınları.
- Çakmak, G. (2010). Resistance or Compliance?: The Problem of Orientalism in Osman Hamdi’s Paintings. Thamyris/Intersecting: Place, Sex & Race, (20), 103-112. https://doi.org/10.1163/9789042028463_007
- Çelik, S. H. (2017). Sanatta oryantalizm ve bir oryantalist olarak Osman Hamdi [Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 471726)
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Görsel Tasarım
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
20 Kasım 2026
Gönderilme Tarihi
17 Şubat 2026
Kabul Tarihi
19 Temmuz 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 7 Sayı: 2