Araştırma Makalesi

Osman Hamdi Bey’in “Silah Taciri” Tablosunda Mekân: İkonografik ve Mimari Bir Okuma

Cilt: 7 Sayı: 2 20 Kasım 2026
PDF İndir
TR EN

Osman Hamdi Bey’in “Silah Taciri” Tablosunda Mekân: İkonografik ve Mimari Bir Okuma

Öz

Bu çalışma mimarlık ve sanat tarihi ara kesitinde 19. yy Osmanlı sanatı için önemli bir isim olan Osman Hamdi Bey’in ‘Silah Taciri’ tablosununun ikonografi yöntemi ile mekansal okumasını yapmaktadır. Araştırmanın temel problemi, eserdeki mekanın ikonografik unsurlarla nasıl zenginleştirildiğini ve bu mekanın dönemin sosyal ve kültürel dinamiklerini nasıl yansıttığını anlamaktır. Çalışmada Panofsky’nin üç aşamalı ikonografik analiz yöntemi (doğal, uzlaşımsal ve içsel) kullanılmıştır. Bu analizler yapılırken Norberg-Schulz, Bachelard ve Lefebvre’nin mekana ilişkin kuramsal yaklaşımları ile John Berger’in görsel algı ile ilgili değerlendirmeleriyle desteklenmiştir. Birinci aşamada, mimari unsurlar ve mekansal organizasyon, mekanın tasvirini etkileyen unsurlar (ışık-gölge, ölçek, açıklık-kapalılık, yapı elemanları) detaylı olarak açıklanmaktadır. İkinci aşamada, eserdeki mekansal ortamın sadece kısmi olarak kapalı bir alan olarak değil, kültürel ve sosyal anlamda okunabilir bir mekan olduğu vurgulanmaktadır. Tarihsel bir dönemi ve yaşantıyı çağrıştıran, itina ile inşa edilmiş mekan kurguları görülmektedir. Üçüncü aşamada, mekan sadece durağan bir temsil unsuru olarak değil, aynı zamanda eserin izleyicisiyle ideolojik ve algısal bir bağlantı kuran bir sahne olarak da yorumlanmaktadır. Mekan, yalnızca ölüm alegorisi taşıyan bir sahne değil, aynı zamanda silah ticareti üzerinden kurulan ekonomik çıkarların, ve Doğu’nun durağanlığına ilişkin oryantalist bakışın mekansal olarak üretildiği ideolojik bir alan olarak düşünülmüştür. Bu çalışmada mimarlık ve sanat tarihi ara kesitinde 19. yy Osmanlı sanat çalışmaları ile ilgilenen farklı disiplinlerden akademik gruplar için önem taşımaktadır. Osman Hamdi Bey’in çalışmaları için yapılan geleneksel sembolik analizlerinin ötesinde mekanın mimari okuması yapılmaktadır. Bulgular, ‘Silah Taciri’nin sadece bir sanat eseri olmadığını, geleneksel sembolik analizlerinin ötesine geçerek, geç Osmanlı döneminin mimari, sosyal ve kültürel dinamiklerini yansıtan önemli bir belge olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Antonova, C. (2016). Space, time, and presence in the icon: Seeing the world with the eyes of God. Routledge.
  2. Bachelard, G. (1994), The Poetics of Space, Çev.M.Jolas, Beacon Press, Boston.
  3. Batuhan, T. ve Korkmaz, Z. (2024). Osman Hamdi Bey’in eserlerinde kültürel miras. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (35), 397-410. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1394783
  4. Bauhn, P. (2023). Osman Hamdi Bey – Osmanlı Oryantalisti mi Yoksa Hümanist Osmanlı mı? (F. F. Tepe, Trans.). İstanbul Aydın Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 9(18), 229-249. https://izlik.org/JA25LD98KP
  5. Berger, J. (2017). Görme Biçimleri, çev. Yurdanur Salman, Metis Yayınları, İstanbul.
  6. Cezar, M. (1995). Sanatta Batı’ya açılış ve Osman Hamdi. İstanbul: Erol Kerim Aksoy Yayınları.
  7. Çakmak, G. (2010). Resistance or Compliance?: The Problem of Orientalism in Osman Hamdi’s Paintings. Thamyris/Intersecting: Place, Sex & Race, (20), 103-112. https://doi.org/10.1163/9789042028463_007
  8. Çelik, S. H. (2017). Sanatta oryantalizm ve bir oryantalist olarak Osman Hamdi [Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 471726)

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Görsel Tasarım

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

20 Kasım 2026

Gönderilme Tarihi

17 Şubat 2026

Kabul Tarihi

19 Temmuz 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 7 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Yavuz Pelvan, Z. B., & Yalçın, D. F. (2026). Osman Hamdi Bey’in “Silah Taciri” Tablosunda Mekân: İkonografik ve Mimari Bir Okuma. Uluslararası Sanat Tasarım ve Eğitim Dergisi, 7(2), 151-163. https://izlik.org/JA86KY76AD
AMA
1.Yavuz Pelvan ZB, Yalçın DF. Osman Hamdi Bey’in “Silah Taciri” Tablosunda Mekân: İkonografik ve Mimari Bir Okuma. USTAD. 2026;7(2):151-163. https://izlik.org/JA86KY76AD
Chicago
Yavuz Pelvan, Zeliha Banu, ve Döndü Ferhan Yalçın. 2026. “Osman Hamdi Bey’in ‘Silah Taciri’ Tablosunda Mekân: İkonografik ve Mimari Bir Okuma”. Uluslararası Sanat Tasarım ve Eğitim Dergisi 7 (2): 151-63. https://izlik.org/JA86KY76AD.
EndNote
Yavuz Pelvan ZB, Yalçın DF (20 Kasım 2026) Osman Hamdi Bey’in “Silah Taciri” Tablosunda Mekân: İkonografik ve Mimari Bir Okuma. Uluslararası Sanat Tasarım ve Eğitim Dergisi 7 2 151–163.
IEEE
[1]Z. B. Yavuz Pelvan ve D. F. Yalçın, “Osman Hamdi Bey’in ‘Silah Taciri’ Tablosunda Mekân: İkonografik ve Mimari Bir Okuma”, USTAD, c. 7, sy 2, ss. 151–163, Kas. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA86KY76AD
ISNAD
Yavuz Pelvan, Zeliha Banu - Yalçın, Döndü Ferhan. “Osman Hamdi Bey’in ‘Silah Taciri’ Tablosunda Mekân: İkonografik ve Mimari Bir Okuma”. Uluslararası Sanat Tasarım ve Eğitim Dergisi 7/2 (20 Kasım 2026): 151-163. https://izlik.org/JA86KY76AD.
JAMA
1.Yavuz Pelvan ZB, Yalçın DF. Osman Hamdi Bey’in “Silah Taciri” Tablosunda Mekân: İkonografik ve Mimari Bir Okuma. USTAD. 2026;7:151–163.
MLA
Yavuz Pelvan, Zeliha Banu, ve Döndü Ferhan Yalçın. “Osman Hamdi Bey’in ‘Silah Taciri’ Tablosunda Mekân: İkonografik ve Mimari Bir Okuma”. Uluslararası Sanat Tasarım ve Eğitim Dergisi, c. 7, sy 2, Kasım 2026, ss. 151-63, https://izlik.org/JA86KY76AD.
Vancouver
1.Zeliha Banu Yavuz Pelvan, Döndü Ferhan Yalçın. Osman Hamdi Bey’in “Silah Taciri” Tablosunda Mekân: İkonografik ve Mimari Bir Okuma. USTAD [Internet]. 20 Kasım 2026;7(2):151-63. Erişim adresi: https://izlik.org/JA86KY76AD

                                                                                                                                            .    uu_logo.png       4_teknikbilimler.jpg  

 Uluslararası Sanat ve Tasarım Dergisi USTAD Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. © USTAD 2020 / ustad@uludag.edu.tr / eISSN: 2979-9775