Yapay Zekâ Destekli Mobil Arayüzlerde Erişilebilirlik Yaklaşımları: FreeMov Örneği Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme
Öz
Yapay zekâ tabanlı arayüz üretim teknolojileri, sunduğu hızlı prototipleme olanaklarıyla dijital tasarım pratiklerini kökten dönüştürmekte; özellikle dezavantajlı grupların kentsel hareketliliğini ve bağımsız yaşam kalitesini artırabilecek yenilikçi kullanıcı arayüzlerinin geliştirilmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Buna karşın, algoritmik eğitim veri setlerinde engelli bireylerin yeterince temsil edilmemesi sebebiyle otomatik üretilen arayüz çıktılarının motor ve fiziksel kısıtlılığı bulunan kullanıcıların gereksinimlerine, evrensel tasarım prensiplerine ve erişilebilirlik normlarına uygunluğunu nesnel ölçütlerle ele alan araştırmaların alan yazında oldukça sınırlı kaldığı görülmektedir. Bu araştırmanın temel amacı; Visily AI, Figma AI ve Rocket AI platformlarının ortopedik kısıtlılığı bulunan bireyler için ürettiği mobil kullanıcı arayüzü (UI/UX) çıktılarını evrensel tasarım ilkeleri, Gestalt algı kuramı ve WCAG 2.2 dijital erişilebilirlik standartları çerçevesinde incelemek ve karşılaştırmalı olarak değerlendirmektir. Nitel araştırma desenlerinden karşılaştırmalı durum çalışması yaklaşımının benimsendiği araştırmada, kentsel hizmetlere erişimi hedefleyen standartlaştırılmış komut (prompt) seti kurgulanmış ve üç platformdan elde edilen mobil ekran tasarımları doküman analizi ve betimsel analiz teknikleriyle çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda araçların modüler sayfa düzeni, kart tabanlı bilgi mimarisi, negatif alan dengesi, sesli arama desteği ve Gestalt gruplama prensiplerini görsel düzlemde başarıyla kurguladığı saptanmıştır. Bununla birlikte tüm platformların açık tonlu küçük etiketlerde yetersiz metin-arka plan renk kontrastı üretme, dar mikro buton aralıkları sebebiyle istemsiz dokunma riski yaratma, harita katmanlarında görsel karmaşa oluşturma ve yerelleştirme hataları barındırma gibi yapısal erişilebilirlik sınırlarına sahip olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, üretken yapay zekânın arayüz tasarımında bağımsız bir tasarımcı değil, erken aşama prototiplemeyi hızlandıran bir “ortak yaratıcı” (co-creator) niteliğinde olduğunu ortaya koymakta; algoritmik çıktıların insan merkezli tasarım denetiminden geçirilmesi gerekliliğini vurgulayarak hem akademik literatüre kuramsal ve metodolojik bir değerlendirme çerçevesi sunmakta hem de kapsayıcı dijital ürün geliştirme süreçlerine rehberlik etmektedir.
Anahtar Kelimeler
Accessibility Approaches in Generative AI-Assisted Mobile Interface Design: A Comparative Study on the FreeMov Case
Öz
Artificial intelligence-based interface generation technologies radically transform digital design practices through rapid prototyping capabilities, playing a critical role in developing innovative user interfaces that can enhance urban mobility and the independent quality of life for disadvantaged groups. However, due to the underrepresentation of individuals with disabilities in algorithmic training datasets, studies that objectively evaluate whether automatically generated interface outputs conform to the needs of users with motor and physical limitations, universal design principles, and accessibility standards remain considerably scarce in the literature. The primary objective of this study is to examine and comparatively evaluate the mobile user interface (UI/UX) outputs generated by the Visily AI, Figma AI, and Rocket AI platforms for individuals with orthopedic disabilities within the framework of universal design principles, Gestalt perceptual theory, and WCAG 2.2 digital accessibility standards. Adopting a comparative case study approach, one of the qualitative research designs, a standardized prompt dataset targeting access to urban services was constructed, and the resulting mobile interface screens obtained from the three platforms were analyzed using document analysis and descriptive analysis techniques. The findings revealed that the tools successfully implemented modular page layouts, card-based information architecture, negative space balance, voice search support, and Gestalt grouping principles at the visual level. Nevertheless, all platforms exhibited structural accessibility limitations, including generating insufficient text-background color contrast in light-colored small labels, creating the risk of unintended touch due to narrow micro-button spacing, causing visual clutter in map layers, and harboring localization errors. The results demonstrate that generative artificial intelligence serves not as an autonomous designer in interface design, but as a "co-creator" that accelerates early-stage prototyping. By emphasizing the necessity of subjecting algorithmic outputs to human-centered design oversight, this study provides both a theoretical and methodological evaluation framework for the academic literature and guides inclusive digital product development processes.
Anahtar Kelimeler