Araştırma Makalesi

Yapay Zekâ Destekli Mobil Arayüzlerde Erişilebilirlik Yaklaşımları: FreeMov Örneği Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Cilt: 7 Sayı: 2 20 Kasım 2026
PDF İndir
TR EN

Yapay Zekâ Destekli Mobil Arayüzlerde Erişilebilirlik Yaklaşımları: FreeMov Örneği Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Öz

Yapay zekâ tabanlı arayüz üretim teknolojileri, sunduğu hızlı prototipleme olanaklarıyla dijital tasarım pratiklerini kökten dönüştürmekte; özellikle dezavantajlı grupların kentsel hareketliliğini ve bağımsız yaşam kalitesini artırabilecek yenilikçi kullanıcı arayüzlerinin geliştirilmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Buna karşın, algoritmik eğitim veri setlerinde engelli bireylerin yeterince temsil edilmemesi sebebiyle otomatik üretilen arayüz çıktılarının motor ve fiziksel kısıtlılığı bulunan kullanıcıların gereksinimlerine, evrensel tasarım prensiplerine ve erişilebilirlik normlarına uygunluğunu nesnel ölçütlerle ele alan araştırmaların alan yazında oldukça sınırlı kaldığı görülmektedir. Bu araştırmanın temel amacı; Visily AI, Figma AI ve Rocket AI platformlarının ortopedik kısıtlılığı bulunan bireyler için ürettiği mobil kullanıcı arayüzü (UI/UX) çıktılarını evrensel tasarım ilkeleri, Gestalt algı kuramı ve WCAG 2.2 dijital erişilebilirlik standartları çerçevesinde incelemek ve karşılaştırmalı olarak değerlendirmektir. Nitel araştırma desenlerinden karşılaştırmalı durum çalışması yaklaşımının benimsendiği araştırmada, kentsel hizmetlere erişimi hedefleyen standartlaştırılmış komut (prompt) seti kurgulanmış ve üç platformdan elde edilen mobil ekran tasarımları doküman analizi ve betimsel analiz teknikleriyle çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda araçların modüler sayfa düzeni, kart tabanlı bilgi mimarisi, negatif alan dengesi, sesli arama desteği ve Gestalt gruplama prensiplerini görsel düzlemde başarıyla kurguladığı saptanmıştır. Bununla birlikte tüm platformların açık tonlu küçük etiketlerde yetersiz metin-arka plan renk kontrastı üretme, dar mikro buton aralıkları sebebiyle istemsiz dokunma riski yaratma, harita katmanlarında görsel karmaşa oluşturma ve yerelleştirme hataları barındırma gibi yapısal erişilebilirlik sınırlarına sahip olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, üretken yapay zekânın arayüz tasarımında bağımsız bir tasarımcı değil, erken aşama prototiplemeyi hızlandıran bir “ortak yaratıcı” (co-creator) niteliğinde olduğunu ortaya koymakta; algoritmik çıktıların insan merkezli tasarım denetiminden geçirilmesi gerekliliğini vurgulayarak hem akademik literatüre kuramsal ve metodolojik bir değerlendirme çerçevesi sunmakta hem de kapsayıcı dijital ürün geliştirme süreçlerine rehberlik etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aliyeva, T. ve Çakır, H. (2025). Digital accessibility in education: A bibliometric analysis. Journal of Learning and Teaching in Digital Age, 10(2), 94–108. https://doi.org/10.53850/joltida.1467629
  2. Başer, E., ve Akıncı, S. (2020). Kullanıcı deneyimi ve kişiselleştirme bağlamında bir dijital platform incelemesi. Selçuk İletişim, 13(2), 866–897. https://doi.org/10.18094/josc.688523
  3. Begen Okay, B. ve Güroğlu Ağdaş, M. (2025). Temel tasarım ve Gestalt ilkeleri. F. Çelik, G. Minsolmaz, O. Ateş, S. Yeler, A. Özyetgin Altun ve E. Kabataş (Ed.), Disiplinlerarası tasarım: Ortak akıl, ortak mekan (ss. 187–193). Platanus Publishing. https://www.researchgate.net/publication/396509489_Temel_Tasarim_ve_Gestalt_Ilkeleri
  4. Çetin, B. (2023). Dijital erişilebilirlik: Kapsam, kavramlar, standartlar, yasalar. Tasarım Mimarlık ve Mühendislik Dergisi, 3(1), 57–68. https://doi.org/10.59732/dae.1246531
  5. Durgekar, S. R., Rahman, S. A., Naik, S. R., Kanchan, S. S. ve Srinivasan, G. (2024). A review paper on design and experience of mobile applications. EAI Endorsed Transactions on Scalable Information Systems, 11(3), 1–6. https://doi.org/10.4108/eetsis.4959
  6. Erdoğan, S. (2024). Gestalt kuramı ve logo tasarımında etkili kullanımı. Uluslararası Sanat Tasarım ve Eğitim Dergisi, 5(2), 41–56. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4459405
  7. Ermiş İpek, S. (2023). Sözlü ve yazılı dile eşlik eden illüstrasyonun geleceği ve Yapay Zekâ. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (34), 168–185. https://doi.org/10.29000/rumelide.1317066
  8. Ersan, M. ve Önder, B. (2023). İnfografik tasarımında Gestalt ilkeleri: Diyabet infografikleri örneği. Sanat Eğitimi Dergisi, 11(1), 20–32. https://doi.org/10.7816/sed-11-01-03

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Görsel Tasarım, Grafik Tasarımı, Görsel İletişim Tasarımı (Diğer), Tasarım Araçları ve Teknolojisi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

20 Kasım 2026

Gönderilme Tarihi

3 Eylül 2026

Kabul Tarihi

3 Kasım 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 7 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Sert, H., & İpek, A. R. (2026). Yapay Zekâ Destekli Mobil Arayüzlerde Erişilebilirlik Yaklaşımları: FreeMov Örneği Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Uluslararası Sanat Tasarım ve Eğitim Dergisi, 7(2), 210-238. https://izlik.org/JA65DR53SB
AMA
1.Sert H, İpek AR. Yapay Zekâ Destekli Mobil Arayüzlerde Erişilebilirlik Yaklaşımları: FreeMov Örneği Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. USTAD. 2026;7(2):210-238. https://izlik.org/JA65DR53SB
Chicago
Sert, Hilal, ve Alper Raif İpek. 2026. “Yapay Zekâ Destekli Mobil Arayüzlerde Erişilebilirlik Yaklaşımları: FreeMov Örneği Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”. Uluslararası Sanat Tasarım ve Eğitim Dergisi 7 (2): 210-38. https://izlik.org/JA65DR53SB.
EndNote
Sert H, İpek AR (20 Kasım 2026) Yapay Zekâ Destekli Mobil Arayüzlerde Erişilebilirlik Yaklaşımları: FreeMov Örneği Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Uluslararası Sanat Tasarım ve Eğitim Dergisi 7 2 210–238.
IEEE
[1]H. Sert ve A. R. İpek, “Yapay Zekâ Destekli Mobil Arayüzlerde Erişilebilirlik Yaklaşımları: FreeMov Örneği Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”, USTAD, c. 7, sy 2, ss. 210–238, Kas. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA65DR53SB
ISNAD
Sert, Hilal - İpek, Alper Raif. “Yapay Zekâ Destekli Mobil Arayüzlerde Erişilebilirlik Yaklaşımları: FreeMov Örneği Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”. Uluslararası Sanat Tasarım ve Eğitim Dergisi 7/2 (20 Kasım 2026): 210-238. https://izlik.org/JA65DR53SB.
JAMA
1.Sert H, İpek AR. Yapay Zekâ Destekli Mobil Arayüzlerde Erişilebilirlik Yaklaşımları: FreeMov Örneği Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. USTAD. 2026;7:210–238.
MLA
Sert, Hilal, ve Alper Raif İpek. “Yapay Zekâ Destekli Mobil Arayüzlerde Erişilebilirlik Yaklaşımları: FreeMov Örneği Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme”. Uluslararası Sanat Tasarım ve Eğitim Dergisi, c. 7, sy 2, Kasım 2026, ss. 210-38, https://izlik.org/JA65DR53SB.
Vancouver
1.Hilal Sert, Alper Raif İpek. Yapay Zekâ Destekli Mobil Arayüzlerde Erişilebilirlik Yaklaşımları: FreeMov Örneği Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. USTAD [Internet]. 20 Kasım 2026;7(2):210-38. Erişim adresi: https://izlik.org/JA65DR53SB

                                                                                                                                            .    uu_logo.png       4_teknikbilimler.jpg  

 Uluslararası Sanat ve Tasarım Dergisi USTAD Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. © USTAD 2020 / ustad@uludag.edu.tr / eISSN: 2979-9775