Comparison of the First Seven Ecumenical Councils in terms of Catholic, Orthodox and Protestant Denominations

Öz

Councils have an important place in the shaping and institutionalization of the Christian credo. In the history of Christianity, various councils were organized in different time periods and in different places. The decisions taken in these councils caused conflicts and divisions among the groups. Therefore, these divisions accelerated the process of sectarianization, institutionalization in theological, political and socio-cultural terms, or in other words, statehood. The great schism of 1054 was considered by some as a disintegration and weakening in the history of Christianity, but by others as a strengthening in the context of independent and authoritative Apostolic churches. Since then, the Catholic, Orthodox and Protestant sects that emerged in the 15th century have adopted different approaches to the seven ecumenical councils and their decisions that took place in the Patristic period. According to the Catholics, this number consists of 21 ecumenical councils, while according to the Orthodox, it is limited to the first seven councils. However, the Syriac, Gregorian, Coptic and Abyssinian churches, known as the early eastern churches, adopted only the first four councils. The decisions taken formed seven councils under similar and different topics. When we examine the 7 councils, which are considered as the first period councils, it is seen that the Trinity, the evaluation and definition of the Virgin Mary on theological grounds and the iconoclasm movement are emphasized. In addition to theological issues, the implementation of religious rituals, the administration of central and local churches (duties of bishops) and areas of activity, etc. were discussed. In this study, each of the first seven councils will be analyzed separately and different and similar issues will be emphasized in terms of denominations. The decisions taken in the seven councils will be evaluated comparatively according to the largest denominations of Christianity, Catholicism, Orthodoxy and Protestantism.

Anahtar Kelimeler

• History of Religions
• Catholic
• Council
• Orthodox
• Protestant

İlk Yedi Ekümenik Konsillerin Katolik, Ortodoks ve Protestan Mezhepleri Açısından Karşılaştırılması

Öz

Hıristiyanlık kredosunun şekillenmesinde ve kurumsal bir hale gelmesinde konsillerin önemli bir yeri bulunmaktadır. Hıristiyanlık tarihinde ki değişik zaman dilimlerinde ve farklı mekanlarda çeşitli konsiller düzenlenmiştir. Bahsi geçen konsillerde alınan kararlar guruplar arasında ihtilaflara ve bölünmelere sebep olmuştur. Dolayısıyla bu bölünmeler mezhepleşme sürecini hızlandırmış, teolojik, siyasi ve sosyo-kültürel açılardan kurumsallaşmaya veya başka bir ifadeyle devletleşme sürecine girmiştir. 1054 yılında gerçekleşen büyük ayrılış Hıristiyanlık tarihinde kimine göre bir parçalanma ve zayıflama olarak değerlendirilmiş olsa da kimine göre ise bağımsız ve otoriter bir Apostolik kiliseler bağlamında güçlendikleri söz konusu olmuştur. Bu tarihten itibaren Katolik, Ortodoks ve daha sonra 15. yüzyılda ortaya çıkan Protestan mezhepleri Patristik dönemde gerçekleşen yedi ekümenik konsil ve kararları konusunda farklı yaklaşımları benimsemişlerdir. Katoliklere göre bu sayı 21 ekümenik konsillerden oluşurken, Ortodokslara göre ise ilk yedi konsille sınırlandırılmıştır. Fakat ilk dönem doğu kiliseleri olarak bilinen Süryani, Gregoryen, Kıpti ve Habeş kiliseleri ise sadece ilk dört konsili benimsemişlerdir. Alınan kararlar yedi konsili birbirine benzer ve farklı konu başlıkları altında oluşturmuştur. İlk dönem konsilleri olarak değerlendirilen 7 konsili incelediğimizde Teslis, Hz. Meryem’in teolojik zeminde değerlendirilmesi, tanımlanması ve ikonoklazm hareketinin üzerinde durulduğu görülmektedir. Ayrıca teolojik konuların yanında dini ritüellerin uygulanması, merkezi ve yerel kiliselerin yönetim (Piskoposların görevleri) ve faaliyet alanları vb. konular ele alınmıştır. Bu araştırmamızda ilk yedi konsilin her biri ayrı ayrılıkta incelenecek ve mezhepler açısından farklı ve benzer konular üzerinde durulacaktır. Yedi konsilde alınan kararlar Hıristiyanlığın en büyük mezhepleri olan Katolik, Ortodoks ve Protestanlığa göre karşılaştırmalı bir şekilde değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Dinler Tarihi
• Katolik
• Konsil
• Ortodoks
• Protestan

Kaynakça

1. Acıl, Baki Burak. “Kutsal İmgeden İkonoklazmaya: İkonoklastik Stratejiler Bağlamında DAEŞ Örneği”. Uluslararası Suçlar ve Tarih, 26, 67-96, 2025.
2. Akalun, K. H. Göğün Kraliçesi İsis’in Geri Dönüşü: Hristiyanlıkta Meryem Ana Tapınması. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, 45, 81-107, 2016.
3. Akdaş, H. Hıristiyanlığın Kurumsallaşmasında İlk Dönem Konsillerinin Rolü. Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, 2009.
4. Akyılmaz, Gül. “Kilikya Ermeni Katalikosluğu Davası Çerçevesinde Emvâl-İ Metruke Meselesine Bakış”. Uluslararası Suçlar ve Tarih, 20, 17-73, 2019.
5. Albayrak, Kadir. “İznik Konsili Öncesinde ve Sonrasında Heretik Hristiyan Akımları.” Uluslararası İznik Sempozyumu (2005): 124.
6. Anagnostopoulos, Basil. The Seventh Oecumenical Council of Nicaea on the Veneration of Icons and the Unity of the Church. Uppsala: Sweden, 1987.
7. Arıklı, Ercan. Dinler Tarihi Ansiklopedisi: İslamiyet, Hıristiyanlık, Musevilik ve İlkel Dinler. İstanbul: Gelişim Yayınları, 1989.
8. Arslan, Mehmet ve Küçük. “Ortodoks İkonalarında Bir Ölüm Motifi: Meryem Ana’nın Ölümü.” Mukaddime 9/1 (2018): 53-76.

9. Aşirov, Tahir. Biruniye ve İbn Hazm’a Göre Hıristiyanlık. Bursa Uludağ Üniversitesi SBE Doktora Tezi, 2005. Aydın, M. Ansiklopedik Dinler Sözlüğü. Konya: Nüve Kültür Merkezi, 2005.
10. Ayer, Joseph Cullen. A Source Book for Ancient Church History: From The Apostolic Age to The Close of the Conciliar Period. New York: Charles Scribner’s Sons, 1913.
11. Ayoub, Deacon Dr. Soliman. The Heresy Of Apollinarius. Jersey City: St. Mark Coptic Orthodox Church, 2021.
12. Baş, Bilal. “Monoteist Bir Hıristiyanlık Yorumu: Aryüsçülük Mezhebi.” Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi 9 (2000): 170.
13. Baş, M. Kıpti Kaynaklarında İznik Konsiline Götüren Süreç ve Arius. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 15(2), 89-101, 2015.
14. Carol, Juniper B. Mariology III. Milwaukee: The Bruce Publishing Company, 1961.
15. Chadwick, Henry. The Early Church: The Story of Emergent Christianity. London: Harper & Row, Publishers, 1968. Cilacı, Osman. Dinler ve İnançlar Terminolojisi. İstanbul: Damla Yayınları, 2001.
16. Coptic Orthodox Diocese of the Southern United States. His 102: Ecumenical Councils, Servants’ Preparation Program. 2004.
17. Cox, Anna M. “The Great Schism: The Great Divide of the West, the East and Christianity.” International Journal of Social Science Studies 6, no. 3 (Mart 2018): 57.
18. Çoban, Bekir Zakir. “Bizans Ikonoklazmının Nedenleri ve İslam Etkisi Tartışması.” Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 8/1 (2008): 115-157.
19. Çoban, Bekir Zakir. “Doğu Kiliseleri ve Monofizitizm.” Milel ve Nihal, 10(2), 13-27.
20. Dağlı, Y. Hristiyan Konsilleri ve II. Vatikan Konsili'nin Küresel Süreçteki Anlamı. Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, 2016.
21. Darçan, H. Athanasius ve İznik Konsili. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 15(28), 169-191, 2013.
22. Davis, Donald. The First Seven Ecumenical Councils (325-787): Their History and Theology. Minnesota: Liturgical Press, 1990.
23. Demir, Mazlum Şahin ve Rüstem Çurku. “Doğu-Batı Kiliselerinin Ayrılış Noktası: Kalkedon Konsili.” Turkuaz Uluslararası Türk Dünyası Bilimsel Araştırmalar Dergisi 1/1 (2020): 63-69.
24. Demirel Gökalp, Zeliha. Yalvaç Müzesi Bizans Sikkeleri. Ankara: Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayınları, 2009.
25. Devries, Michael. “Guided by Our Shepherd.” The Standard Bearer, vol. 97, no. 8, 171, 2021.
26. Dirlik, Mukrime. “Bizans İmparatorluğu’nda İkonoklazm Hareketi ve İslam Dininin Etkisi.” Kadim Akademi, 6(1), 48, 2022.
27. Dvornik, F. The Ecumenical Councils. In The Twentieth Century Encyclopedia of Catholicism (pp. 14-20). New York: Hawthorn Books Publishers, 1961.
28. Ellwood, Robert S. and Gregory D. Alles. The Encyclopedia of World Religions. New York: Facts on File, 2007.
29. Eroğlu, Ahmet Hikmet. “Doğu Batı Kiliselerinin Ayrılış Nedenleri.” Dinî Araştırmalar, 2(5), 387-413, 1999.
30. Eroğlu, Ahmet Hikmet. “Hıristiyanların Bölünme Sürecine Genel Bir Bakış.” Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 41(1), 309-325, 2000.
31. Eusebius. Life of Constantine (A. Cameron & S. G. Hall, Trans.). Oxford: Oxford University Press, 1999.
32. Eryılmaz, Doğanay. “Ermeni Kimliğinde Hristiyanlık, Alfabe Ve Tarih Yazıcılığının Belirleyici Rolü”, Ermeni Araştırmaları, Sayı 76, 76-99, 2024.
33. Fortacı, Talha. “Nestûriliğin Ortaya Çıkış Süreci.” Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 65, 2018.
34. Fox, R. L. Pagans and Christians. New York: Penguin Books, 1988.
35. Gökalp, Zeliha Demirel. Yalvaç Müzesi Bizans Sikkeleri. Ankara: Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayınları, 2009.
36. Gündüz, Ş. Pavlus: Hıristiyanlığın Mimarı. Ankara: Okulu Yayınları, 2001.
37. Gündüz, Şinasi. “Hıristiyanlık.” Dünya Dinleri. Edited by Şinasi Gündüz. İstanbul: Milel Nihal, 2021.
38. Gündüz, Şinasi. “Sanhedrin.” Din ve İnanç Sözlüğü. İstanbul: Vadi Yayınları, 2022.
39. Hefele, C. J. A History of the Councils of the Church, from the Original Documents (H. N. Oxenham, Trans.). Edinburgh: T. & T. Clark, 1896.
40. Hefele, Charles Joseph. A History of the Councils of the Church, from the Original Documents. Translated by Henry Nutcombe Oxenham. Edinburgh: T. & T. Clark, 1896.
41. Hughes, Philip. The Church in Crisis: A History of the General Councils, 325-1870. New York: Hanover House, 1961. Ishak, Shenouda M. Christology and the Council of Chalcedon. Amerika: Outskirts Press, 2013.
42. Kaçar, Turhan. “Konstantinopolis Kilisesi’nin Kuruluşu: Mitoloji ve Tarih.” Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, 14, 117-140, 2014.
43. Kaçar, Turhan. “Pagan Byzantıon'dan Hristiyan Konstantinopolis'e: Fetih Öncesi İstanbul'da Din ve Toplum.” Antik Çağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi - Din V. İstanbul, 2015, 22-67.
44. Kaçar, Turhan. “Roma İmparatorluğu, Hristiyanlar ve Milano Fermanı'nın 1700. Yılı”, Toplumsal Tarih Dergisi, 49, 2013.
45. Kan, A. IV. ve V. Yüzyıl Konsil Kararlarında Siyasi Otoritenin Etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, 2020. Kelly, John Norman Davidson. Early Christian Doctrines. London: Harper & Row, 1968.
46. Köklü, Arzu. Hıristiyanlık’ta ve İslam’da Resim. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, 2006. Kurt, Ali Osman, Dursun Ali Aykıt. Dinler Tarihi. Ankara: Bilay Yayınları, 2022.
47. Küçük, Abdurrahman, Günay Tümer ve Mehmet Alparslan Küçük. Dinler Tarihi. Ankara: Berikan Yayınevi, 2011.
48. Küçük, Mehmet Alparslan. “II. İznik Konsili’ne İkonografik Açıdan Yaklaşım.” Türk İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi 8/16 (2013): 153-172.
49. Larentzakis, Grigorios. “Was There a Great Schism Between the Orthodox and Roman Catholic Churches?” içinde Meeting God in the Other: Studies in Religious Encounter and Pluralism in Honour of Dorin Oancea on the Occasion of His 70th Birthday, der. O. Patru, A. Pătru, D. Oancea. Orientalia - Patristica - Oecumenica 16 (2019): 58-61.
50. Madrigal, M. Ekümenik Konsiller. Kutsal Kitap ve Arkeoloji E-Kitap Hristiyan Kitapları, 2015.
51. Magoulias, H. J. Byzantine Christianity. Detroit: Wayne State University Press, 1982.
52. Mar Aprem. Council of Ephesus of 431. Kerala: Mar Narsai Press, 1978.
53. Martın Luther. Doksan Beş Tez. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2022.
54. Men, A. History of Religion: The Paths of Christianity (Vol. 2). Nestyazhateli Press, 2021.
55. Nedungatt, George S.J. The Council in Trullo Revisited: Ecumenism and the Canon of the Councils.
56. Ostrogorsky, George. History of the Byzantine State. Translated by Joan Hussey. Oxford: Basil Blackwell, 1968.
57. Öztürk, Engin. “Bizans Biliminde Ermenilerin Rolü ”, Ermeni Araştırmaları, Sayı 76, 197-226, 2024.
58. Pavouris, Raphael. The Condemnation of the Christology of the Three Chapters in Its Historical and Doctrinal Context: The Assessment and Judgement of Emperor Justinian and the Fifth Ecumenical Council (553). Doktora Tezi, University of Glasgow, 2001.
59. Percival, Henry Robert. The Seven Ecumenical Councils of the Undivided Church: Their Canons and Dogmatic Decrees, Together with the Canons of All the Local Synods Which Have Received Ecumenical Acceptance. Wipf and Stock Publishers, 2021.
60. Price, Richard and Michael Gaddis. The Acts of the Council of Chalcedon. Liverpool: Liverpool University Press, 2005.
61. Schaff, P. The Seven Ecumenical Councils. NPNF2-14. Grand Rapids, MI: Christian Classics Ethereal Library, n.d. Shepard, Jonathan. The Cambridge History of the Byzantine Empire C. 500–1492. New York: Cambridge University, 2008.
62. Sozomen ve Philostorgius. History of the Church. London: The Leonard Library Wycliffe College, 1999.
63. Sozomen. The Ecclesiastical History. London: The Leonard Library Wycliffe College, 1999.
64. Tarakçı, M. Nestorius ve Kristolojisi. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 19(1), 215-241, 2010.
65. Taşçı, Ahat. “Kadıköy Konsili ve Hıristiyanlık Tarihindeki Yeri ve Önemi.” Mizanü'l-Hak: İslami İlimler Dergisi, 19, 365-384, 2020.
66. Taşpınar, İsmail. “I. İznik Konsili (325) ve İslâm Kaynaklarındaki Yeri.” Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 26 (2004): 26.
67. Tauscher, Soner, Eskicioğlu, Yiğit Cem. “İnsandışılaştırmanın Antik Kökenleri ve Aydınlanma Dönemine Etkisi”, Uluslararası Suçlar ve Tarih, 25, 73-106, 2024.
68. Temiztürk, Halil. Yahudi ve Hıristiyan Kaynaklarında Hz. Meryem. İstanbul: Ensar Yayınları, 2023.
69. Theodoret. The Nicene and Post Nicene Fathers (Vol. III). Edited by Philip Schaff & Henry Wace. New York: Philip Schaff & Henry Wace.
70. Theodoret. The Nicene and Post Nicene Fathers, Second Series, C. III, ed. Philip Schaff ve Henry Wace. New York: Philip Schaff, Henry Wace, t.y. Tümer, G., Küçük, A., & Küçük, M. A. Dinler Tarihi. Ankara: Berikan Yayınevi, 2011.
71. Tümer, Günay. Hıristiyanlıkta ve İslamda Hz. Meryem. Ankara: TDV Yayınları, 1997.
72. Ürdüç, Gülsüm. Hinduizm'de Avatara ve Hristiyanlık'ta İnkarnasyon İnancı Üzerine Bir Araştırma. Yüksek Lisans Tezi, Uludağ Üniversitesi, 2006.
73. Yalduz, A. Konsillerin Hıristiyanlık Tarihindeki Yeri ve İznik Konsili. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12(2), 260, 2003.
74. Yıldız, Sevcan. Ayşegül Doğrucan. “Hıristiyan Konsilleri ve İkonoklast Akımlara Etkileri.” Al Farabi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 78-89, 2021.
75. Yitik, Ali İhsan. “Hz. Meryem ve Efes-Meryemana Evi.” Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5 (2000): 66.
76. Zajkovski, Dragan. “The Participation of the Bishops from the Macedonian Provinces at the Fifth Ecumenical Council.” Haemus Journal 2 (2013): 71-76.
77. “Council of Chalcedon – 451 A.D. Council Fathers.” Papal Encyclicals. Erişim: 18.01.2025. https://www.papalencyclicals.net/councils/ecum04.htm.
78. “Constantinople III, Council Of.” New Catholic Encyclopedia. Encyclopedia.com. Erişim: 03.03.2025. https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/constantinople-iii-council.
79. “Second Council of Nicaea.” Encyclopedia Britannica. 24 Temmuz 2019. Erişim: 01.03.2024. https://www.britannica.com/event/Second-Council-of-Nicaea-787.
80. “Third Council of Constantinople.” Catholic Encyclopedia. New World Encyclopedia, 2023. Erişim: 02.25.2025. https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Third_Council_of_Constantinople.
81. Editors of Encyclopaedia Britannica. (2024). “Sanhedrin.” Encyclopedia Britannica. Erişim: 01.03.2025. https://www.britannica.com/topic/Sanhedrin.
82. Zavada, J. (2021). “Sanhedrin.” Learn Religions. Erişim: 11.01.2025. https://www.learnreligions.com/what-was-the-sanhedrin-700696. Wolf, Dallas. “The Seven Ecumenical Councils”. Council of Chalcedon, Ekklesia and Church. 2023. Erişim: 01.02.2025. https://firstthoughtsofgod.com/?s=First+Council+of+Constantinople.
83. De Clercq, V. C. “Arius.” New Catholic Encyclopedia. Erişim: 04.02.2025. https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/arius. Zavada, J. (2021, January 11). “Sanhedrin.” Learn Religions. Erişim: 03.02.2025 https://www.learnreligions.com/what-was-the-sanhedrin-700696.
84. Jacques Waardenburg, “Protestanlık”, TDV İslam Ansiklopedisi, 352, Erişim: 20.01.2025, https://islamansiklopedisi.org.tr/protestanlik.