THE LIFE OF A SHAHZADEH WHO WAS LOVED KNOWLEDGE AND ENTERTAINMENT: ALEMŞAH, SON OF BAYEZİD II

Öz

Alemşah was the son of Bayezid II and Gülruh Hatun. As a şehzade, he served as the governor (sanjakbey) of the Menteşe and Saruhan sanjaks. This study examines the revenues allocated to him during his tenure, as well as gifts sent from the central administration. Upon his appointment to the sanjak, his mother, family, and certain officials accompanied him. Thus, the officials who served alongside him during his governorship are also analyzed, along with their influence on his life. The şehzade's surroundings played a significant role in shaping his lifestyle. Knowledge and entertainment held great importance in Alemşah’s life. The education he received from childhood likely influenced his worldview. During his time as a sanjakbey, the books he read and the poets he patronized demonstrated his passion for learning. Additionally, his connections with Mevlevi circles can be understood in this context. Alemşah was also a şehzade who enjoyed pleasure and consumed alcohol. His mother, Gülruh, struggled to dissuade him from this lifestyle but was ultimately unsuccessful.

Anahtar Kelimeler

• Bayezid II
• entertainment
• Gülruh
• Menteşe
• Saruhan
• Şehzade Alemşah

İLME VE EĞLENCEYE DÜŞKÜN BİR ŞEHZADENİN HAYATI: II. BAYEZİD’İN OĞLU ALEMŞAH

Öz

Alemşah, II. Bayezid ile Gülruh Hatun’un oğludur. Şehzade Alemşah, Menteşe ve Saruhan sancaklarında görev yapmıştır. Görevi esnasında kendisine tahsis edilen gelirler ile merkezden hediye olarak gönderilenler tespit edilmeye çalışılmıştır. Sancağa çıktığında annesi, ailesi ve bazı görevliler yanındaydı. Bu nedenle sancakbeyliği esnasında yanında bulunan görevliler üzerinde durulmuştur. Ayrıca bu görevlilerin onun yaşantısına etkileri incelenmiştir. Zira şehzadenin çevresi onun yaşam tarzında etkili olmuştur. Alemşah’ın hayatında ilim ve eğlence önemli bir yer tutmuştur. Şehzadenin çocukluğundan itibaren aldığı eğitim, onun hayata bakışına etki etmiş olmalıdır. Şehzadenin sancakbeyliği yaptığı dönemlerde ise okuduğu kitaplar ve yanında bulunan şairler ilme düşkünlüğünü kanıtlamaktadır. Yine Mevlevi çevrelerle olan ilişkileri de bu anlamda değerlendirilebilir. Alemşah, zevk ve sefaya, içkiye düşkün bir şehzadeydi. Annesi oğlunu bu durumdan kurtarmak için mücadele etmiştir. Ancak başarılı olamamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Şehzade Alemşah
• II. Bayezid
• Gülruh
• Menteşe
• Saruhan
• eğlence

Kaynakça

1. Maliyeden Müdevver Defterler (MAD.d.): 15287, 17893.
2. Meşihat Şeriye Sicil Defterleri (MŞH.ŞSC.d.): 2480 (A/24), 2481 (A/25), 2491 (A/35), 2514 (A / 58).
3. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Defterleri (TS.MA.d.): 2921, 2938, 3515, 3960, 7009, 8380, 9175/02, 9629, 10017.
4. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrakı (TS.MA.e.): 745/89 (5499-1), 749/56 (5810-1), 752/19 (5971-1), 753/77 (6093-1), 759-61 (6642-1), 759/98 (6676-1).
5. II. Bayezid Dönemi Ahkâm Defterleri, Haz. Feridun M. Emecen, İlhan Şahin, TTK Yayınları, Ankara 2021.
6. 91, 164, MAD 540 ve 173 Numaralı Hersek, Bosna ve İzvornik Livâları İcmâl Tahrîr Defterleri (926-939/1520-1533) II , Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayınları, Ankara 2006.
7. 166 Numaralı Muhâsebe-i Vilâyet-i Anadolu Defteri (937/1530) Hudâvendigâr, Biga, Karesi, Saruhân, Aydın, Menteşe, Teke ve Alâiye Livâları: Dizin ve Tıpkıbasım, Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayınları, Ankara 1995.
8. 438 Numaralı Muhâsebe-i Vilâyet-i Anadolu Defteri (937/1530) I Kütahya, Kara-hisâr-i Sâhib, Sultan-önü, Hamîd ve Ankara Livâları , Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayınları, Ankara 1993.

9. Alderson, Anthony Dolphin, Bütün Yönleriyle Osmanlı Hanedanı, Tercüme eden: Şefaettin Severcan, İz Yayıncılık (Yeni Şafak), t.y.
10. Âli, Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı, Haz. Mustafa İsen, Atatürk Kültür Merkezi Yayını, Ankara 1994.
11. Âşık Çelebi, Meşâ’irü’ş-Şu’arâ: İnceleme-Metin, C. 3, Haz. Filiz Kılıç, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, İstanbul 2010.
12. Âşıkpaşazâde, Tevârîh-i Âl-i Osmândan Âşıkpaşazâde Târîhi, Haz. Ali Bey, Matbaa-i Âmire, İstanbul 1332. Barkan, Ömer Lütfi, “Giriş”, Hüdavendigâr Livası Tahrir Defterleri I, Yay. Haz. Ömer Lütfi Barkan-Enver Meriçli, TTK Yayınları, Ankara 1988, ss. 1-144.
13. Baykal, Kazım, Bursa ve Anıtları, T.A.Ç Vakfı Yayınları, 1993.
14. Baykara, Tuncer, “Denizli”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. IX, İstanbul 1994, ss. 155-159.
15. Beyâni Mustafa bin Carullah, Tezkiretü’ş-Şuarâ, Haz. İbrahim Kutluk, TTK Yayınları, Ankara 1997.
16. Demirel, Hale, Mahkeme Sicillerine Göre XVI. Yüzyıl İlk Yarısında Bursa Vakıfları, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa, 2006.
17. Erdoğru, M. Akif-Değerli, Ayşe, Balat ve Çine Vakıfları, Palet Yayınları, Konya 2020.
18. Eroğlu, Haldun, Osmanlı Devletinde Şehzadelik Kurumu, Akçağ Yayınları, Ankara 2004.
19. Eroğlu, Haldun, Padişahın Oğulları, Berikan Yayınevi, Ankara 2019.
20. Fisher, Sydney Nettleton, Sultan Bayezid Han; 1481-1512, Çev. Hazal Yalın, Kitap Yayınevi Yayınları, İstanbul 2014.
21. Gelibolulu Mustafa ‘Âli Efendi, Kayseri Raşid Efendi Kütüphanesi’ndeki 901 ve 920 No. lu Nüshalara Göre Kitâbü’t-Târîh-i Künhü’l-Ahbar, I. Cilt II. Kısım, Haz. Ahmet Uğur, Mustafa Çuhadar, Ahmet Gül, İbrahim Hakkı Çuhadar, Erciyes Üniversitesi Yayınları, Kayseri 1997.
22. Gök, İlhan, Atatürk Kitaplığı M.C. O.71 Numaralı 909-933/1503-1527 Tarihli İn’âmât Defteri (Transkripsiyon-Değerlendirme), Yayınlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü İstanbul 2014.
23. Gökbilgin, M. Tayyib, XV.-XVI. Asırlarda Edirne ve Paşa Livâsı, Vakıflar-Mülkler-Mukataalar, İşaret Yayınları, İstanbul 2007.
24. Gökçe, Turan, XVI ve XVII. Yüzyıllarda Lâzıkıyye (Denizli) Kazâsı, TTK Yayınları, Ankara 2000.
25. Göyünç, Nejat, “Timar Ruznamçe Defterleri’nin Biyografik Kaynak Olarak Önemi”, Belleten, LX (227), 1996, ss. 127-138.
26. Hoca Sadeddin Efendi, Tâcüttevârîh, C. II, Haz. Mehmet İpşirli, TTK Yayınları, Ankara 2024.
27. Hüdavendigâr Livası Tahrir Defterleri I, Yay. Haz. Ömer Lütfi Barkan-Enver Meriçli, TTK Yayınları, Ankara 1988.
28. İbn Kemal, Tevârih-i Âl-i Osman VII. Defter (Tenkidli Transkripsiyon), Haz. Şerafettin Turan, TTK Yayınları, Ankara 1991.
29. İbn Kemâl, Tevârîh-i Âl-i Osmân VIII. Defter (Transkripsiyon), Haz. Ahmet Uğur, TTK Yayınları, Ankara 1997.
30. İdris-i Bidlîsî, Heşt Behişt VIII. Ketîbe II. Bayezid Dönemi 1481-1512, Çev. Vural Genç, TTK Yayınları, Ankara 2024.
31. İsen, Mustafa, Acıyı Bal Eylemek Türk Edebiyatında Mersiye, Akçağ Yayınları, Ankara 1994.
32. İsmail Beliğ Efendi, Güldeste-i Riyâz-ı İrfân ve Vefeyât-ı Dânişverân-ı Nâdiredân, Hüdavendigar Vilayeti Matbaası, 1302.
33. Kandal, Zehra, II. Bayezid’in Ailesi ve Gülruh Hatun, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli 2021.
34. Kaska, Çetin, “Sâyilî’nin Farsça Dîvânı”, Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, C. 7/1, 2021, ss. 133-155.
35. Kavruk, Hasan, Eski Türk Edebiyatında Mensur Hikâyeler, MEB Yayınları, Ankara 2016.
36. Kepecioğlu, Kâmil, Bursa Kütüğü, C. 1-4, Bursa Kültür A.Ş. Yayınları, Bursa 2010.
37. Kınalı-zâde Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-Şuarâ, C. I, Haz. İbrahim Kutluk, TTK Yayınları, Ankara 2014.
38. Kreutel, Richard F., Haniwaldanus Anonimi’ne Göre Sultan Bayezid-i Velî (1481-1512), Çev. Necdet Öztürk, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, İstanbul 1997.
39. Latîfî, Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ (İnceleme-Metin), Haz. Rıdvan Canım, Atatürk Kültür Merkezi Yayını, Ankara 2000 . Lütfi Paşa ve Tevârih-i Âl-i Osman, Haz. Kayhan Atik, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 2001.
40. Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmanî, C. 1, Haz. Nuri Akbayar, Seyit Ali Kahraman, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 1996.
41. Mete, Zekai, “Muğla”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. XXX, Ankara 2020, ss. 376-379.
42. Müneccimbaşı Ahmet Dede, Müneccimbaşı Tarihi, C. II, Tercüman 1001 Temel Eser, t.y.
43. Peirce, Leslie P., Harem-i Hümayun Osmanlı İmparatorluğu’nda Hükümranlık ve Kadınlar, Çev. Ayşe Berktay, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 1996.
44. Öztuna, Yılmaz, Devletler ve Hânedanlar Türkiye (1074-1990), C. II, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara 2005.
45. Sakaoğlu, Necdet, Bu Mülkün Kadın Sultanları Vâlide Sultanlar, Hâtunlar, Hasekiler, Kadınefendiler, Sultanefendiler, Oğlak Yayıncılık, İstanbul 2011.
46. Sargın, Ahmet, Hurûfât Defterlerine Göre Denizli Vakıf Kurumları (XVIII.-XIX. Yüzyıllar), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli 2019.
47. Sertkaya, Osman Fikri, “Dede Korkut Kitabı’nın Vatikan Nüshasının Latince, Arapça, Farsça ve Türkçe Metin Dışı Kayıtları”, Türkologiya, 2, 2016, s. 85-98.
48. Seyyid Sahîh Ahmed Dede, Mevlevîlerin Tarihi -Mecmûatü’t-Tevârîhi’l-Mevleviyye-, Haz. Cem Zorlu, İnsan Yayınları, İstanbul 2011.
49. Solak-zâde Mehmed Hemdemî Çelebî, Solak-zâde Tarihi, C. I, Haz. Vahid Çabuk, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1989.
50. Şafakcı, Hamit, Şehzade Mustafa 1450-1474, Çizgi Kitabevi Yayınları, Konya 2022.
51. Şimşekler, Nuri, Şâhidî İbrahîm Dede’nin Gülşen-i Esrâr’ı Tenkitli Metin-Tahlil, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya 1998.
52. Taş, Kenan Ziya, Osmanlılarda Lalalık Kurumu, Berikan Yayınevi, Ankara 2014.
53. Türkiyede Vakıf Abideler ve Eski Eserler III (Bursa İl Merkezi), Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara 1983.
54. Uluçay, Çağatay, “Bayazıd II. in Âilesi”, Tarih Dergisi, X/14, 1959, ss. 105-124.
55. Uluçay, Çağatay, “Manisa”, İslâm Ansiklopedisi, C. VII, MEB Yayınları, Eskişehir 1997, ss. 290-294.
56. Uluçay, M. Çağatay, Haremden Mektuplar I, Ötüken Yayınları, İstanbul 2012.
57. Uluçay, M. Çağatay, “Saraylı Kadınlara Ait Mektublar Üzerine Bir Araştırma” Sancaktan Saraya Seçme Yazılar, Haz. M. Sabri Koz-Haşim Şahin, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2007, ss. 317-332.
58. Uzluk, F. Nafiz, “Germiyanoğlu Yakup II. Beyin Vakfiyesi”, Vakıflar Dergisi, S. VIII, 1969, ss. 71-111.
59. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, “II. Bayezid’in Oğullarından Sultan Korkud”, Osmanlı Hanedanı Üstüne İncelemeler - Seçme Makaleler II, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2012, ss. 157-214.
60. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Osmanlı Devletinin Saray Teşkilâtı, TTK Yayınları, Ankara 1988.
61. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Osmanlı Tarihi, C. II, TTK Yayınları, Ankara 1983.
62. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, “Sancağa Çıkarılan Osmanlı Şehzâdeleri”, Osmanlı Hanedanı Üstüne İncelemeler - Seçme Makaleler II, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2012, ss. 215-266.
63. Vakâyiʻ-i Sultân Bâyezid ve Selîm Hân, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Emanet Hazinesi Kitaplığı No: 1416.
64. Zinkeisen, Johann Wilhelm, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi 2, Çev. Nilüfer Epçeli, Yeditepe Yayınları, İstanbul 2011.