Findings Regarding the Records of Kırşehri District in the Hurufat Defters

Öz

One of the important sources for research into Ottoman urban history is the Hurufat Defters. Located in the archives of the General Directorate of Foundations, these registers were prepared by the Anatolian and Rumelian chief judges between 1086-1258 AH/1675-1840 AD and contain information about foundation institutions such as mosques, prayer houses, dervish lodges, zawiyas, madrasas, schools, and teacher training schools in Ottoman cities. These registers also record the appointments and promotions of officials in these foundation institutions, as well as appointments made due to death, dismissal, or relinquishment. Twenty-three of these registers contain records related to the Kırşehri district. The earliest of these records is dated 1107 AH/1696 AD, and the latest is dated 1245 AH/1829 AD. This study shares the findings regarding which registers contain these records related to the Kırşehri district and what they relate to.

Anahtar Kelimeler

• Hurufat Defters
• Kırşehri
• Ottoman Institutions
• City History
• Foundation

Etik Beyan

The author declared that ethical principles were followed during the preparation of this study.

Hurufat Defterlerindeki Kırşehri Kazasına Ait Kayıtlara Dair Tespitler

Öz

Osmanlı şehir tarihi araştırmaları için önemli kaynaklardan biri de Hurufat Defterleridir. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivinde yer alan bu defterler H. 1086-1258/M. 1675-1840 tarihleri arasında Anadolu ve Rumeli kazaskerliği tarafından hazırlanmış olup Osmanlı şehirlerindeki cami, mescid, tekke, zaviye, medrese, mektep, muallimhane gibi vakıf kurumları hakkında bilgiler içermektedir. Bu defterlere, vakıf kurumlarındaki görevlilerin tayin ve terfileri ile ölüm, azil veya ferağ gibi sebeplerle yapılan atamalar da kaydedilmiştir. Bu defterlerin yirmi üçünde Kırşehri kazasına ait kayıtlar bulunmaktadır. Bu kayıtların en erkeni H. 1107/M. 1696, en geçi H. 1245/M. 1829 tarihlidir. Bu çalışmada Kırşehri kazasına ait bu kayıtların hangi defterlerde bulunduğu ve ne ile ilgili olduğuna dair tespitler paylaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Hurufat Defteri
• Kırşehri
• Osmanlı Kurumları
• Şehir tarihi
• Vakıf.

Etik Beyan

Çalışmanın hazırlanma sürecinde etik ilkelere uyulduğu yazar tarafından beyan edilmiştir.

Kaynakça

1. Arşiv Kaynakları
2. VGMA, Hurufat Defteri No: 551; 552; 553; 554; 555; 556; 557; 1091; 1108; 1109; 1110; 1111; 1112; 1113; 1114; 1115; 1116; 1119; 1125; 1128; 1139; 1140; 1142.
3. Modern Araştırmalar
4. Akgündüz, Ahmet. İslam Hukukunda ve Osmanlı Tatbikatında Vakıf Müessesi, İstanbul, 2013.
5. Alandağlı, Murat. “İdarî ve İtikâdî Boyutuyla Hacı Bektaş Kazası (Hurûfât Kayıtlarına Göre)”, E-makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, S. 16, 2023, s. 695-735.
6. Alkan, Mustafa. “Vakıf Tarihi Araştırmaları Açısından Hurûfât Defterleri: Adana Örneği” XV. Türk Tarih Kongresi, Ankara, 2010, s. 825-842.
7. Baykara, Tuncer. Osmanlı Taşra Teşkilatında 18 Yüzyılda Görev ve Görevliler (Anadolu), Ankara, 1990.
8. Bayrakal, Sedat. “Hurufat Defterlerinde Hacıbektaş-Mucur Kazasına Kayıtlı Tarihi Eserler” Arkeoloji ve Sanat, S. 141, 2012, s.121-126.

9. Beyazıt, Yasemin. “Biyografi Araştırmalarında Kadıasker Ruznamçelerinin Kullanımı, Osmanlı Araştırmaları, S. 66, 2025, s. 299-323.
10. Beyazıt, Yasemin. “Hurufat Defterlerinin Şehir Tarihi Araştırmalarındaki Yeri”, History Studies, C. 5, S. 1, 2013, s. 39-69.
11. Çam Mevlüt, İbrahim Turhan, Rıdvan Enes Akçatepe, Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşiv Rehberi, Ankara, 2020.
12. Demirtaş, Hasan. “Vakıf Araştırmalarında Kaynak Olarak Hurufat Defterleri: Kangırı Örneği” Vakıflar Dergisi, S. 37, 2012, s.47-92.
13. Eken, Galip. “Osmanlılar Döneminde Sosyal ve Ekonomik Açıdan Mucur” Vakıflar Dergisi, S. 28, 1998, s. 195-212. Günay, Hacı Mehmet. “Vakıf”. TDV İslam Ansiklopedisi, C.42, 2012, s. 475-479.
14. Köprülü, Fuad. Vakıfların Hukuki Mahiyeti, Ankara, 2013.
15. Öztürk, Nazif. Menşei ve Tarihi Gelişimi Açısından Vakıflar, Ankara, 1983.
16. Yediyıldız, Bahaeddin. “Türk Kültür Sistemi İçinde Vakfın Yeri”, Vakıflar Dergisi, S. 20, 1988, s. 403-408.
17. Yediyıldız, Bahaeddin. “Vakıf”. TDV İslam Ansiklopedisi, C.42, 2012, s. 479-486.
18. Yediyıldız, Bahaeddin. XVIII. Yüzyılda Türkiye’de Vakıf Müessesi, Ankara, 2003.