1960’ların Türkiye’sinde İmece Dergisinin Aydın Kavramına Yaklaşımı

Öz

Mart 1961’de yayın hayatına başlayan İmece, Köy Enstitüsü geleneğini yaşatmaya çalışmıştır. Dergide aydın, çocuk, halk kavramları; köy hayatı, öğrenci-öğretmen sorunları, toprak meselesi, edebi konular, siyasi olaylar, toplumsal dönüşümler işlenmiştir. Kadrosunda Talip Apaydın, Ceyhun Atuf Kansu, Dursun Akçam, Edip S. Balkır, Sabahattin Eyuboğlu, Cavit Orhan Tütengil, Kemal Karpat, Yaşar Kemal, Fay Kırby, Samim Kocagöz, Şevket Süreyya Aydemir, Azra Erhat, Ahmet Köklügiller, Mahmut Makal, Aziz Nesin, Engin Tonguç ve Can Yücel gibi isimler vardı. Araştırmada, dönemin siyasi ortamı bağlamında derginin aydına yaklaşımı incelenmiştir. 1961-1969 yılları arasında dergide yayımlanan aydın temalı makalelere odaklanılan çalışmada aydının toplumsal ve güncel kalıplardaki yeri belirginleştirilmiştir. Bulgular bağlamında gerçekleştirilen analizler, dönem algılamasındaki aydın tiplerini göstermenin yanında aydının konumunu da somutlaştırmaktadır. Nitel araştırma yöntemleri kullanılan makalede derginin halkçı, köycü, eğitimli, anti-emperyalist, toplumsal sorunlarla ilgilenen, uygulamaya değer veren, sanata ilgi duyan, sorumluluk bilinci yüksek, demokratik bir aydın tanımı yaptığı açığa çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• köy
• aydın
• halk
• sanat
• ideoloji
• imece

Etik Beyan

Çalışmanın tüm süreçlerinin araştırma ve yayın etiğine uygun olduğunu, etik kurallara ve bilimsel atıf gösterme ilkelerine uyduğumu beyan ederim.

Imece Magazine’s Perspective on the Concept of Intellectuals in 1960s Türkiye

Öz

Imece Magazine, which began publication in March 1961, sought to preserve and carry on the traditions of the Village Institute. The magazine covered village life, student-teacher problems, literary issues, political events and social issues. Many problems and suggestions, such as views on the concept of the child and people from the perspective of intellectuals, land reform issues and teacher and school life, have been expressed in the works written. The staff of the magazine included names such as Talip Apaydın, Dursun Akçam, Edip S. Balkır, M. Başaran, Sabahattin Eyuboğlu, Ceyhun Atuf Kansu, Yaşar Kemal, Şevket Süreyya Aydemir, Fay Kırby, Samim Kocagöz, Ahmet Köklügiller, Kemal Karpat, Mahmut Makal, Azra Erhat, Aziz Nesin, Engin Tonguç, Cavit Orhan Tütengil and Can Yücel. The research aims to examine the journal's approach to the concept of intellectual in the context of the period's political environment. In this study, which focuses on intellectual-the med articles published in İmece Magazine between 1961 and 1969, the role of intellectuals in social and current affairs is clarified. The analyses carried out in light of the articles' findings not only clarify the kinds of intellectual types perceived in the period but also contribute to the literature on the intellectual perspective. In the article, which uses qualitative research methods, it is revealed that the journal defines an intellectual as populist, educated, interested in social problems and art, and with a high sense of responsibility.

Anahtar Kelimeler

• village
• intellectual
• people
• art
• ideology
• voluntary work

Etik Beyan

I declare that all processes of this study comply with research and publication ethics, and that I have adhered to ethical rules and principles of scientific citation.

Kaynakça

1. Ahmad, Feroz. Demokrasi Sürecinde Türkiye (1945-1980). İstanbul: Hill Yayınları, 1977.
2. Ahmad, Feroz, ve Bedia Turgay Ahmad. Türkiye'de Çok Partili Politikanın Açıklamalı Kronolojisi 1945-1971. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1976.
3. Akagündüz, Ümüt. “Yeni Ufuklar Dergisinde Batılılaşma ve Aydın Tartışması (1952-1976).” Folklor/Edebiyat Dergisi c. 16, s. 64 (2010): 65-87.
4. Akagündüz, Ümüt ve Seval Yinilmez Akagündüz. “İmece Dergisi ve Dergideki Toplum Temalı Yazıların Bibliyografik Künyesi (1961-1965).” Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi s. 60 (2017): 189-208.
5. Akagündüz, Ümüt ve Seval Yinilmez Akagündüz, “Çok Yönlü Bir Fikir Adamının Geçmişe Bakışı: Sabahattin Eyuboğlu ve Tarih, Folklor/Edebiyat, c. 18, s. 68, (2011): 187-206.
6. Aksakal, Erdi. “Türkiye'de Halkçılığın Kaynağı ve Tebaadan Halka Zihni Dönüşüm.” Journal of Graduate School of Social Sciences s. 2 (2018): 917-932.
7. Alıç, Mehmet. “Aydınların Öncülüğü. İmece c. 8, s. 90 (Ekim 1968): 27-28.
8. Althusser, Louis. Lenin and Philosopyand Other Essays (Newyork: Monthly Review Press, 1971).

9. Amaç, Faik. “Aydın Din Adamları.” İmece c. 5, s. 48 (Nisan 1965): 10-11.
10. Apaydın, Talip. “Ülkü, Ülkücü.” İmece c. 1 s. 6, (Ekim 1961): 9.
11. Atar, İhsan. “Basmakalıp Fikirlere ve Ötesine Dair.” İmece c. 4, s. 41, (Eylül 1964): 13.
12. Ay, Behzat. “Okumuşlar...Ah Okumuşlar.” İmece c. 3, s. 23, (Mart 1963): 7-8.
13. Aydın, Suavi ve Yüksel Taşkın. 1960'tan Günümüze Türkiye Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları, 2014. Aytekin, Halil. “Aydınsılar.” İmece c. 9, s. 93 (Ocak 1969): 8-9.
14. Baykurt, Fakir. “Toplumsal Dalgacılık.” İmece c. 1, s. 1 (1961): 15-16.
15. Belge, Murat. Sosyalizm Türkiye ve Gelecek. İstanbul: İletişim Yayınları, 1989.
16. Belge, Murat. “Türkiye'de Aydınların Oluşumu”. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi içinde, 123-124. İstanbul: İletişim Yayınları.
17. Beşirli, Mehmet. “Osmanlı'da Modernleşme ve Aydınlar, 1789-1908.” Dini Araştırmalar Dergisi c. 2, s. 5 (1999): 131-157.
18. Birkök, Mehmet. “Aydınlar ve Bazı Vasıfları.” Ekonomi, Toplum ve Kültür Dergisi s. 26 (2000): 97-111.
19. Çağlar, Adil. “Aydın Tipolojileri Üzerine Bir İnceleme.” Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi c. 1, s. 1 (1989): 16-35.
20. Çakmak, Diren. “Türkiye’de Asker-Hükümet İlişkisi: Albay Talat Aydemir Örneği.” Gazi Akademik Bakış Dergisi c. 1, s. 2 (2008): 35-68.
21. Çalık, Temel ve Emre Er. “Türkiye'de Aydın Sorunu Üzerine Bir Yaklaşım.” Devlet Dergisi s. 1 (2016): 1-7.
22. Çavdar, Tevfik. Türkiye Demokrasi Tarihi. Ankara: İmge Kitabevi, 2013.
23. Çavuşoğlu, Hüseyin. “Merkez Sağda 27 Mayıs ve 12 Eylül Sonrası Partileşme.” Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi c. 12, s. 22, (2009): 165-178.
24. Demir, Şerif. “27 Mayıs 1960 Darbesinin Gölgesinde Milli Birlik Komitesi ile Silahlı Kuvvetler Birliği Arasındaki Güç ve İktidar Kavgası.” XVIII. Türk Tarih Kongresi. Ankara, 2018. 754.
25. Demir, Yeşim. “Albay Talat Aydemir'in Darbe Girişimleri.” Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi c. 5, s. 13, (2006): 155-171.
26. Duman, M. Zeki. “Türkiye'de Dünden Bugüne Aydın ve İktidar.” Sosyal Bilimler Dergisi c. 11, s. 2 (2018): 59-79.
27. Dursun, Özlem Telli ve Mustafa Oral. “1960 Askeri Darbesi ve 1971 Muhtırası Üzerine Bir İnceleme.” Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi c. 1 (2023): 49-64.
28. Ezer, Feyzullah. “Köy Enstitülerinin Türk Eğitim Tarihinde Yeri ve Önemi.” Belgi Dergisi c. 2, s. 19 (2020): 1786-1804.
29. Fedayi, Cemal. “Adalet Partisi'nin Birinci Dönemi:1961-1971.” Muhafazakâr Düşünce Dergisi s. 57 (2019): 123-150.
30. Gouldner, Alvin W. The Future of Intellectuals and the Rise of the New Class. New York: Seabury Press, 1979.
31. Göktolga, Oğuzhan. “Tanzimat Dönemi Osmanlı Aydınları Üzerinde Milliyetçilik Akımının Etkileri: Yeni Osmanlılar.” Anadolu Mecmuası MTÜ Tarih ve Araştırmaları Dergisi c. 4, s. 10 (2025): 18-32.
32. Gramsci, Antonio. Prison Notebooks. İstanbul: Yordam Kitap, 2011.
33. Gülen, Ahmet. “İnönü Hükümetlerinin Kıbrıs Politikası (1961-1965).” Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi c. 13, s. 50 (2011): 389-428.
34. Helvacıoğlu, Ender. “Aydın Kimdir, Kim Aydındır?” Bilim ve Gelecek Dergisi s.1 (2023): 1-4.
35. İnan, M. Rauf. “Aydınlar ve Türkiye.” İmece c. 2, s. 19, (Kasım 1962):14-17.
36. İnönü, İsmet. “İmeceye Başlarken.” İmece c. 1, s. 1, (1961): 3-4.
37. Kamer, Tunay ve Ramazan Alabaş, “Ahlak Terbiyesi Kongresi ve Basına Yansımaları.”, Kastamonu Eğitim Dergisi, c. 25, s. 2, (2017): 821-848.
38. Karademir, Alper ve Nafiz Tok. “1961 Anayasası'nın Türk Kamu Yönetimine Etkilerinin Devlet Memurluğu Kavramı Üzerinden İncelenmesi.” Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi c. 1, s. 1 (2023): 65-77.
39. Karpat, Kemal H. “Osmanlı İmparatorluğu'nda Reform Hareketi. ”Türk Demokrasi Tarihi içinde, İstanbul: Timaş Yayınları, 2010.
40. Karpat, Kemal. “Çağdaş Türk Edebiyatında Toplumsal Temler.” İmece Dergisi c. 1, s. 10 (Şubat 1962): 22.
41. Kiriş, Hakan ve Hüseyin Gül. “Türkiye'de 1960 Sonrası Yapılan Genel Seçimler ve Siyasal Partiler Bağlamında Solda Yaşanan Gelişmelerin Bir Çözümlenmesi.” Tematik Yazılar, Toplum ve Demokrasi Dergisi c. 1, s. 1 (2007): 91-116.
42. Kodaman, Bayram. “Liberal Demokrasinin Zemini.” SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi s. 23 (2011): 1-6.
43. Koz, Mustafa. “Aydın Kavramının Tarihsel ve Sınıfsal Kökeni.” Öncü Gençlik Dergisi s. 1 (2021): 1-5.
44. Köklügiller, Ahmet. “Sanatçı ve Toplum.” İmece c. 4, s. 37 (Mayıs 1964): 18-19.
45. Mardin, Şerif. “Tanzimattan Sonra Aşırı Batılılaşma.” Türk Modernleşmesi Makaleler IV içinde, 23-30. İstanbul: İletişim Yayınları, 1991.
46. Merton, Robert K. Social Theory and Social Structure. Glencoe, IL: TheFree Press, 1949.
47. Ortaylı, İlber. “Osmanlı Millet Sistemi.” Uluslararası Türk Arşivleri Sempozyumu. İstanbul, 2005: 144-148.
48. Özcan, Fatma Yurttaş. “27 Mayıs Sonrası Milliyetçi Muhafazakâr Aydınların Örgütlenme Çabaları ve Siyasi Gelişmeler Üzerindeki Etkileri: Aydınlar Ocağı. “Muhafazakâr Düşünce Dergisi c. 10, s. 40 (2014): 107-134.
49. Özkandaş, Yaşar. “Bülent Ecevit: DP İktidarına Muhalif Aydın/Siyasetçi Silueti”, Tarih Araştırmaları Dergisi. c. 41, s. 72, (2022): 498-527.
50. Özler, İbrahim. “Türk Aydını-Toplum İlişkisi.” Dini Araştırmalar Dergisi c. 10, s. 29 (2007): 29-39.
51. Öztürk, Yücel. “Aydın Kavramının Gelişimi ve Türk Aydınının Günümüzdeki Tavrı.” Düşünce Dünyasında Türkiz Dergisi c. 4 (2013): 111-122.
52. Saraç, Tahsin. “Aydınlar ve Renksiz Diplomalılar.” İmece c. 4, s. 36 (Nisan 1964): 3-4.
53. Sartre, Jean Paul. “Aydın Kimdir?” Aydınlar Üzerine içinde. İstanbul: Can Yayınları, 1997.
54. Selçuk, Kadir Ekin ve Koca Bayram. “Solun Aydına Bakışı: Türkiye'de 1960'lı Yıllarda Sol Çevrelerde Asker-Sivil-Aydın Zümre Tartışması.” Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 48 (2021): 61-77.
55. Sezer, Ayşem. “Bir Aktivist Olarak Aydın ve Toplumsal Hareketlerdeki Rolü.” Yüksek Lisans Tezi, İzmir, 2012.
56. Shils, Edvard. The Intellectuals and the Powers and Other Essays. Chicago: University of Chicago Press,1972.
57. Subaşı, Necdet. “Fonksiyonel Açıdan Aydın.” Türk Aydınının Din Anlayışı içinde, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1996: 49-50.
58. Tanör, Bülent. Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 1992.
59. Taykut, Reşat. “Bilimin Öncülüğü.” İmece c. 1, s. 10 (Şubat 1962): 5.
60. Tonguç, E. “Okur Yazar Olmayan Toplulukların Özellikleri.” İmece c. 1, s. 4, (Haziran 1961): 18-19.
61. Tonguç, Engin. “Bir Ülkü Erinin Ardından.” İmece c. 1, s. 2, (1961): 8-9.
62. —. “Kapıkulu, Ülkücü Aydın, İş Okulu.” İmece c. 1, s. 1, (1961): 10-12.
63. Tuncer, Suphi. “Köyler Nasıl Uyanacak.” İmece c. 4, s. 41, (Eylül 1964): 8-10.
64. Tütengil, Cavit Orhan. “Yolunu Gözlediğimiz Aydın.” İmece c. 1, s. 6 (Haziran 1961): 6.
65. Uçar, Hüseyin. “Diplomalı Ağalar.” İmece c. 6, s. 23 (Temmuz 1966): 22-23.
66. Unat, Kadri. “İmece Dergisi ve Dergide Yer Alan Toplum Temalı Yazıların Bibliyografik Künyesi (1965-1970).” Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi c. 14, s. 77, (2021): 306-324.
67. Varel, Anıl. “1930'lu Yıllarda Kemalist Aydınların Liberal Parlamenter Demokrasiye Bakışı.” Selçuk Üniversitesi Yayınları s. 52 (2024). 383-406.
68. İmzasız. “Faşizmin Ayak Sesleri.” İmece c. 5, s. 48, (Nisan 1965): 3-4.
69. Yinilmez Akagündüz Seval ve Ümüt Akagündüz, “Cumhuriyet Dönemi Düşünürlerinden Sabahattin Eyuboğlu’nda Felsefi Bakış, Folklor/Edebiyat, c. 19, s. 79, (2013): 21-30.
70. Yücel, Hasan Ali. “Hümanisma.” İmece Dergisi c. 1, s. 1, (1961): 8-9.
71. Zimmerman, Carle C. The Rise of Intelligentsia: A Study of the New Social Leadership. New York: Columbia University Press, 1941.
72. Zürcher, Eric Jan. Modernleşen Türkiye'nin Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları, 1995.