Sosyal Medyada Ekonomik Haberlerde Dezenformasyon: Nedenleri, Etkileri ve Mücadele Stratejileri

Öz

Sosyal medya, modern bilgi ekosistemini dönüştürmüş olsa da özellikle ekonomi gibi kritik alanlarda dezenformasyonun kontrolsüz yayılımına zemin hazırlamıştır. Bu makale, sosyal medyadaki ekonomik dezenformasyonun yayılma mekanizmalarını, yarattığı etkileri ve mücadele stratejilerini sistematik bir şekilde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, dezenformasyonun yenilikçi ve duygusal içeriği sayesinde gerçek haberlere kıyasla çok daha hızlı yayıldığını vurgulamakta; sosyal botlar, algoritmik yankı odaları ve profesyonelce kurgulanmış içeriklerin bu süreci daha da güçlendirdiğini ortaya koymaktadır. Araştırmalar, bu tür yanlış bilginin piyasalar üzerinde somut etkileri olduğunu göstermektedir. Yanlış finansal haberler, özellikle küçük şirket hisselerinde anormal işlem hacimlerine ve fiyat oynaklığına yol açabilmekte, hatta kısa süreli maruziyet bile bireylerin kararlarını bilinçaltı düzeyde etkileyebilmektedir. Bunun ötesinde, dezenformasyon kamusal güveni aşındırmakta ve demokratik süreçleri tehdit etmektedir. Bu çalışma, sorunla mücadelenin tek bir yöntemle çözülemeyeceğini, çok boyutlu bir yaklaşım gerektirdiğini savunmaktadır. Önerilen stratejiler arasında, yapay zeka destekli tespit sistemlerinin geliştirilmesi, toplumun dijital okuryazarlık ve eleştirel düşünme becerilerinin güçlendirilmesi, sosyal medya platformlarının hesap verebilirliğinin artırılması ve etkin düzenleyici çerçevelerin oluşturulması yer almaktadır. Bu kapsamlı yaklaşım hem finansal piyasaların bütünlüğünü korumak hem de demokratik toplum yapısını sürdürmek için hayati öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Medya
• Dezenformasyon
• Ekonomi haberleri

Disinformation In Economic News on Social Media: Causes, Effects and Combat Strategies

Öz

Abstract Although social media has transformed the modern information ecosystem, it has also paved the way for the uncontrolled spread of disinformation, particularly in critical areas such as economics. This article aims to systematically examine the dissemination mechanisms, impacts, and counter-strategies related to economic disinformation on social media. The study emphasizes that disinformation spreads much faster than true news due to its novel and emotional content, and reveals that social bots, algorithmic echo chambers, and professionally crafted content further amplify this process. Researches demonstrates that such false information has tangible effects on markets. Misleading financial news can lead to abnormal trading volumes and price volatility, especially in small-cap stocks, and even brief exposure can subconsciously influence individuals' decisions. Beyond this, disinformation erodes public trust and threatens democratic processes. This study argues that combating the problem cannot be achieved through a single method and requires a multi-faceted approach. Proposed strategies include the development of AI-powered detection systems, the enhancement of societal digital literacy and critical thinking skills, increased accountability for social media platforms, and the establishment of effective regulatory frameworks. This comprehensive approach is vital for both safeguarding the integrity of financial markets and sustaining the structure of a democratic society.

Anahtar Kelimeler

• Social Media
• Disinformation
• Economic News.

Kaynakça

1. Ahmed, I., & Sharma, R. (2023). Impact of social media on society: A review study. Journal of Management, 10(2), 24–32.
2. Babacan, M., Haşlak, İ., & İsmail, H. (2011). Sosyal medya ve Arap baharı. Akademik İncelemeler Dergisi, 6(2), 63–92.
3. Bader, M. (2018). Disinformation in elections. Security and Human Rights. https://doi.org/10.1163/18750230-02901006
4. Balcıoğlu, Y., & Doğan, B. (2023). Dissecting disinformation dynamics: Insights from a social media environment. İletişim ve Diplomasi, (7), 1–21. https://doi.org/10.54722/iletisimvediplomasi.1374744
5. Bastick, Z. (2021). Would you notice if fake news changed your behavior? Computers in Human Behavior, 116, 106633. https://doi.org/10.1016/j.chb.2020.106633
6. Boyd, D. M. (2008). American teen sociality in networked publics. Unpublished doctoral thesis, University of Berkeley. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1344756
7. Buchanan, T. (2020). Why do people spread false information online? PLoS ONE, 15. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0239666
8. Castells, M. (2005). Ağ toplumunun yükselişi enformasyon çağı: Ekonomi, toplum ve kültür (Cilt 1-2). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.

9. Chadwick, A., Vaccari, C., & O’Loughlin, B. (2018). Do tabloids poison the well of social media? New Media & Society, 20, 4255–4274. https://doi.org/10.1177/1461444818769689
10. Eren, V., & Aydın, A. (2014). Sosyal medyanın kamuoyu oluşturmadaki rolü ve muhtemel riskler. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 16 (Özel Sayı I), 197–205. https://doi.org/10.18493/kmusekad.72819
11. Ertem, Y. E. (2019). Sosyal medyada dezenformasyon. (Doktora tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul. Fetzer, J. (2004). Disinformation: The use of false information. Minds and Machines, 14, 231–240. https://doi.org/10.1023/B:MIND.0000021683.28604.5b
12. Freelon, D., & Wells, C. (2020). Disinformation as political communication. Political Communication, 37(2), 145–156. https://doi.org/10.1080/10584609.2020.1723755
13. Gordon, A., Quadflieg, S., Brooks, J. C., Ecker, U. K., & Lewandowsky, S. (2019). Keeping track of “alternative facts”: Neural correlates of processing misinformation corrections. NeuroImage, 193, 46–56.
14. Guess, A., & Lyons, B. (2020). Misinformation, disinformation, and online propaganda. In Social Media and Democracy. https://doi.org/10.1017/9781108890960.003
15. Güliz, U., & Yarcı, A. (2017). Sosyal medya kültürü. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (52), 88–102.
16. Heikkinen, D. (2023). An analysis of fake news and its effects on the economy and society (MPRA Paper No. 116027). Munich Personal RePEc Archive. https://mpra.ub.uni-muenchen.de/116027/
17. Hilary, I. O., & Dumebi, O.-O. (2021). Social Media as a Tool for Misinformation and Disinformation Management. Linguistics and Culture Review, 5(S1), 496–505. https://doi.org/10.37028/lingcure.v5nS1.1435
18. Iosifidis, P., & Nicoli, N. (2020). The battle to end fake news. International Communication Gazette, 82, 60–81. https://doi.org/10.1177/1748048519880729
19. Kaplan, A., & Haenlein, M. (2010). Users of the world, unite! Business Horizons, 53(1), 1–77. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2009.09.003
20. Kogan, S., Moskowitz, T., & Niessner, M. (2022). Social media and financial news manipulation. Review of Finance, 26(5), 1069–1105. https://doi.org/10.1093/rof/rfac058
21. Köse, U., & Çal, Ö. (2012). Web 2.0 servislerinin sosyolojik değerlendirilmesi. XIV. Akademik Bilişim Konferansı, 1–3.
22. Köseoğlu, Y., & Hamza, A. L. (2013). Bir siyasal propaganda aracı olarak sosyal medya. Akademik İncelemeler Dergisi, 8(3), 103–125.
23. Kyza, E. A., Varda, C., Panos, D., Karageorgiou, M., Komendantova, N., Perfumi, S. C., Shah, S. I. H., & Hosseini, A. S. (2020). Combating misinformation online. Internet Policy Review, 9(4). https://doi.org/10.14763/2020.4.1514
24. Lisi, G. (2023). Online disinformation: An economic analysis. Economics and Business Letters. https://doi.org/10.17811/ebl.12.4.2023.266-276
25. Mergel, I., & Greeves, B. (2012). Social Media in the Public Sector Field Guide. John Wiley & Sons.
26. Mirtaheri, M., Abu-El-Haija, S., Morstatter, F., Steeg, G. V., & Galstyan, A. (2019). Identifying and analyzing cryptocurrency manipulations in social media. IEEE Transactions on Computational Social Systems, 8(3), 607–617. https://doi.org/10.1109/TCSS.2021.3059286
27. Moreno-Castro, C., & Crespo, M. (2023). IBERIFIER Reports: The impact of disinformation on the media industry in Spain and Portugal. https://doi.org/10.15581/026.001
28. Mwangi, E. (2023). Technology and fake news: Shaping social, political, and economic perspectives. SSRN. https://doi.org/10.2139/ssrn.4462727
29. Ohwadua, E. O. (2024). Combating disinformation and misinformation through source identification and tracking. International Journal of Science, Technology & Management, 449–459.
30. Olkun, E. O. (2022). Dijitalleşmenin haber üzerindeki olumsuz etkileri: Sosyal medya yalan/sahte haber sorunu. Dijital İletişim: Fırsatlar ve Tehditler, 151.
31. Pate, A. V. (2024). The role of media in society: Advantages and disadvantages. International Journal of Social Impact, 9(3), 105–109. https://doi.org/10.25215/2455/0903014
32. Rastogi, S., & Bansal, D. (2022). Disinformation detection on social media. Multimedia Tools and Applications, 81, 40675–40707. https://doi.org/10.1007/s11042-022-13129-y
33. Renault, T. (2017). Market manipulation and suspicious stock recommendations on social media. SSRN. https://doi.org/10.2139/ssrn.3010850
34. Safko, L. (2012). The social media bible (3rd ed.). John Wiley & Sons.
35. Shu, K., & Liu, H. (2019). Detecting fake news on social media. Synthesis Lectures on Data Mining and Knowledge Discovery, 11(3), 1–129.
36. Shu, K., Bhattacharjee, A., Alatawi, F., Nazer, T. H., Ding, K., Karami, M., & Liu, H. (2020). Combating disinformation in a social media age. WIREs Data Mining and Knowledge Discovery, 10(6), e1385. https://doi.org/10.1002/widm.1385
37. Shu, K., Wang, S., Lee, D., & Liu, H. (2020). Mining disinformation and fake news. ArXiv, abs/2001.00623. https://doi.org/10.1007/978-3-030-42699-6_1
38. Siddiqui, S., & Singh, T. (2016). Social media: Its impact with positive and negative aspects. International Journal of Computer Applications Technology and Research, 5(2), 71–75.
39. Siti, M., Jamil, M., & Manshur, U. (2024). The role of social media in enhancing digital literacy among Generation Z. Journal of Social Studies and Education, 1(2), 113–125.
40. Sliwa, R. (2020). Disinformation campaigns in social media. https://doi.org/10.18419/OPUS-11202
41. Tomassi, A., Falegnami, A., & Romano, E. (2024). Mapping automatic social media information disorder. PLOS ONE, 19(5). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0303183
42. Tufchi, S., Yadav, A., & Ahmed, T. (2023). A comprehensive survey of multimodal fake news detection techniques. International Journal of Multimedia Information Retrieval, 12(1), 1–27.
43. Turel, O., He, Q., Brevers, D., & Bechara, A. (2018). Delay discounting mediates association between posterior insular cortex and social media addiction. Cognitive, Affective, & Behavioral Neuroscience, 18(4), 694–704.
44. Tutgun Ünal, A., & Deniz, L. (2020). Sosyal medya kuşaklarının sosyal medya kullanım seviyeleri. OPUS International Journal of Society Researches, 15(22), 1289–1319.
45. TÜİK. (2023). Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)-Kullanim-Arastirmasi-2023-49407
46. United Nations. (2022). Countering disinformation. https://www.un.org/en/countering-disinformation
47. Vosoughi, S., Roy, D., & Aral, S. (2018). The spread of true and false news online. Science, 359(6380), 1146–1151. https://doi.org/10.1126/science.aap9559
48. Zhang, X., Du, Q., & Zhang, Z. (2022). A theory-driven machine learning system for financial disinformation detection. Production and Operations Management, 31(8), 3160–3179. https://doi.org/10.1111/poms.13743
49. Zimmermann, F., & Kohring, M. (2020). Mistrust, disinforming news, and vote choice. Political Communication, 37, 215–237. https://doi.org/10.1080/10584609.2019.1686095