Aygül Ülkenbayeva vd., Türk Dünyasının Büyük Bestekarı Dina Nurpeyisova, Almatı: 2021, 100 s.
Öz
Türk dünyasının zengin bir kültürel mirasa sahip olduğu, bu mirasın aynı köklerden beslendiği, farklı coğrafyalarda yüzyıllar boyu çeşitlendiği, ancak ana yapının ve kültürel kodların özünü koruduğu bilinen bir gerçektir. Bu kültürel mirasın korunmasında, sürdürülmesinde ve çeşitlenmesinde müzik önemli bir yer tutmaktadır. Toplumsal yapıyı bir arada tutan ve kültürel aktarımın merkezinde yer alan törenlerin ana unsurlarından biri olan müzik ve müziğin icrasını sağlayan çalgılar, Türk boyları arasında farklı isimlerle ve özelliklerle ancak benzer işlevlerle yüzyıllar boyunca varlığını sürdürmüştür.
Türk dünyasının ulu bozkırında hayat süren Kazaklar arasında da Dombıra, tarih boyunca destanların, hikâyelerin ve şiirlerin aktarılmasında vazgeçilmez bir unsur olarak yerini almıştır. Dombıra, bir müzik aleti olmanın ötesinde kültürel kimliğin en güçlü sembolüdür, bozkır yaşamını, atların koşuşunu ve doğanın vahşi sesini simgeleyen ve “küy” adı verilen ezgilerin güçlü sesidir. Bir başka ifadeyle “Dombıra” Kazak halkının ruhunu, göçebe mirasını ve milli birlik duygusunu yansıtan en önemli kültürel değerdir. Dombıra ile icra edilen küy ise Kazakların çok eski zamanlardan beri getirdikleri enstrümantal müzik türüdür. Nitekim Kazakların bu çalgı ve ezgisi “Geleneksel Dombıra Küy Sanatı” adıyla 2014 yılında UNESCO SOKÜM listesine dâhil edilmiştir.
Kazak küy sanatının en belirgin temsilcilerinden biri Dina Nurpeyisova’dır. Onun hayatını ve küylerini saha araştırmalarıyla bir bütünlük içinde ortaya koyan son yıllardaki en nitelikli ve bilimsel çalışma 2021 yılında Almatı’da yayınlanmıştır. Kazakistan Cumhuriyeti Atırav Bölgesi Kültür, Arşiv ve Belgeleme Müdürlüğü kapsamında Aygül Ülkenbayeva, Bakıt Turmagambetova, Asılbek Sitaliyev, Malik Otarbayev, Manşuk Kabişeva ve Megan Rancier’den kurulan bir komisyonun arşiv ve saha araştırmasının sonucu, 2 ciltlik bir eserle Kazakça, Rusça, Türkçe ve İngilizce olarak dört dilde yayınlanmıştır. Eserin ilk cildi Kazakça ve Rusça, ikinci cildi ise Türkçe ve İngilizce olarak yayınlanmıştır. Bizim tanıtma ve değerlendirmemiz eserin Türkçe yayınlanan kısmıdır.
Anahtar Kelimeler
Aygül Ülkenbayeva and others, Great Composer of the Turkic World Dina Nurpeyisova,, Almaty: 2021, 100 pages.
Öz
It is a well-known fact that the Turkic world possesses a rich cultural heritage, one that draws from the same roots, has diversified across different regions over the centuries, yet has preserved the essence of its core structure and cultural codes. Music plays a significant role in the preservation, continuation, and diversification of this cultural heritage. Music—one of the central elements of ceremonies that bind social structures together and serve as the heart of cultural transmission—and the instruments that enable its performance have persisted for centuries among Turkic tribes, bearing different names and characteristics yet fulfilling similar functions.
Among the Kazakhs living on the vast steppes of the Turkic world, the Dombıra has also held an indispensable place throughout history in the transmission of epics, stories, and poems. The Dombıra is more than just a musical instrument; it is the most powerful symbol of cultural identity, embodying steppe life, the galloping of horses, and the wild sounds of nature through the resonant melodies known as “küy.” In other words, the “Dombıra” is the most significant cultural asset reflecting the spirit of the Kazakh people, their nomadic heritage, and their sense of national unity.
Anahtar Kelimeler
