TÜRKİYE PRATİĞİNDE 2000 SONRASI ÖZELLEŞTİRMEYE KONU BİR KAMU İŞLETMESİ KAPSAMINDA İNCELENMESİ

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 20, 533 - 558, 27.12.2025

Mustafa Taşiyan , Mehmet Uluç , İbrahim Halil Yaşar

https://doi.org/10.54831/vanyyuiibfd.1794887

Öz

Liberal ekonomi politikalarının bir sonucu olan özelleştirme, bilhassa 1980’li yıllardan itibaren birçok ülkenin başvurduğu bir yöntem olmuştur. Bu dönemden itibaren dünya genelinde devlet tekelindeki telekomünikasyon hizmetlerinin de özelleştirilmesine başlanmış ve bu kapsamda sektörde rekabetin artışına paralel olarak abonelere sunulan hizmetlerin kalitesi, etkinliği ve ücretleri tüketici yararına olacak şekilde düzenlenmeye başlanmıştır. Dünya genelinde telekomünikasyon sektörünün özelleştirilmesinden Türkiye de etkilenmiş ve 2005 yılında Türk devletinin tekelindeki Türk Telekom özelleştirilmiştir. Bu makalenin amacı Türkiye’de özelleştirme uygulamalarının incelenmesidir. Bu amaçla araştırma kapsamında Türkiye’nin en önemli ve en büyük özelleştirme örneklerinden biri olan Türk Telekom örneği incelenecektir. Özelleştirmenin Türk Telekom üzerindeki etkisi ve verimliliğinin ortaya konulması için özelleştirme öncesi ve sonrası şirketin abone sayısı, istihdam oranı, yatırım miktarı ve satış gelirleri ve net satış karı incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

Özelleştirme , Türkiye , Türk Telekom

AN ANALYSIS OF A PUBLIC ENTERPRISE SUBJECT TO PRIVATIZATION IN TURKEY AFTER 2000

Öz

Privatization, which is a result of liberal economic policies, has been a method used by many countries, especially since the 1980s. Since this period, the privatization of state-monopoly telecommunication services has begun around the world, and in this context, in parallel with the increase in competition in the sector, the quality, efficiency and fees of the services offered to subscribers have begun to be regulated for the benefit of the consumer. Türkiye was also affected by the privatization of the telecommunications sector worldwide, and Türk Telekom, which was under the monopoly of the Turkish state, was privatized in 2005. The aim of this article is to examine privatization practices in Turkey. For this purpose, the example of Türk Telekom, one of the most important and largest privatization examples of Turkey, will be examined within the scope of the research. In order to reveal the impact and efficiency of privatization on Türk Telekom, the number of subscribers, employment rate, investment amount and sales revenues and net sales profit of the company before and after privatization will be examined.

Anahtar Kelimeler

Privatization , Türkiye , Türk Telekom

Kaynakça

• Alper, Y. (1994). İktisadi Amaçları ve Sosyal Sonuçlarıyla Özelleştirme, Ankara: Sağlık-İş Yayınları.
• Altıntaş, M. B. (1988). Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Özelleştirilmesi ve Özelleştirmenin Sermaye Piyasasına Etkileri, Ankara: Sermaye Piyasası Kurulu Yayınları.
• BBC. (2022). Türk Telekom: Özelleştirilen En Büyük Şirketlerden Biri Olan Türk Telekom'un Çoğunluk Hissesi Artık Varlık Fonu’nun, https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-60653224 (Erişim tarihi: 22.03.2024).
• Bilgin, M. H. (2004). Türkiye’ye Yönelik Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarının İstihdama Etkisi, Öneri, 6(22), 251-258.
• Bulut, N. (1994). Çağdaş Devletin İki Boyutu: Özgürleştirme ve Özelleştirme, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Bulut, N. (1994). Çağdaş Devletin İki Boyutu: Özgürleştirme ve Özelleştirme, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Cantekinler, M. K., Çaycı, A. D., Daşdemir, Ö., Yayla, F. ve Yılmaz, R. (2008). Türk Telekom’un Özelleştirme Süreci ve Sonrasındaki Gelişmeler ve Sektöre Etkileri, Ankara: Telekomünikasyon Kurumu.
• Cebe, H. (2015). Özelleştirme ve Türk Telekom Özelleştirmesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, T.C. Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Cevizoğlu, M. H. (1989). Türkiye’nin Gündemindeki Özelleştirme, İstanbul: İlgi Yayıncılık.
• Çetinkaya, Ö. (2012). Türkiye’de Kamu İşletmeciliği ve Özelleştirme, 3. Baskı, Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım.
• Çetinkaya, Ö. (2022). Türkiye’de Devlet İşletmeciliği ve Özelleştirme, İstanbul: Ekin Kitapevi Yayınları.
• Demirbaş, M. ve Türkoğlu, M. (2012). Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Özelleştirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(1), 241-264.
• England, E. (2011). Privatization: Analyzing the Process of Privatization in Theory and Practice. Inquiries Journal/Student Pulse, 3(8).
• Erden, B. (2022). Kamu Finansmanı ve Özelleştirme. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, T.C. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tokat.
• Falay, N. (1993). Özelleştirme’nin Gerekçeleri, Uygulaması ve Etkileri. Maliye Araştırma Merkezi Konferansları, 35, 185-199.
• Galeza, T. ve Chan, J. (2015). What is Direct Investment?. Finance & Development, 52(3), 34-35.
• Göker, Z. (2016). Gelir Dağılımının İyileştirilmesinde Kamu Hizmetlerinin Rolü. Çalışma ve Toplum, 4, 1731-1746.
• Güney, S. (2013). Türkiye’de Özelleştirmenin Maliyetler Üzerine Etkisi: Konya Şeker Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Örneği. Niğde Üniversitesi İİBF Dergisi, 6(1), 314-327.
• Karan, M. (2018). Privatization in Turkey. www.bka-law.com/Files/636564530649878427_bka_privatization_in_turkey.pdf (Erişim tarihi: 15.03.2024).
• Kurt, A. (2018). Türkiye’de Özelleştirme Politikalarının Ekonomik Boyutu ve İşçi Sendikalarının Özelleştirmeye Yaklaşımları: 1980-2015 Dönemi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Kurt, A. (2020). Türkiye’de Özelleştirmenin Ekonomik Boyutu ve İşçi Sendikalarının Özelleştirmeye Yaklaşımlarına Yönelik Bir İnceleme. Uygulamalı Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 48-73.
• Kurt, E. (2023). 2000 Yılı Sonrası Türk Kamu Yönetiminde Özelleştirme Olgusu: Türk Telekom Örneği, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, T.C. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van.
• Kuştepeli, Y. ve Gülcan, Y. (2002). Türkiye’de Makroekonomik İstikrar ve Özelleştirme. Ege Akademik Bakış Dergisi, 2(2), 15-27.
• Malkoç, E. (2009). Özelleştirme ve Türk Telekom Örneği, Yayımlanmamış Doktora Tezi, T.C. Kadir Has Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Martin, B. (2000). The Social and Employment Consequences of Privatization in Transition Economies: Evidence and Guidelines, Geneva: ILO Interdepartmental Action Programme on Privatization Restructuring and Economic Democracy-Working Paper.
• Murat, S. (2012). İstihdam Açısından KİT’ler ve Özelleştirilmeleri. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 40, 97-192.
• Okan, Y. T., ve Gültekin, N. (2023). Kamu liderlik ölçeği kısa formunun Türkçeye uyarlanması ve psikometrik analizlerinin yapılması. Dicle Akademi Dergisi, 3(1), 77-97.
• Ozsoy, O. ve Yavilioğlu, C. (2007). Assessment of Privatization in Turkey, SSRN Electronic Journal, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1112988 (Erişim tarihi: 14.03.2024).
• Öner, E. (1993). KİT’ler Özelleştirilmeli Mi?. Erzurum: Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Z. F. Fındıkoğlu Araştırma Merkezi Yayını. No:77.
• Özcan, S. E., Odabaşı, Y. ve Özçelik, Ö. (2016). “Devlet Girişimlerinin Özelleştirilmesi, Dünyada ve Türkiye’de Özelleştirme Uygulamaları”. Seçilmiş Göstergelerle Türkiye Ekonomisi Geçmişten Günümüze içinde, (Ed. Yavuz Odabaşı ve Zeki Yılmaz). 411-450. Kütahya: Academia Yayınevi.
• Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB). (2010a). Türkiye’de Özelleştirme Uygulamaları-1, www.oib.gov.tr/turkiyede_ozellestirme1.zip (Erişim tarihi: 22.03.2024).
• Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB). (2010b). Türk Telekom, http://www.oib.gov.tr/telekom/turk_telekom.htm (Erişim tarihi: 22.03.2024).
• Öztunalı, B. (2014). Rusya’da Özelleştirme Politikaları, Uygulamaları ve Sonuçları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Ruhi, M. E. (2003). 1982 Anayasası Çerçevesinde Sosyal Devlet ve Özelleştirme, Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
• Savas, E. S. (1999). Daha İyi Devlet Yönetiminin Anahtarı Özelleştirme, (çev. Ergün Yener), 2. Baskı, Ankara: Milli Prodüktivite Merkezi Yayınları.
• Shirley, M. M. (1992). The What, Why, and How of Privatization: A World Bank Perspective. Fordham Law Review, 60(6), S23-S36.
• Şentürk, F. ve Fındık, H. (2014). Rasyonel Karar Alan Ekonomik Birimin Risk Altında Verdiği Kararlara Davranışsal Yaklaşım: Kahneman-Tversky Beklenti Teorisi Perspektifinden Eleştirel Bir Bakış. Marmara Üniversitesi Öneri Dergisi, 11(42), 127-139.
• Telekomünikasyon Kurumu. (2008). Türk Telekom’un Özelleştirme Süreci ve Sonrasındaki Gelişmeler ve Sektöre Etkileri, Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı, Ankara, http://www.tk.gov.tr/Yayin/Raporlar/2008/TTAS_ozellesmesonrasigelismelerraporu_V7.pdf (Erişim tarihi: 22.03.2024).
• Tunçer, M. (2011). Özelleştirme Sonrası Türk Telekom. Liberal Düşünce, 61-62, 217-232.
• Türk Sanayicileri ve İş Adamları Derneği. (1992). Türkiye’de Özelleştirme Uygulamaları, İstanbul: Boyut Matbaacılık.
• Türk Telekom. (2023). Tarihçe, www.turktelekom.com.tr/webtech/default.asp?sayfa_id=494 , s.1 (Erişim tarihi: 14.03.2024).
• Türk Telekom. (2023a). Türk Telekom 2022 Faaliyet Raporu. www.ttyatirimciiliskileri.com.tr/media/jl5lsxwy/turktelekom-2022-faaliyet-rapor.pdf (Erişim tarihi: 23.03.2024).
• Türk Telekom. (2023b). Türk Telekom 2020 Faaliyet Raporu. www.ttyatirimciiliskileri.com.tr/media/lrpd0amp/2020-faaliyet-raporu.pdf (Erişim tarihi: 23.03.2024).
• Türk Telekom. (2023c). Türk Telekom 2017 Faaliyet Raporu. www.ttyatirimciiliskileri.com.tr/media/dryfjdaf/2017-faaliyet-raporu.pdf (Erişim tarihi: 23.03.2024).
• Türk Telekom. (2023d). Türk Telekom 2015 Faaliyet Raporu. www.ttyatirimciiliskileri.com.tr/media/dumlctte/2015-faaliyet-raporu.pdf (Erişim tarihi: 23.03.2024).
• Türk Telekom. (2023e). Türk Telekom 2012 Faaliyet Raporu. www.ttyatirimciiliskileri.com.tr/media/v5ehcma2/2012-faaliyet-raporu.pdf (Erişim tarihi: 23.03.2024).
• Türk Telekom. (2023f). Türk Telekom 2010 Faaliyet Raporu. www.ttyatirimciiliskileri.com.tr/media/baqbwczl/2010-faaliyet-raporu.pdf (Erişim tarihi: 23.03.2024).
• Türk Telekom. (2024b). Ana Sözleşme, https://www.ttyatirimciiliskileri.com.tr/tr-tr/kurumsal-yonetim/sayfalar/esas-sozlesme-ve-ticari-sicil-bilgileri (Erişim tarihi: 22.03.2024).
• Ünal, F. F. (2000). Özelleştirmenin Kamu iktisadi Teşebbüslerinde Verimlilik Üzerine Etkisi, Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
• Yarrow, G., King, M., Mairesse, J. ve Melitz, J. (1986). Privatization in Theory and Practice. Economic Policy, 1(2), 323-377.