Hayvansal Ürünlerde Sertifika ve Etiketlerin Tüketici Tercihleri Üzerindeki Etkisi

Öz

Bu araştırma, tüketicilerin hayvansal ürünler konusundaki satın alma davranışlarını, etiket ve sertifikalara yönelik farkındalık düzeylerini, bu unsurlara olan güven algılarını ve tercihlerine etki eden demografik, ekonomik ve sağlıkla ilişkili değişkenleri değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın materyalini, Türkiye’nin farklı illerinden 400 bireye 15 Nisan-15 Mayıs 2025 tarihleri arasında uygulanan çevrimiçi anket (Google Forms) verileri oluşturmuştur. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre, hayvansal ürün tercihinde en çok dikkat edilen faktörlerin sırasıyla kalite ve fiyat olduğu tespit edilmiştir. Tüketicilerin hayvansal gıda tercihinde helal ve organik sertifika farkındalıklarının çevresel sürdürülebilirlik ve hayvan refahı sertifika farkındalıklarına göre yüksek olduğu saptanmıştır. Ayrıca katılımcıların geçirmiş oldukları hayvansal gıda zehirlenmesi neticesinde, hayvansal ürün tercihinde sertifika farkındalıklarının arttığını belirtmişlerdir. Ailedeki sağlık sorunlarının (özellikle kalp-damar hastalıkları, mide-bağırsak problemleri, kolesterol, diyabet) ürün tercihlerini belirgin biçimde etkilediği tespit edilmiştir. Bununla birlikte tüketicilerin %57’si sertifikalı ürünler için fiyat farkı ödemeye razı olduklarını ve kamu tarafından verilen sertifikaları daha güvenilir bulduklarını belirtmişlerdir. Tüketici yaşının sertifika farkındalığını etkilediği, eğitim ve gelir seviyesinin sertifika farkındalığını etkilemediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak tüketicilerin hayvansal ürün tercihinde etiket ve sertifikalara yönelik farkındalık düzeylerinin yeterli olmadığı, bu farkındalığın oluşmasında özellikle devlet destekli bilgilendirme mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Etiket
• farkındalık
• hayvansal ürün
• sertifika
• tüketici

The Effect of Certificates and Labels on Consumer Preferences in Animal Products

Öz

This study aims to evaluate consumers’ purchasing behaviors concerning animal products, their levels of awareness towards labels and certifications, trust perceptions toward these indicators, and the influence of demographic, economic, and health-related variables on their preferences. The study material were obtained through online questionnaire (Google Forms) from 400 individuals across different provinces of Türkiye between April 15 and May 15, 2025. According to the study results, it was determined that determinants in consumer preference for animal product are quality and price, respectively. It was found that in animal product based food preference consumers' awareness of halal and organic certifications was higher than their awareness of environmental sustainability and animal welfare certifications. In addition, participants reported that as a consequence of experiencing foodborne illness from animal products increased their awareness of certifications. Health conditions in the family (especially cardiovascular disease, gastrointestinal issues, high cholesterol, and diabetes), significantly affected product preferences. Moreover, 57% of consumers expressed willingness to pay price difference for certified products and perceived greater trust in certifications issued by government authorities. It was determined that age affects the certification awareness, while education and income levels did not affect the certification awareness. In conclusion, it was found that the level of consumers’ awareness on labels and certificates in the choice of animal products is insufficient, and especially government-supported information mechanisms should be strengthened in the formation of this awareness.

Anahtar Kelimeler

• Animal product
• awareness
• certificate
• consumer
• label

Kaynakça

1. 1. Demir P, Aral Y, Sarıözkan S. Kars ili süt sığırcılık işletmelerinin sosyo-ekonomik yapısı ve üretim maliyetleri. Van Vet J. 2014;25(1):1-6.
2. 2. Gezginç Ö, Günlü A. Konya ili Kadınhanı ve Sarayönü ilçelerinde ithal ve yurt içinden temin edilen hayvanlarla sığır besiciliği yapan işletmelerin ekonomik analizi. Erciyes Üniv Vet Fak Derg. 2020;17(1):1-9.
3. 3. TİGEM faaliyet raporu. https://www.tigem.gov.tr/Folder/GosterimDetayDosyasi/0cb8675a-341a-4743-b943-14e68ef0e616.pdf (Erişim: 12.06.2025).
4. 4. Erdoğan N, Çiçek H. Hayvansal gıdaların tüketim yapısı vetüketici tercihlerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma: Üniversite personeli örneği. Kocatepe Vet J. 2015;8(1):25-31.
5. 5. Grunert KG. Food quality and safety: consumer perception and demand. Eur Rev Agric Econ. 2005;32(3):369-391.
6. 6. Van Loo EJ, Caputo V, Nayga JRM, Verbeke W. Consumers’ valuation of sustainability labels on meat. Food Policy. 2014; 49:137-150.
7. 7. Napolitano F, Girolami A, Braghieri A. Consumer liking and willingness to pay for high welfare animal-based products. Trends Food Sci Technol. 2010;21(11):537-543.
8. 8. Bolat BA, Kaygisiz F, Bulut D. How consumers' consciousness and perception levels affect purchase intention of organic chicken meat in Turkey. Turk J Vet Anim Sci. 2020;44(6):1306-1315.

9. 9.Sarıözkan S, Cevger Y, Demir P, et al. Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi içeriğin hayvansal ürün tüketim yapısı ve alışkanlıkları. Sağlık Bil Derg. 2007;16(3):171-179.
10. 10. Cevger Y, Aral Y, Demir P, et al. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi stajyerlerinde hayvansal tüketim durumu ve dışlayıcı tercihleri. Ankara Üniv Vet Fak Derg. 2008;55(1):189-194.
11. 11. Aral Y, Aydın E, Demir P, et al. Ankara ilinde tavuk eti tüketici tercihleri ve tüketim durumu. AGE. 2013; 37(5): 582-587.
12. 12. Demir PA, Aydın E, Veteriner Fakültesi'nin beyaz et ile yumurta tüketim durumları ve tercihleri. JAHP. 2018;7(1):563-568.
13. 13. Akın AC, Çevrimli MB, Mat B, et al. Veteriner fakültesi öğrencilerinin beyaz et tüketimi üzerine etki eden faktörlerin değerlendirilmesi. Kocatepe Vet J. 2019;12(4):456-462.
14. 14. Krejcie RV, Morgan DW. Determining sample size for research activities. Educ Psychol Meas. 1970;30(3):607-610.
15. 15. Yang SH. Do traditional market consumers care about the halal meat label? A case study in Taiwan. IFAMR. 2019;22(5):781-794.
16. 16. Palmieri N, Pesce A, Verrascina M, et al. Market opportunities for hay milk: Factors influencing perceptions among italian consumers. Animals. 2021;11(2):431.
17. 17. Erdoğan N. Hayvansal Gıdaların Tüketim Düzeyi ve Tüketici Tercihlerinin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma: Afyon Kocatepe Üniversitesi Personeli Örneği Yüksek Lisans Tezi. Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2013.
18. 18. Atalay C. Yeni Çevresel Paradigma Ölçeği ile Organik Gıda Tüketicilerinin Çevreye Yönelik Tutumlarinin Değerlendirilmesi: Ankara İli örneği. Yüksek Lisans Tezi. Ankara Üniversitesi; 2016.
19. 19. Kılıç O, Eryılmaz GA. Gıda ambalajlarındaki etiket bilgilerine ve logolara yönelik tüketici duyarlılığı: Samsun ili örneği, Türkiye. TJAR. 2021;8(3):295-300.
20. 20. Yıldız S, Karaman AD, Yıldız Akgül F. Süt ve ürünleri tüketicilerinin etiket okuma alışkanlıklarının ve etiket bilgi düzeylerinin belirlenmesi: Hatay ili örneği. ADÜ Ziraat Derg. 2024;21(2):163-172.
21. 21. Merlino VM, Mosca O, Blanc S, et al. The role of socio-demographic variables and buying habits in determining milk purchasers’ preferences and choices. Front Nutr. 2023;10:1072208.
22. 22. Özlü H. Kadınların eğitim düzeyleri ile hayvansal gıdaları satın alma ve pişirme uygulamaları arasındaki ilişki. Erciyes Üniv Vet Fak Derg. 2022;19(3):160-167.
23. 23. Andrade BF, do Carmo LR, Tanaka MS, et al. Evaluation of nonthermal technologies to reduce or replace nitrite in meat products. Food Technol Biotechnol. 2025;63(1):94-108.
24. 24. Koç B, Ceylan M. Consumer‐awareness and information sources on food safety: A case study of Eastern Turkey. Food Sci Nutr. 2009;39(6):643-654.
25. 25. Akbulut M, Daştan Ş, Can E, Sipahioğlu O. Genç tüketicilerin helal sertifikası konusunda farkındalığı ve bunun gıda tercihi üzerine etkileri: Kayseri ili örneği. Helal ve Etik Araşt Derg. 2020;1(2):110-121.
26. 26. Ayaşan T, Gürsoy E, Çetin M, et al. Organik bitkisel ve hayvansal üretim, ürün, bilgi ve tüketim alışkanlıkları. JIST. 2022;12(4):2558-2567.
27. 27. FSIS. Food safety consumer research project: web-based survey on food safety behaviors and consumer education. Ed: Sheryl C, Benjamin C. Washington, USA; 2019.
28. 28. Cubero Dudinskaya E, Naspetti S, Arsenos G, et al. European consumers’ willingness to pay for red meat labelling attributes. Animals. 2021;11(2):556.
29. 29. Güneş FE, Aktaç Ş, Korkmaz BİO. Tüketicilerin gıda etiketlerine yönelik tutum ve davranışları. J Academic Food. 2014;12(3):30-37.
30. 30. OTA. Survey says most familiar, high trust organic. https://ota.com/about-ota/press-releases/survey-says-most-familiar-high-trust-organic (Erişim: 05.06.2025).
31. 31. Goodyear VA, Armour KM. Young people, social media and health. In: Goodyear VA, Armour KM (Eds). Young People, Social Media and Health. London, UK: Taylor & Francis; 2019:232.