Potansiyel Sit Alanı Önemi Taşıyan Ava Ore Şelalesi’nin (Hakkari) Jeolojik Açıdan Değerlendirilmesi

Öz

Sit alanları, jeolojik, doğal ve kültürel değerleri nedeniyle koruma altına alınması gereken özel alanlardır. Bu bağlamda jeositler, yer kabuğunun oluşum ve evrim sürecine ışık tutan doğal oluşumlar olup, jeomorfositler özellikle jeomorfolojik süreçlerin ürünü olan ve bilimsel değer taşıyan yeryüzü şekillerini kapsamaktadır. Hakkâri ili Çukurca yolu üzerinde yer alan Ava Ore Şelalesi, bulunduğu konum ve jeolojik özellikleri ile dikkat çeken bir doğal oluşumdur. Yapılan jeolojik incelemeler, şelalenin litolojik bileşimi, stratigrafik konumu ve tektonik unsurlarla ilişkisi bakımından özel bir önem taşıdığını göstermektedir. Şelale, akarsu erozyonunun etkisiyle farklı dirençteki kayaçların aşınma derecelerine bağlı olarak gelişmiş, tektonik hatların yönlendirdiği bir jeomorfolojik yapı sunmaktadır. Bu süreçler, alanın hem tipik bir jeomorfosit özelliği taşıdığını hem de doğal nitelikli koruma alanı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak Ava Ore Şelalesi, yalnızca görsel bir doğal güzellik değil, aynı zamanda akarsu jeomorfolojisi, litolojik farklılıklar ve tektonik kontrolün etkileşimini temsil eden bir jeolojik miras öğesi niteliği taşımaktadır. Bu nedenle bilimsel, koruma ve eğitim amaçlı değerlendirilmesi gereken önemli bir doğal varlıktır.

Anahtar Kelimeler

• Hakkari
• Ava Ore
• Jeosit
• Jeomorfosit

Geological Assessment of the Ava Ore Waterfall (Hakkari) as a Potentially Significant Natural Site

Abstract

Protected areas are special zones that need to be conserved due to their geological, natural, and cultural values. In this context, geosites are natural formations that shed light on the formation and evolution of the Earth's crust, while geomorphosites encompass landforms that are particularly the products of geomorphological processes and carry scientific value. Ava Ore Waterfall, located along the Çukurca road in Hakkâri Province, is a natural formation that draws attention due to its location and geological characteristics. Geological studies indicate that the waterfall holds particular importance in terms of its lithological composition, stratigraphic position, and relationship with tectonic elements. The waterfall has developed as a result of river erosion acting on rocks with different levels of resistance, presenting a geomorphological structure guided by tectonic faults. These processes reveal that the area not only exhibits typical geomorphosite characteristics but also should be evaluated within the scope of a protected natural area. As a result, Ava Ore Waterfall is not only a visual natural beauty but also a geological heritage element representing the interaction of fluvial geomorphology, lithological variations, and tectonic control. Therefore, it is an important natural asset that should be considered for scientific, conservation, and educational purposes.

Keywords

• Hakkari
• Ava Ore
• Geosite
• Geomorphosite

Kaynakça

1. [1] D. Perinçek, (1990). Hakkari ili ve dolayının stratigrafisi, TPJD Bülteni. 2(1), 21–68.
2. [2] L. Yalçın, A. Göktepe, (2018). Arazi yönetimi kapsamında koruma anlayışı ve sit alanı mülkiyetindeki veri yetersizliği, Mesleki Bilimler Dergisi. 7(2), 329–336.
3. [3] W. A. P. Wimbledon, (1996). National site selection, a step on the road to a European geosite list, Geologica Balcanica. 26(1), 15–27.
4. [4] ProGeo Group, (1998). A first attempt at a geosites framework for Europe—an IUGS initiative to support recognition of world heritage and European geodiversity, Geologica Balcanica. 28(5), 1–10.
5. [5] N. Kazancı, F. Şaroğlu, Y. Suludere, (2015). Geological heritage and framework list of the geosites in Turkey, Bulletin of the Mineral Research and Exploration. 151, 259–268.
6. [6] Y. Güngör, Y. Çiftçi, (2021). Kültürel jeoloji ve jeolojik miras bağlamında temel kavramlar ve tanımlar, In Jeoloji Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi Jeolojik Miras Kitabı. İstanbul, Türkiye, 13–21.
7. [7] M. Görmüş, C. Öner Akın, (2017). Kayseri, Malatya, Sivas, Yozgat illeri çevresindeki doğal sit alanlarının jeoturizm–jeomiras açısından irdelenmesi, In 70. Türkiye Jeoloji Kurultayı Bildiri Özetleri (Sözlü Bildiri). Ankara, Türkiye.
8. [8] M. Panizza, (2001). Geomorphosites: concepts, methods and example of geomorphological survey, Chinese Science Bulletin. 46 Suppl. Bd, 4–6.

9. [9] N. Kazancı, (2010). Jeolojik koruma (kavram ve terimler), Jemirko ve TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası Yayınları. Ankara, Türkiye.
10. [10] F. Arık, A. Öztürk, A. Diken, (2012). Konya ilinde jeolojik miras alanlarından örnekler, TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası Haber Bülteni. Ankara, Türkiye, 2012/2, 25–29.
11. [11] Doğal Sit Alanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Teknik Esaslar (2022). Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Ankara, Türkiye.
12. [12] M. Şenel ve ark., (2007). 1:100.000 Ölçekli Tükiye Jeoloji Haritaları No:43 Hakkari-M52 ve M53 Paftaları, Maden Tetkik Arama Enstitüsü, Jeoloji Etütleri Dairesi, Ankara, Türkiye.
13. [13] D. Perinçek, (1980b). IX Bölge Hakkari, Yüksekova, Çukurca, Beytüşşebap, Uludere, Pervari dolayının jeolojisi, TPAO Arama Grubu Raporu. 1481, 80.
14. [14] T. Çoruh, H. Yakar, V.Ş. Ediger, (1997). Güneydoğu Anadolu Bölgesi Otokton İstifinin Biyostratigrafi Atlası, TPAO. Eğitim yayınları 30, 510.