METAFORİK BETİMLEMELER: ÖĞRENCİLERIN ÇEVİRİ VE ÇEVİRMEN ÜZERİNE KAVRAMSAL ALGILARI

Öz

Bu çalışma, öğrencilerin metaforlar aracılığıyla çevirmen kavramını nasıl tanımladıklarını ve çeviri süreci, bu süreçte karşılaşılan zorluklar ve çeviri eğitimini nasıl kavramsallaştırdıklarını incelemektedir. Araştırmanın katılımcılarını Türkiye’de bir devlet üniversitesinde çeviri dersleri alan 99 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler, metaforik tasvirleri ortaya çıkarmak amacıyla tasarlanmış açık uçlu bir anket kullanılarak toplanmıştır. Tematik analiz uygulanmış ve katılımcılar tarafından kullanılan metaforlar işlevsel benzerliklerine göre kategorize edilmiştir. Bulgular, öğrencilerin çeviriyi yalnızca dilsel bir aktarım olarak görmediklerini, aksine çeviriyi yaratıcı, yol gösterici, besleyici ve kültürel bir süreç olarak kavramsallaştırdıklarını ortaya koymaktadır. Çevirmen figürü ise öğrenciler tarafından sanatçı, köprü, dedektif, bahçıvan, mühendis veya rehber gibi çeşitli metaforlarla tanımlanmış; bu da çevirmenin çok boyutlu, hem teknik hem de sezgisel beceriler gerektiren bir rol olarak algılandığını göstermektedir. Benzer şekilde, çeviri eğitimi katılımcılar tarafından çoğunlukla gelişimsel, uygulamaya dayalı, keşif odaklı ve rehberlik sağlayan bir süreç olarak tanımlanmaktadır. Tüm bulgular birlikte değerlendirildiğinde, çalışma, metaforların öğrencilerin çeviriyle ilgili zihinsel çerçevelerini anlamada etkili bir bilişsel araç olduğunu vurgulamaktadır. Bu bağlamda, metafor temelli analizlerin çeviri pedagojisine katkı sağlayabileceği ve öğrenci odaklı öğretim yaklaşımlarının geliştirilmesinde değerlendirebileceği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• metaforik betimlemeler
• öğrenci algıları
• metafor analizi
• çeviri pedagojisi
• metaforik kavramsallaştırma

METAPHORICAL DESCRIPTIONS: STUDENTS' CONCEPTUAL UNDERSTANDING OF TRANSLATION AND THE TRANSLATOR

Öz

This study explores how students define the notion of translator and conceptualize the act of translation process, translation challenges, and translation education through metaphorical expressions. The participants consisted of 99 university students enrolled in translation courses at a state university in Türkiye. The data were collected using an open-ended questionnaire designed to elicit metaphorical descriptions. Thematic analysis was conducted and the metaphors used by the participants were categorized according to their functional similarities. The findings demonstrate that students do not view translation as a mere linguistic transfer, but they conceptualize it as a creative, guiding, nurturing and cultural process. The participant responses describe the translator through various metaphors such as artist, bridge, detective, engineer or guide, indicating that the role of translator is perceived as multilayered and requiring both technical and intuitive skills. Similarly, translation education is described mostly as a developmental, practice-based, exploratory and guidance-oriented process. Taken together, the study proposes that metaphors are an effective cognitive tool in understanding students’ mental frameworks about translation. In this respect, it is concluded that metaphor-based analyses could contribute to translation pedagogy and be utilized in developing student-centered instructional approaches.

Anahtar Kelimeler

• metaphorical descriptions
• student perceptions
• metaphor analysis
• translation pedagogy
• metaphorical conceptualization

Kaynakça

1. Birello, M., & Pujolà, J.T. (2023). Visual metaphors and metonymies in pre-service teachers’ reflections: Beliefs and experiences in the learning and teaching of writing. Teaching and Teacher Education, 122, 103971. https://doi.org/10.1016/j.tate.2022.103971
2. Boers, F., & Demecheleer, M. (2001). A Cognitive Linguistic Approach to the Analysis of Metaphors in Translation. Gruyter.
3. Botha, E. (2009). Why metaphor matters in education. South African Journal of Education, 29(4), 431–444. https://doi.org/10.15700/saje.v29n4a287
4. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2017). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Sage.
5. Gebbia, C. A. (2023). Translator learners’ strategies in local and textual metaphors. Frontiers in Communication, 8, 1177658. https://doi.org/10.3389/fcomm.2023.1177658
6. Gentner, D., & Bowdle, B. F. (2008). Metaphor as Structure Mapping: A Study of the Metaphor System. Cognitive Science.
7. Hastürkoğlu, G. (2018). Incorporation of Conceptual Metaphor Theory in Translation Pedagogy: A Case Study on Translating Simile-based Idioms. Australian Journal of Linguistics, 38(4), 467–483. https://doi.org/10.1080/07268602.2018.1510728
8. Heritage, J. (1984). Garfirikel and Ethnomethodology. Polity Press.

9. Kittay, E. F. (1993). Metaphor and Theory of Mind. In A. Ortony (Ed.), Metaphor and Thought: Analogical Reasoning in Creative Thinking (pp. 27-50). Cambridge University Press.
10. Kövecses, Z. (2015). Where metaphors come from: Reconsidering context in metaphor. Oxford University Press.
11. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. University of Chicago Press.
12. Landau, M. J., Meier, B. P., & Keefer, L. A. (2010). A metaphor-enriched social cognition. Psychological Bulletin, 136(6), 1045–1067. https://doi.org/10.1037/a0020970
13. Löfström, E., Nevgi, A., Wegner, E., & Karm, M. (2015). Images in research on teaching and learning in higher education. In Theory and method in higher education research (pp. 191-212). Emerald Group Publishing Limited.
14. Martı́nez, M. A., Sauleda, N., & Huber, G. L. (2001). Metaphors as blueprints of thinking about teaching and learning.
15. Teaching and Teacher Education, 17(8), 965–977. https://doi.org/10.1016/S0742051X(01)00043-9
16. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage.
17. Newmark, P. (1988). A Textbook of Translation. Hertfordshire. Prentice Hall International.
18. Noble, H., & Smith, J. (2025). Ensuring validity and reliability in qualitative research. Evidence-Based Nursing. https://doi.org/10.1136/ebnurs-2024-104232
19. Richardson, J. T. E. (2011). Approaches to studying, conceptions of learning and learning styles in higher education.
20. Learning and Individual Differences, 21(3), 288–293. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2010.11.015
21. Sezgin, F., Koşar, D., Koşar, S., & Er, E. (2017). Öğretmenlerin öğrenciye yönelik metaforlarının belirlenmesine ilişkin nitel bir araştırma. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(2), 104-119.
22. Shuttleworth, M; (2014) Translation studies and metaphor studies: Possible paths of interaction between two well-established disciplines. In: Miller, DR and Monti, E, (eds.) Tradurre Figure / Translating Figurative Language. (pp. 53-65). Centro di Studi Linguistico-Culturali (CeSLiC).
23. Sperber, D., & Wilson, D. (1995). Relevance: Communication and cognition. Blackwell Publishers.
24. Sperber, D., & Wilson, D. (2002). Pragmatics, Modularity and Mind‐reading. Mind & Language, 17(1–2), 3–23. https://doi.org/10.1111/1468-0017.00186
25. Strauss, A., & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research: techniques and procedures for developing grounded theory. Sage
26. Tendahl, M., & Gibbs, R. W. (2008). Complementary perspectives on metaphor: Cognitive linguistics and relevance theory. Journal of Pragmatics, 40(11), 1823–1864. https://doi.org/10.1016/j.pragma.2008.02.001
27. Thibodeau, P. H., & Boroditsky, L. (2011). Metaphors We Think With: The Role of Metaphor in Reasoning. PLoS ONE, 6(2), e16782. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0016782
28. Thibodeau, P. H., Hendricks, R. K., & Boroditsky, L. (2017). How Linguistic Metaphor Scaffolds Reasoning. Trends in Cognitive Sciences, 21(11), 852–863. https://doi.org/10.1016/j.tics.2017.07.001
29. Wegner, E., Burkhart, C., Weinhuber, M., & Nückles, M. (2020). What metaphors of learning can (and cannot) tell us about students’ learning. Learning and Individual Differences, 80, 101884. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2020.101884