Kilis Rüşdiye Mektebi

Öz

Bu çalışma, 1869 yılında yayımlanan Maârif-i Umûmiye Nizamnâmesi’nin Osmanlı taşrasında öngördüğü eğitim sistemi çerçevesinde Kilis Mekteb-i Rüşdiyesi’nin kuruluşu, gelişimi ve faaliyetlerini ele almaktadır. Osmanlı modernleşme sürecinin önemli adımlarından biri olan bu nizamnâme ile taşrada rüşdiye mekteplerinin açılması teşvik edilmiş ve eğitim sisteminin belirli bir standart çerçevesinde yürütülmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda Kilis’te açılan rüşdiye mektebinin kuruluş süreci, eğitim faaliyetleri ve zaman içerisindeki gelişimi detaylı bir şekilde incelenmiştir. Makalede, mektebin öğretici kadrosu hakkında biyografik bilgiler verilerek hocaların eğitim geçmişi, akademik yeterlilikleri ve bölgedeki eğitim anlayışına katkıları üzerinde durulmuştur. Ayrıca öğrencilerin eğitim durumları, ders müfredatı ile derslerde izlenen öğretim yöntemleri ele alınarak mektebin eğitim sistemi içerisindeki yeri değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra, Kilis Mekteb-i Rüşdiyesi’nin şehirdeki sosyokültürel gelişime nasıl katkı sağladığı ve bölgenin stratejik konumuna özgü gelişmeler de incelenmiştir. Çalışma, Osmanlı taşrasındaki eğitim kurumlarının işleyişine dair bir örnek sunarken dönemin eğitim politikalarını ve Kilis özelinde rüşdiye mekteplerinin toplumsal hayattaki yerini ve önemini anlamaya katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kilis Rüştiyesi
• Kilis Rüşdiye Mektebi
• Kilis Mekteb-i Rüşdiyesi

Kilis Rüşdiye Mektebi

Abstract

This study examines the establishment, development, and activities of the Kilis Mekteb-i Rüşdiye within the framework of the educational system envisioned for the Ottoman countryside by the Maârif-i Umûmiye Nizamnâmesi, which was promulgated in 1869. As a significant step in the Ottoman modernization process, this regulation encouraged the establishment of rüşdiye schools in the provinces and aimed to ensure that the education system operated within a standardized framework. In this context, the study provides a detailed analysis of the establishment process, educational activities, and transformations of the rüşdiye school opened in Kilis over time. The article includes biographical information about the teaching staff, focusing on their educational backgrounds, academic qualifications, and contributions to the educational understanding of the region. Additionally, it evaluates the place of the school within the education system by examining students' academic status, curriculum content, and instructional methods. Furthermore, the study explores how the Kilis Mekteb-i Rüşdiye contributed to the socio-cultural development of the city and its impact on the region. By presenting an example of the functioning of educational institutions in the Ottoman provinces, this study aims to contribute to the understanding of the educational policies of the period and the role of rüşdiye schools in social life, particularly in the case of Kilis.

Keywords

• Kilis Mekteb-i Rüşdiyesi
• Kilis Rüştiyesi
• Kilis Rüştiye Mektebi

Kaynakça

1. Dâhiliye Nezâreti Tesri-i Muamelat ve Islahat Komisyonu (DH. TMIK.) Maârif Nezâreti Tedrisât-ı İbtidaiyye Kalemi (MF.İBT.) Maârif Nezâreti Mektûbi Kalemi (MF.MKT.) Nadir Eseler Kütüphanesi II. Abdülhamid Han Fotoğraf Albümleri Demirbaş Numarası: NEKYA90435/41, Yer Numarası: NEKYA90435/41. E.T. 24.02.2025. (https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/FOTOGRAF/90435---0041.jpg)
2. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı Demirbaş Nr: Bel_Mtf_006413.
3. Gazete ve Mecmualar Sabah, Nr.5031, (6 Şaban 1321/28 Ekim 1903). Yayınlanmış Eserler Düstûr, Tertib-i Evvel, Cild-i Evvel (C.I), İstanbul, 1289.
4. Sâlnâme-i Nezâret-i Maârif-i Umûmiye, H.1316, H.1317.
5. Sâlnâme-i Vilayet-i Haleb, H.1306, H.1312, H.1314, H.1315, H.1316, H.1317, H.1318, H.1320, H.1321, H.1322, H.1323, H.1324. Maârif-i Umumiye Nezâreti, Maârif-i Umumiye Nezâreti İdaresinde Bulunan Mekatib-i İbtidaiye, Rüşdiye, İdadiye, Aliye ile Mekâtib-i Hususiye ve Ecnebiyyenin ve Dersaadetde Tahrir-i İcra Kılınan ve Taşrada Mevcud Bulunan Kütübhanelerin İstatistiği, 1310-1311 Sene-i Dersiye-i Maliyesine Mahsusdur, Dersaadet, Matbaa-ı Amire.
6. Hatıratlar Gücer, Fikret (Kilis Mekteb-i İdadisi Müdürü D.T. 1891- Ö.T. 1980), Benim Hikâyem, Basılmamış Hatırat, Torunu Vakıf Gücer’ den Temin Edilmiştir.
7. Araştırma ve İncelemeler Akyüz, Y. (2008). Türk eğitim tarihi, Pegem Akademi.
8. Altınova Şahin, A. (2018). Osmanlı Devleti’nde rüşdiye mektepleri, Türk Tarih Kurumu Yayınları.

9. Demiryürek, M. (2013). "Türkiye’de yabancı dil olarak Fransızca dil öğretiminin tarihi gelişimi üzerine bir değerlendirme (1891- 1928)", Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (28) 28, 130- 140.
10. İgüs, E. (2008). II. Abdülhamid dönemi eğitim sistemi, eğitim yapıları ve askeri rüşdiyeler, (Basılmamış Doktora Tezi) Yıldız Teknik Üniversitesi.
11. Kodaman, B. (1999). Abdülhamid devri eğitim sistemi, TTK.
12. Konyalı, İ. H. (1968). Abideleri ve kitabeleri ile Kilis tarihi, Fatih Matbaası.
13. Öztürk C. (2008). "Rüşdiye", Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, (35), 300-303.
14. Patoğlu, E. B. (2024). Osmanlı modern eğitim politika ve uygulamaları: Kesriye erkek rüştiye mektebi üzerine kurumsal bir inceleme, ed: E. Özlü vd., Balkan Göçleri: Tarihten Günümüze Bir Yolculuk, (s. 369-393), Çanakkale, Paradigma Akademi.
15. Sami, Ş. (1312). Kâmûs-i Türkî, Dersaâdet Matbaası.
16. Somel, S. A. (2019). Osmanlıda eğitimin modernleşmesi (1839- 1908), Çev: Osman Yener, İletişim Yayınları.
17. Sungu, İ. (1941). “Mekteb-i Maârif-i Adliyyenin tesisi”, Tarih Vesikaları Dergisi (1) 3, 212-215.
18. Tekeli, İ- İlkin, S. (1999). Osmanlı İmparatorluğunda eğitim ve bilgi üretim sisteminin oluşumu ve dönüşümü, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
19. Ünal, U. (2014). Arşiv belgelerine göre Osmanlı eğitiminde modernleşme, Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı.
20. Yıldırım, M. A. (2012). Tanzimat Döneminde darülmuallimin mezunlarının rüşdiyelere tayini, Haz. S. Kılıç vd., Musa Çadırcıya Armağan Yazılar, (377-393), Ankara, Bilgin Kültür Sanat.