LINGUISTIC TERMS OF KAZAKH AND THEIR EQUIVALENTS IN TURKISH

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 2, 32 - 65, 30.12.2025

Tugba Bilveren , Sena Ekmekcioğlu

https://izlik.org/JA89XX29JM

Öz

Dictionaries, which are frequently used in inter-dialectal linguistics studies or intra-lingual translations, are systematically prepared reference sources for highlighting the vocabulary. Dictionaries prepared for linguistics terms are books that will benefit scientific studies by explaining the meanings and explanations of words that exist within the field and have the characteristics of terms by giving examples in some cases, and help eliminate confusion that may arise at the point of explanation and understanding of concepts. Giving the terms correctly means preventing the problems that may be encountered in the studies. In this study, in order to prevent the problems encountered in the transfer of terms during the linguistic and grammatical studies of Kazakh and Turkish and to benefit the studies to be carried out, Ğ. Qaliyev’s (2012) Til Bilimi Terminderining Sözdigi, Ä. Tölevov’s (1971) Qazaq Tilindegi Zat Esim Kategoriyasi and Ä. Tölevov’s (1975) Qazaq Tilindegi Etistikting Grammatikalıq Kategoriyasi, as well as various linguistic dictionaries and grammatical sources. While giving the Turkish equivalents of the linguistic terms used in the studies conducted with Kazakh Turkish, attention was paid to the use of generally accepted terms, and it was aimed to create equivalence between the terms while giving their meanings.

Anahtar Kelimeler

Linguistic Terms , Kazakh , Dictionary of terms

Kazakçanın Dil Bilimi Terimleri ve Türkiye Türkçesi Karşılıkları

https://izlik.org/JA89XX29JM

Öz

Lehçeler arası dil bilimi çalışmalarında ya da dil içi çevirilerde sıklıkla kullanılan sözlükler, sözvarlığının öne çıkarılması hususunda sistemli biçimde hazırlanmış başvuru kaynaklarıdır. Dil bilimi terimleri için hazırlanmış sözlükler, alanda var olan ve terim niteliği taşıyan sözcüklerin anlamlarını ve açıklamalarını bazı durumlarda örnekler verip izah ederek bilimsel çalışmalarda fayda sağlayacak, kavramların izahı ve anlaşılması noktasında ortaya çıkabilecek karmaşayı ortadan kaldırabilecek kaynaklardır. Terimleri doğru biçimde vermek, yapılan çalışmalarda karşılaşılabilecek sorunların da önüne geçmek demektir. Bu çalışmada Kazakça ve Türkiye Türkçesi dil bilimi ve dil bilgisi çalışmaları sırasında terimlerin aktarımında karşılaşılan problemlerin önüne geçmek ve yapılacak çalışmalara fayda sağlamak amacıyla Ğ. Qaliyev’in (2012) Til Bilimi Terminderining Sözdigi (Dil Bilimi Terimlerinin Sözlüğü), Ä. Tölevov’un (1971) Qazaq Tilindegi Zat Esim Kategoriyasi (Kazak Dilindeki İisim Kategorisi) ve yine Ä. Tölevov’un (1975) Qazaq Tilindegi Etistikting Grammatikalıq Kategoriyaları (Kazak Dilindeki Fiillerin Gramer Kategorileri) isimli eserlerinin temel alınmasıyla birlikte çeşitli dil bilimi sözlükleri ve dil bilgisi kaynakları taranmıştır. Kazakça ile yapılan çalışmalarda kullanılan dil bilimi terimlerinin Türkiye Türkçesi karşılıkları verilirken genel kabul görmüş terimlerin kullanılmasına dikkat edilmiş, anlamları verilirken terimler arası eş değerlik oluşturmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dil bilimi terimleri , Kazakça , terimler sözlüğü

Kaynakça

• Balcı, O. (2010). Kazakçanın Ses ve Şekil Bilgisi Terimleri. The Journal of Academic Social Science Studies, JASSS, Volume 3, Summer, Issue 1, s. 61-75.
• Bayniyazov, A., & Bayniyazova, C. (2014). Kazakistan’da Kıpçak Sözlükleri ve XVIII-XX. Yüzyıllar Arası Sözlük Çalışmaları. Bilig(71), 81-92.
• Çelik-Şavk, Ü. (2001). Türkçe-Kazakça-Karakalpakça-Rusça-İngilizce Karşılaştırmalı Dil bilimi Ve Dil bilgisi Terimleri Sözlüğü. Ankara: Berkay.
• Duisbayeva, D. (2017). Kazakşa-Orısşa Tilmaş’ın Kazak Sözlükçülük Geleneğindeki Yeri Üzerine. Geçmişten Geleceğe Türk Sözlükçülüğü, Elginkan Vakfı 3. Türk Dili ve Edebiyatı Bildirileri 19-21 Nisan, s. 101-117.
• Efendioğlu, S., Yavuz, E. (2018). Kazakçanın Söz Dizimi Terimleri. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(6), 1-32.
• Ergin, M. (2005). Türk Dil Bilgisi. İstanbul: Bayrak.
• Gürsoy-Naskali, E. (1997). Türk Dünyası Gramer Terimleri Kılavuzu. Ankara: Türk Dil Kurumu.
• İlhan, N. (2007). Geçmişten Günümüze Sözlükçülük Geleneği ve Türk Dili Sözlükleri. Elazığ: Manas.
• İmer, K., Kocaman, A., Özsoy, S. A. (2011) Dil bilimi Sözlüğü. İstanbul, Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
• İsmail, M.,Türk, V. (1999). Birinci Türkoloji Kurultayı’nda Ahmet Baytursunulı’nın Bildirisi ve Bir Değerlendirme. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi(8), s.407-425.
• Jackson, H. (2016). Sözlükbilime Giriş (Çev: Mehmet Gürlek-Ellen Patat). İstanbul: Kesit.
• Kaplankıran, D. (2016). Kazakçada Edebiyatla İlgili Terimler. İdil, 5(26). s. 1797-1824.
• Karaağaç, G. (2018). Dil Bilimi Terimleri Sözlüğü. Ankara: TDK.
• Koç, K., Bayniyazov, A. ve Başkapan, V. (2003). Kazakça-Türkiye Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Akçağ.
• Koç, K., Doğan, O. (2004), Kazakça Grameri. Ankara, Gazi Kitabevi.
• Mustafaoğlu, R. (2019). A.S. Amanjolov’un Kazakça-Rusça Dil bilimi Terimleri Sözlüğü’nün İncelenmesi. Uluslararası Workshop-Türk Dünyası: Büyük Bozkırın Düşünürleri. Almatı, s.22-28.
• Tölevöv, Ä. (1971). Zat Esim. Almatı: Mektep Baspası.
• ……………(1975). Qazaq Tilindegi Etistikting Grammatikalıq Kategoriyları. Almatı: Mektep Baspası. Qaliyev, Ğ. (2012). Til Bilimi Terminderining Sözdigi. Almatı: Firma Ornak JŞS.
• Vardar, B. (2002). Açıklamalı Dil bilimi Terimleri Sözlüğü. Multilingual Yayınları, İstanbul.