In The Fall Of The City İn The Defense Of Antep Colonel Selahattin Adil Bey The Role

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 2, 109 - 127, 30.12.2025

Furkan Ali Sevim , Hasip Saygılı

Öz

The 20th of the Ottoman Empire.when investigations are made in all political, social and economic fields at the beginning of the century, the most important conclusion that should be considered is to say that the fate of the empire has been largely shaped by the political and military developments that have taken place in the last ten years.he 20th of the Ottoman Empire.when investigations are made in all political, social and economic fields at the beginning of the century, the most important conclusion that should be considered is to say that the fate of the empire has been largely shaped by the political and military developments that have taken place in the last ten years. This difficult beginning, which began with the Tripoli War in 1911 along with intra-imperial political developments and rebellions, continued until 1922, when the armed struggle phase of the National Struggle ended. Undoubtedly, one of the most important results of this 10-year period is that during these wars, Turkish officers gained experience in every sense with these wars and a highly experienced officer class emerged in the National Struggle.ndoubtedly, one of the most important results of this 10-year period is that during these wars, Turkish officers gained experience in every sense with these wars and a highly experienced officer class emerged in the National Struggle. It should be stated that by uniting under the leadership of Mustafa Kemal Ataturk, first with the military and then with the political process, he had an important influence on the proclamation of the Republic. In this struggle, many Turkish officers fought at the cost of their lives and ended the National Struggle with victory. In this article we will be discussing one of these officers, who is not someone we hear about very often, but who has made a name for himself with his actions in both the 1stIn this article we will be discussing one of these officers, who is not someone we hear about very often, but who has made a name for himself with his actions in both the 1stSelahattin Adil Pasha, who had served in critical positions during the war pen this article we will be discussing one of these officers, who is not someone we hear about very often, but who has made a name for himself with his actions in both the 1stSelahattin Adil Pasha, who had served in critical positions during the war period before World War II, as well as in the National Struggle, was personally assigned by the General Staff of Miralay in 1920, that is, when he was in the rank of Colonel 2. It is to express the process of being assigned to the Southern Front within the Corps Command and the reasons why the criticisms directed at him at the end of this process are unfair. Very severe criticism has been made by the city defenders in Antep, especially Özdemir Bey, who made the Defense of Antep, that Selahattin Adil Bey did not do his duty fully. In this study, we have tried to show what can be done with these criticisms within the framework of the potential opportunities of that day.

Anahtar Kelimeler

Keywords: Selahattin Adil Bey , National Struggle , Southern Front , Defense of Antep , Gaziantep , French- Turkish Relations.

Antep Savunmasında Şehrin Düşüşünde Albay Selahattin Adil Bey’in Rolü

Öz

Osmanlı Devleti’nin 20.yy. başlarında siyasi, sosyal, ekonomik her alanda incelemeler yapıldığında en önemli görülmesi gereken sonuç imparatorluğun kaderinin son on yıl içerisinde gerçekleşen siyasi ve askeri gelişmeler ile büyük ölçüde şekillendiğini söylemektir. İmparatorluk içi siyasi gelişmeler, isyanlar ile beraber 1911 yılında Trablusgarp Savaşı ile başlayan bu zorlu başlangıç, Millî Mücadelenin silahlı mücadele safhasının sona erdiği 1922 yılına kadar devam etmiştir. Hiç şüphesiz bu 10 yıllık dönemin en önemli sonuçlarından birisi de bu savaşlar döneminde Türk subaylarının bu yaşanan savaşlarla beraber her anlamda tecrübeler edinmeleri ve Millî Mücadelede oldukça tecrübeli bir subay sınıfının ortaya çıkmasıdır. Mustafa Kemal Atatürk’ün etrafında birleşerek önce askeri sonra da siyasi süreç ile birlikte Cumhuriyet’in ilanında önemli bir etkide bulunduğu ifade etmemiz gerekir. Bu mücadele de birçok Türk subayı canları pahasına mücadele ederek Millî Mücadele’yi zaferle nihayete erdirmişlerdir. Ele alacağımız bu makalede işte bu subaylardan birisi olan ve adını çok sıklıkla duymasak da yaptıkları ile hem 1.Dünya Savaşı öncesi ile savaş döneminde, hem de Millî Mücadele de kritik görevlerde bulunmuş olan Selahattin Adil Paşa’nın 1920 yılında Miralay yani Albay rütbesinde iken bizzat Genelkurmay başkanlığı tarafından görevlendirilen önce Adana Kolordusu olarak bilinen ve adı sonradan 2. Kolordu okarak değiştirilen Komutanlığı bünyesinde Güney Cephesinde görevlendirilme sürecini ve bu süreç sonunda kendisine yöneltilen eleştirilerin haksız olduğunu nedenleriyle ifade etmektir. Antep Savunmasını yapan başta Özdemir Bey olmak üzere Antep’te yer alan şehir müdafileri tarafından Selahattin Adil Bey’in görevini tam anlamıyla yapmadığı konusunda çok ağır eleştiriler yapılmıştır. Biz bu çalışmamızda bu eleştirilerle o gün ki potansiyel imkânlar çerçevesinde neler yapılabileceğini ortaya koymaya çalıştık.

Anahtar Kelimeler

Selahattin Adil Bey , Millî Mücadele , Güney Cephesi , Antep Savunması , Fransız – Türk İlişkileri.

Teşekkür

Danışman Hocam Prof. Dr. Hasip Saygılı'ya teşekkürlerimi iletiyorum

Kaynakça

• Dahiliye. Şifre Kalemi.(ŞFR) 105-26.
• Dahiliye. Şifre Kalemi.(ŞFR) 107-59.
• Dahiliye. Şifre Kalemi.(ŞFR) 609-14.
• Hariciye, Siyasi.(SYS) 2542-3/5.
• Hariciye, Siyasi.(SYS) 2542-4/1.
• Hariciye, Siyasi.(SYS)2555-3/5.
• Cumhuriyet Arşivi Kutu 1- Gömlek 18 Sıra 13.
• Cumhuriyet Arşivi Kutu 1- Gömlek 18- Sıra 14.
• Cumhuriyet Arşivi Kutu 2- Gömlek 33- Sıra 12
• Cumhuriyet Arşivi Kutu 54- Gömlek 354 Sıra 7.
• Kol: İSH, Kutu: 748, Göm: 200, Belge: 200- 1
• Hakimiyet- i Milliye, 7 Şubat 1921.
• Genelkurmay Askeri Tarih Belgeleri Dergisi(ATBD) Sayı 55, C.15, Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, Ankara 1966. Sayı 105, C.47, Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, Ankara 1998.
• Adil, S.(1982).Hayat Mücadeleleri, İstanbul, Zafer Matbaası.
• Akbulut, D.A.(1990). ‘’Maraş, Urfa ve Antep’in İşgali Üzerine Erzurum’dan Çekilen Protesto Telgrafı’’, Atatürk Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü Dergisi, Erzurum C. 1, Sayı: 4, s.60-69.
• Akçora, E,(1995).‘’Kilis’in Antep Müdafaasındaki Yeri’’, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi,Ankara,C. 11, Sayı: 31, s.55-87.
• Bayar, C.(1997).Ben de Yazdım Milli Mücadeleye Gidiş 1, İstanbul, Sabah Kitapçılık.
• Bayaz, H.(1994). Antep Savunması Günlüğü, İstanbul, Cem Yayınevi.
• Bozgeyik, B. (1998). İstiklal Harbinde Gaziantep, Gaziantep, Gaziantep Şehit Kamil Belediyesi Kültür Müdürlüğü Yayınları.
• Büyükoğlu, Y.(2001). ‘’Antep’in Fransızlar Tarafından İşgali ve Şahin Bey’in Antep – Kilis Yolundaki Faaliyetleri’’, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi,Gaziantep,C. 4, Numara 2, s.221-229.
• Efe, A.(2015). ‘’Antep Savunmasında Bir Albayın Hatıratı’’, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi,Çankırı, Cilt 53, s.221-253.
• (1989). Türk İstiklal Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Genelkurmay Basımevi, Ankara.
• Güner, Z.(2007). ‘’Antep Savunması ve Ali Şefik Özdemir Bey’in Faaliyetleri’’, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi(Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi) Sosyal Bilimler Dergisi, Zonguldak,C. 3, Sayı 6, s.49-66.
• İnalcık,H.(2022).Millî Mücadele Tarihi, İstanbul, Kronik Kitap.
• Kopar,M.(2007). ‘’Antep’in Kurtuluşunda Ermeni-Fransız İşbirliği’’, Gaziantep Üniversitesi Atatürk İlkeleri İnkilap Tarihi Türk Dünyası Araştırmaları Çalışması,Gaziantep, Sayı 169. s.73-92.
• Kütükçü, M.(2012). ‘’Selahattin Adil Paşa (1882-1961)’’, Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Doktora Tezi, Antalya
• (2003).Osmanlı Belgelerinde Ermeni Fransız İlişkileri 1920 – 1922 Cilt 3, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayın No: 66, Ankara.
• (2005).Osmanlı Belgelerinde Ermeni İngiliz İlişkileri 1896 – 1922 Cilt 4, Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayın No: 76, Ankara.
• (2009).Türk İstiklal Harbi IV’üncü Cilt Güney Cephesi, Ankara, Genelkurmay Basımevi.
• Nurettin, L.(1989). Gaziantep Savunması, Çeviren: Mehmet Ali Akidil,İstanbul, Kastaş Yayınları,
• Özçelik, İ.(1998). ‘’Millî Mücadele’de Anadolu Basını ve Antep’’, Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Kırıkkale, Cilt 1, s.85-99.
• Özçelik, İ.(2005).Millî Mücadele'de Anadolu Basınında Güney Cephesi (Adana-Antep-Maraş-Urfa) 1919-1921, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara, s.124-146.
• Özdeğer, H.(1996) ‘’Antep’’, Diyanet İslam Ansiklopedisi(DİA), C.13, İstanbul,s.466-469.
• Öztürk, A.(1994). Millî Mücadele’de Antep, Kayseri.
• Pamuk, B.(2009).Bir Şehrin Direnişi: Antep Savunması, Anadolu Düşünce Grubu Yayınları.
• Saygılı, H.(2022).Antep Harbine Yeniden Bakmak, İstanbul, Timaş Yayınları.
• Saygılı, H.(2021). ‘’Gaziantep Savunmasının Hazırlık Ve Teşkilatlanmasını Ali Cenani Bey mi Yaptı?’’, Tarih ve Gelecek Dergisi, Haziran, Cilt 7, Sayı 2, s.805-817.
• Timur, C.(1975). Türk İstiklal Harbi VII İdari Faaliyetler, Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Yayınları, Ankara. Uzel, S.(1952). Gaziantep Savaşı’nın İç Yüzü, Doğuş Matbaası, Ankara.
• Yakar, H.İ – Y.P, Ü. Gülsüm(Ed.). /2007). Antep Savunması Askeri İaşe Defterleri: Açlığın Günü, Gaziantep Valiliği Şehit Kamil Belediyesi Yayınları, Gaziantep