Cumhuriyet’in Kırsal Eğitim Politikaları Çerçevesinde Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da Köy Kadınları Gezici Kursları: 1948 Denetim Raporları Üzerine Bir İnceleme

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 2, 1 - 19, 30.12.2025

Meral Kuzgun , Ramazan Çelem

Öz

Bu çalışma, 8 Ocak 2024 tarih ve 97024 sayılı olur ile gizliliği kaldırılan ve Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi’nde (CCA, 490.1.0.0-1060-1072-1) yer alan 119 belgeden oluşan arşiv serisine dayanmaktadır. Belgeler, Millî Eğitim Bakanlığı Kız Teknik Öğretim Müdürlüğü’nün 16650 sayılı (5 Ağustos 1948) yazısı ekinde Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreterliği’ne gönderilen, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde faaliyette bulunan Köy Kadınları Gezici Kurslarına ait denetim raporları ile mahallî tebligat örneklerinden oluşmaktadır. Çalışmada, bu raporlar temelinde 1948 yılı itibarıyla kursların fiziksel koşulları, öğretmenlerin mesleki nitelikleri, katılımcı profilleri, müfredat uygulamaları ve denetim süreçleri analiz edilmiştir. Bulgular, kursların önemli altyapı ve donanım yetersizliklerine rağmen kadınların eğitimine, toplumsal hayata katılımına ve kırsal modernleşmeye katkı sağladığını göstermektedir. Öğretmenlerin yalnızca eğitici değil, aynı zamanda Cumhuriyet’in modernleşme ideallerinin taşıyıcısı ve temsilcisi olarak görüldüğü raporlar, taşra eğitiminde kadının dönüştürücü rolünü ortaya koymaktadır. Çalışma, erken Cumhuriyet döneminin kırsal eğitim politikalarının sahadaki yansımalarını, devletin kadın eğitimi vizyonunu ve bu vizyonun yerel düzeydeki pratiklerini arşiv belgeleri üzerinden inceleyerek, eğitim tarihine dair özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Köy kadınları gezici kursları , Cumhuriyet dönemi eğitimi , kadın eğitimi , denetim raporları , kırsal modernleşme , 1948

Within the Framework of the Republic’s Rural Education Policies: An Analysis of the Village Women’s Mobile Courses in Eastern and Southeastern Anatolia Based on the 1948 Inspection Reports

Öz

This study is based on a set of 119 declassified documents, released by official decree No. 97024 on January 8, 2024, preserved in the Presidential State Archives of the Republic of Türkiye (CCA, 490.1.0.0-1060-1072-1). The documents consist of inspection reports and local notifications concerning the Village Women’s Mobile Courses operating in the eastern and southeastern provinces, sent by the Directorate of Girls’ Technical Education of the Ministry of National Education (Letter No. 16650, dated August 5, 1948) to the Secretariat-General of the Republican People’s Party. Using these reports as primary sources, the study analyzes the physical and material conditions of the courses, the professional qualifications of teachers, participant profiles, curriculum content, and inspection processes as of 1948. The findings reveal that despite significant infrastructural limitations, these courses played a vital role in women’s education, social participation, and rural modernization. The reports depict teachers not only as educators but also as key agents representing the modernization ideals of the Republic. By examining official inspection materials, this research provides an original contribution to the historiography of education, illuminating how early Republican rural education policies were implemented in practice and how state-led women’s education initiatives facilitated social transformation in peripheral regions.

Anahtar Kelimeler

Village Women's courses , Republican education women's education , inspection reports , rural modernization , 1948

Kaynakça

• Akşam kız sanat okulları nasıl çalışacak? (1942, 30 Temmuz). Ulus, 2.
• Ayas, N. (1948). Türkiye Cumhuriyeti milli eğitimi: Kuruluşlar ve tarihçeler. Milli Eğitim Basımevi. https://oygm.meb.gov.tr/kitap/kitap/3/files/basic-html/page339.html
• Baydar, N. (1941, 27 Eylül). Kızlar için teknik tahsil meselesi. Tan, 3.
• Haber Gazetesi. (1942, 17 Ağustos). Köy kadınını tenvir için. Haber, 2.
• Köy kadınları gezici kursları. (1944, 20 Kasım). Son Posta, 6.
• Köy kadınları gezici kurslarının sergisi. (1943, 10 Mart). Ulus, 2.
• Köylerde açılan gezici kurslar. (1941, 26 Ekim). Vakit, 1.
• Özel, N. (1979, 7 Temmuz). 110. yılında Kız Sanat Okulları. Milliyet, 2.
• Parla, P. (1954, 7 Ağustos). Yetişkin eğitimi ve kadınlarımız. Akis, 20.
• Sakaoğlu, N. (1992). Cumhuriyet dönemi eğitim tarihi. İletişim Yayınları.
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. (2019, 5 Mart). Geçmişten günümüze fotoğraflarla mesleki ve teknik eğitim: 11. yy – 21. yy (Eğitim Analiz ve Değerlendirme Raporları Serisi). Millî Eğitim Bakanlığı.
• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA). (1948). 490.1.0.0-1060-1072-1.
• Tezcan, M. (1982). Köy kadınları gezici kursları ve erkek kursları üzerine. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 15(1), 131–140.
• Yeni Tanin Gazetesi. (1944, 1 Haziran). Maarif Vekili köylüler arasında. Yeni Tanin, 2