İnsan Makine İletişiminde Nezaket: İletişimde Yeni Bir Ufuk

Öz

Bu çalışma, insan-makine etkileşiminin iletişim bilimlerine getirdiği özgün bir boyutu inceleyerek, tek yönlü ve çift yönlü iletişimin avantajlarını bir araya getiren hibrit yapıya vurgu yapmaktadır. Çalışma, özellikle nezaketin insan-makine iletişiminde nasıl simüle edildiğini ve bunun kullanıcı beklentileri üzerindeki etkilerini araştırmaktadır. Geleneksel olarak nezaket, insan iletişiminde toplumsal uyumun temel bir bileşeni olarak görülürken, yapay zekâ tabanlı sistemlerde kullanıcı deneyimini şekillendirmeye yönelik stratejik bir işlev üstlenmektedir. Bu araştırma, yapay zekâdaki dil işleme süreçlerinde ve diyalog protokollerinde nezaketin teknik ve sosyokültürel yönlerini incelemekte; AI sistemlerinin farklı kültürel bağlamlarda nezaketi nasıl taklit ettiğini ve bunun kullanıcı etkileşimi üzerindeki etkilerini değerlendirmektedir. “Diyaloğun nezaketinden nezaketin diyaloğuna” geçiş çerçevesinde çalışma, yapay zekânın yalnızca nazik davranışları taklit etmekle kalmayıp, insan iletişimini yeniden şekillendirme potansiyeline sahip olduğunu ileri sürmektedir. Ayrıca çalışma, yapay zekânın toplumsal normlara ve etik standartlara uyumunu da ele almakta ve nezaketin neden insan-insan iletişimine kıyasla insan-makine iletişiminde daha yoğun şekilde ortaya çıkabildiğini tartışmaktadır. Çalışma, nezaketin makine etkileşimlerinde baskın bir unsur olarak kalması durumunda, yapay zekâ ile sık etkileşim kuran bireylerin zaman içinde bu nezaket düzeyini kendi iletişimlerine de yansıtabileceklerini öne süren yeni bir iletişim kuramı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İnsan-makine iletişimi
• Nezaket simülasyonu
• iletişim teorisi
• davranışın evrimi

Politeness In Human-Machine Interaction: A New Horizon in Communication

Abstract

This study examines a unique dimension in communication sciences introduced by human-machine interaction, emphasizing its combination of unidirectional and bidirectional communication advantages. Specifically, it investigates how politeness is simulated in human-machine communication and its effects on user expectations. Traditionally, politeness is a key component of social harmony in human communication, but in AI-based systems, it serves strategically to shape user experience. This study explores the technical and sociocultural aspects of politeness in AI language processing and dialogue protocols, assessing how AI systems simulate politeness across cultural contexts and its impact on user engagement. Framed within the shift from “the politeness of dialogue to the dialogue of politeness,” this research suggests that AI not only mimics polite behavior but may also reshape human communication. Additionally, it examines AI’s alignment with social norms and ethical standards, exploring why politeness may appear more intensively in human-machine than in human-human interaction. The study proposes a new communication theory, suggesting that if politeness remains a dominant feature in machine interaction, individuals frequently engaging with AI may, over time, adopt this politeness level in their communication with others.

Keywords

• : Human-machine communication
• politeness simulation
• communication theory
• behavioral evolution

Kaynakça

1. Bakhtin, M. M. (1981). The dialogic imagination: Four essays (C. Emerson & M. Holquist, Trans.; M. Holquist, Ed.). University of Texas Press.
2. Brown, P., & Levinson, S. C. (1987). Politeness: Some universals in language usage. Cambridge University Press. Duffau, E., & Fox Tree, J. E. (2024). Expecting politeness: Perceptions of voice assistant politeness. Personal and Ubiquitous Computing, 28(6), 907-929. https://doi.org/10.1007/s00779-023-01789-3
3. Ergül Güvendi, N. (2023). Türkiye’de iletişim sosyolojisi alanında yapılan çalışmaların tematik analizi. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11, 24–35.
4. Gunkel, D. J. (2012). Communication and artificial intelligence: Opportunities and challenges for the 21st century. Communication +1, 1(1), Article 3. https://doi.org/10.7275/R5QJ7F7R
5. Guzman, A. L. (Ed.). (2018). Human-machine communication: Rethinking communication, technology, and ourselves. Peter Lang.
6. Guzman, A. L., & Lewis, S. C. (2020). Artificial intelligence and communication: A Human-Machine Communication research agenda. New Media & Society, 22(1), 70-86. https://doi.org/10.1177/1461444819858691
7. Leech, G. N. (1983). Principles of pragmatics. Longman.
8. Mead, G. H. (1934). Mind, self, and society. University of Chicago Press.

9. Nass, C., & Moon, Y. (2000). Machines and mindlessness: Social responses to computers. Journal of Social Issues, 56(1), 81-103. https://doi.org/10.1111/0022-4537.00153
10. Nass, C., Steuer, J., & Tauber, E. R. (1994). Computers are social actors. In B. Adelson, S. Dumais, & J. Olson (Eds.), Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems (pp. 72–78). ACM. https://doi.org/10.1145/191666.191703
11. Reeves, B., & Nass, C. (1996). The media equation: How people treat computers, television, and new media like real people and places. CSLI Publications.
12. Ribino, P. (2023). The role of politeness in human-machine interactions: A systematic literature review and future perspectives. Artificial Intelligence Review, 56, 445-482. https://doi.org/10.1007/s10462-023-10540-1 Spencer-Oatey, H. (2005). (Im)politeness, face and perceptions of rapport: Unpackaging their bases and interrelationships. Journal of Politeness Research, 1(1), 95–119. https://doi.org/10.1515/jplr.2005.1.1.95
13. Watts, R. J. (2003). Politeness. Cambridge University Press.
14. Watzlawick, P., Beavin, J. H., & Jackson, D. D. (1967). Pragmatics of human communication: A study of interactional patterns, pathologies, and paradoxes. W. W. Norton.