KEŞMİR ÇATIŞMASININ ULUSLARARASI HUKUKTA YERİ: EGEMENLİK, MÜDAHALE VE İRADE ÇATIŞMASI

Yıl 2025, Sayı: 52, 13 - 38, 26.12.2025

Selçuk Duman , Derya Deger Çekiç

Öz

Bu makale, Hindistan ve Pakistan arasındaki Keşmir sorununu, uluslararası hukukun iki temel ilkesi olan self-determinasyon (halkların kendi kaderini tayin etme hakkı) ile devletlerin toprak bütünlüğü prensibi çerçevesinde ele almaktadır. Keşmir üzerindeki egemenlik mücadelesi, bu ilkeler arasında doğan normatif gerilimlerle daha da karmaşık hale gelmiştir. BM Güvenlik Konseyi’nin 1948 tarihli 47 sayılı kararıyla öngörülen plebisit, yapısal güvensizlik ve uluslararası çıkar dengeleri nedeniyle uygulanamamıştır. Hindistan’ın 2019’da 370. maddeyi yürürlükten kaldırması ve 2025’teki Pahalgam saldırısı, sorunu güvenlik, terörizm ve güç kullanımı boyutlarıyla da gündeme taşımıştır. Çalışma, Keşmir meselesini egemenlik, self-determinasyon, insan hakları ve BM sistemi bağlamında değerlendirerek bu ilkelerin meşruiyetini ve uygulanabilirliğini sorgulamaktadır. Son bölümde, çok boyutlu ve hak temelli çözüm önerileri sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Keşmir , Self-Determinasyon , Toprak Bütünlüğü , Egemenlik , Uluslararası Hukuk.

Kaynakça

• Ajaykumar, Shravishtha, “The nuclear overhang: India–Pakistan escalation after Pahalgam”, Observer Research Foundation, 13 Mayıs 2025, https://www.orfonline.org/expert-speak/the-nuclear-overhang-india-pakistan-escalation-after-pahalgam , Erişim Tarihi: 26 Mayıs 2025.
• Al Jazeera, “India revokes Kashmir’s special status: All the latest updates”, 6 Ağustos 2019, https://www.aljazeera.com/news/2019/8/6/india-revokes-kashmir-special-status, Erişim Tarihi: 30 Haziran 2025.
• Al Jazeera, “Pakistan launches Operation Bunyan al-Marsus: What we know so far”, 10 Mayıs 2025, https://www.aljazeera.com/news/2025/5/10/pakistan-launches-operation-bunyan-marsoos-what-we-know-so-far, Erişim Tarihi: 26 Mayıs 2025.
• Amnesty International, India: Protection of the Human Rights of the People of Jammu and Kashmir Must Guide the Way Forward, 12 Aralık 2023, https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/12/india-protection-of-the-human-rights-of-the-people-of-jammu-and-kashmir-must-guide-the-way-forward/ , Erişim Tarihi: 25 Mayıs 2025.
• Anadolu Ajansı, “Hindistan: Pakistan’ın askeri eylemlerine çok sert yanıt verilecek”, 22 Nisan 2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/hindistan-pakistanin-askeri-eylemlerine-cok-sert-yanit-verilecek/3561791 , Erişim Tarihi: 30 Haziran 2025.
• Associated Press, “India, Pakistan agree to ceasefire after deadly escalation”, 12 Mayıs 2025, https://apnews.com/article/d43f29a59c31e2cf5e56c119aa098cb9 , Erişim Tarihi: 26 Mayıs 2025.
• BBC News, “Article 370: What happened with Kashmir and why it matters”, 5 Ağustos 2019, https://www.bbc.com/news/world-asia-india-49234708 , Erişim Tarihi: 25 Mayıs 2025.
• Birleşmiş Milletler, Birleşmiş Milletler Antlaşması, Birleşmiş Milletler Yayınları, San Francisco, 1945.
• Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (ICCPR), Karar 2200A (XXI), 16 Aralık 1966.
• Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (ICESCR), Karar 2200A (XXI), 16 Aralık 1966.
• Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, “Devletler Arasında Dostane İlişkiler ve İş Birliği ile İlgili Uluslararası Hukuk İlkeleri Bildirisi”, Karar 2625 (XXV), 24 Ekim 1970.
• Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, 47 No’lu Karar, S/726, 21 Nisan 1948.
• Birleşmiş Milletler, International Convention for the Suppression of Terrorist Bombings, 15 Aralık 1997, https://www.unodc.org/documents/treaties /Special/1997%20International%20Convention%20for%20the%20Suppression%20of%20Terrorist.pdf , Erişim Tarihi: 24 Mayıs 2025.
• Birleşmiş Milletler Hindistan ve Pakistan Komisyonu (UNCIP), Third Interim Report of the United Nations Commission for India and Pakistan, S/1430/Add.1, 1949, https://digitallibrary.un.org/record/825680 , Erişim Tarihi: 30.06.2025.
• Birleşmiş Milletler, International Convention for the Suppression of the Financing of Terrorism, 9 Aralık 1999, https://www.refworld.org/legal/agreements/unga/1999/en/14697 , Erişim Tarihi: 24 Mayıs 2025.
• Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi, Cammu ve Keşmir’e İlişkin İnsan Hakları Durumu Raporu, OHCHR, 8 Temmuz 2019, https://www.ohchr.org/sites/default/ files/Documents/Countries/PK/KashmirUpdateReport_8July2019.pdf , Erişim Tarihi: 30 Haziran 2025.
• Birleşmiş Milletler, “UN Secretary-General condemns deadly attack in Jammu and Kashmir”, 23 Nisan 2025, https://india.un.org/en/293438-un-secretary-general-condemns-deadly-attack-jammu-and-kashmir , Erişim Tarihi: 10 Mayıs 2025.
• Bose, S., Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace, Harvard University Press, Cambridge 2005.
• Brownlie, I., Principles of Public International Law, 7. Baskı, Oxford University Press, Oxford 2008.
• Buchanan, A., Justice, Legitimacy, and Self-Determination: Moral Foundations for International Law, Oxford University Press, Oxford 2004.
• Cassese, A., International Law, 2. Baskı, Oxford University Press, Oxford 2005.
• Cassese, A., Self-Determination of Peoples: A Legal Reappraisal, Cambridge University Press, Cambridge 1995. Center for Strategic and International Studies (CSIS), “What led to the recent crisis between India and Pakistan?”, https://www.csis.org/analysis/what-led-recent-crisis-between-india-and-pakistan , Erişim Tarihi: 30 Mayıs 2025.
• Chakrabarty, I., “Self-determination: What Lessons from Kashmir?”, Indiana International & Comparative Law Review, C. 31, S. 1, 2018.
• Chesterman, S., You, the People: The United Nations, Transitional Administration, and State-Building, Oxford University Press, Oxford 2005.
• Crawford, J., The Creation of States in International Law, 2. Baskı, Oxford University Press, Oxford 2006.
• Ganguly, S., The Crisis in Kashmir: Portents of War, Hopes of Peace, Cambridge University Press, Cambridge 1997.
• Gray, Christine, International Law and the Use of Force, 4. Baskı, Oxford University Press, Oxford 2018.
• Hannum, H., “Rethinking Self-Determination”, Virginia Journal of International Law, C. 34, S. 1, 1993.
• Hannum, H., Autonomy, Sovereignty and Self Determination: The Accommodation of Conflicting Rights, University of Pennsylvania Press, Philadelphia 1990.
• Higgins, R., The Development of International Law through the Political Organs of the United Nations, Oxford University Press, Oxford 1963.
• Human Rights Watch, India’s Secret Army in Kashmir: New Patterns of Abuse Emerge in the Conflict, Human Rights Watch, New York 1996.
• International Court of Justice, Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nicaragua v. United States of America), ICJ Reports, 1986, https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/70/9615.pdf , Erişim Tarihi: 29 Mayıs 2025. Jacob, H., Line on Fire: Ceasefire Violations and India–Pakistan Escalation Dynamics, Oxford University Press, Oxford 2019. Menon, V. P., The Story of the Integration of the Indian States, Orient Longman, Bombay 1956.
• Milanovic, M., Extraterritorial Application of Human Rights Treaties, Oxford University Press, Oxford 2011.
• Noorani, A. G., Article 370: A Constitutional History of Jammu and Kashmir, Oxford University Press, Oxford 2020.
• Ramakrishnan, T., “India-Pakistan peace: A new chapter in cross-border dialogue?”, Frontline – The Hindu, 26 Nisan 2024, https://frontline.thehindu.com/politics/india-pakistan-peace-cross-border-dialogue-kashmir/article69597830.ece (Erişim: 28 Mayıs 2025).
• Reuters, “India blames Pakistan-based groups for deadly Kashmir attack”, 24 Nisan 2025, https://www.reuters.com/world/asia-pacific/india-blames-pakistan-kashmir-attack-2025-04-24 , Erişim Tarihi: 30 Haziran 2025.
• Reuters, “What curbs have India and Pakistan imposed on each other after Kashmir attack?”, 6 Mayıs 2025, https://www.reuters.com/world/asia-pacific/what-curbs-have-india-pakistan-imposed-each-other-after-kashmir-attack-2025-05-06 , Erişim Tarihi: 25 Mayıs 2025.
• Schofield, V., Kashmir in Conflict: India, Pakistan and the Unending War, 2. Baskı, I.B. Tauris, London 2003. Shaw, M. N., International Law, 8. Baskı, Cambridge University Press, Cambridge 2017.
• Taneja, K., “Operation Sindoor and the Evolution of India’s Strategy Against Pakistan”, War on the Rocks, 19 Mayıs 2025, https://warontherocks.com/2025/05/operation-sindoor-and-the-evolution-of-indias-strategy-against-pakistan , Erişim Tarihi: 25 Mayıs 2025.
• Thakur, R., The United Nations, Peace and Security: From Collective Security to the Responsibility to Protect, Cambridge University Press, Cambridge 2006.
• The Guardian, “Pakistan and India exchange fire as UN calls for ‘maximum restraint’”, 25 Nisan 2025, https://www.theguardian.com/world/2025/apr/25/kashmir-attack-pahalgam-india-pakistan-army-chief-visit-srinagar , Erişim Tarihi: 20 Mayıs 2025.
• Trapp, K., State Responsibility for International Terrorism, Oxford University Press, Oxford 2011. Wirsing, R. G., India, Pakistan, and the Kashmir Dispute: On Regional Conflict and Its Resolution, St. Martin’s Press, New York 1994.
• Zia, Ather, Resisting Disappearance: Military Occupation and Women's Activism in Kashmir, University of Washington Press, Seattle 2021.