Billur Köşk ve Elmas Gemi Masalı’nda Erginlenme Süreci ve Kadın Kahramanın İşlevi

Öz

Bu çalışmanın amacı, tarihte birçok anlatıda örnekleri görülen ne istediğini bilen, başarılı, güçlü kadın tipini bir kez de Billur Köşk ve Elmas Gemi masalı üzerinden örneklendirme çabasıdır. Doğumundan on beş yaşlarına kadar yaşadığı yer altı dünyasında gerekli fiziki ve ruhi olgunluğa erişen kadın kahraman, merakı sayesinde yeryüzünde yaşam hakkını elde etmektedir. Kadın kahramanın isteği üzerine denizin ortasına inşa ettirilen Billur Köşk, evleneceği Yemen Şehzadesi'nin kahramanın sonsuz yolculuğu sürecini başlatan bir işleve sahiptir. Joseph Campbell’in “Kahramanın Sonsuz Yolculuğu” adlı eserinde sıradan bir insanın kahraman olma süreci; “yola çıkış, erginlenme ve dönüş” olmak üzere üç temel aşamaya bağlı olarak açıklanmaktadır. Bu çalışmada Billur Köşk ve Elmas Gemi masalı örneği üzerinden Yemen Şehzâdesi’nin dönüşüm süreci ele alınmıştır. Bu çizgide "Billur Köşk’e doğru yola çıkış", "Hanım Sultan aracılığıyla erginlenme" ve "Billur Köşk’e dönüş" aşamalarıyla evlenmeye hazır hâle gelen kahramanın yolculuğu incelenmiştir. Bu noktada Yemen Şehzâdesi’nin erginlenmesinde, Hanım Sultan’ın kahramanı imtihanlara tabi tutarak dönüşümüne yardımcı rolü üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• erginlenme
• arketip
• mezar
• mağara
• bireyleşme

The Initiation Process and the Function of the Female Protagonist in the Tale of Billur Köşk ve Elmas Gemi

Öz

The aim of this study is to exemplify the type of successful, strong woman who knows what she wants, a type seen in many narratives in history, through the tale of the Billur Köşk ve Elmas Gemi. The female hero, who reaches the necessary physical and spiritual maturity in the underworld from birth until the age of fifteen, achieves her right to live on the ground thanks to her curiosity. Billur Köşk, built in the middle of the sea at the female hero request, serves as a function initiating the Prince of Yemen journey towards his eternal quest. In Joseph Campbell's The Hero With a Thousand Faces, the process of an ordinary person becoming a hero is explained through three fundamental stages: "set out, maturation, and return." This study examines the transformation process of the Prince of Yemen through the example of the Billur Köşk ve Elmas Gemi tale. In this context, the life journey of the hero, who becomes ready for marriage through the stages of "departure towards the Billur Köşk," "maturation through the Hanım Sultan," and "return to the Billur Köşk," is investigated. At this point, the focus is on the role of the Hanım Sultan in helping the Prince of Yemen to transform during his maturation process by subjecting him to various trials.

Anahtar Kelimeler

• adulthood
• archetype
• cave
• grave
• individuation

Kaynakça

1. Akar, Özlem (2006). Türk Masallarında Kadın Figürü Üzerine Bir İnceleme. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Alangu, Tahir (2011). Billur Köşk Masalları. İstanbul: YKY.
2. Alsaç, Fevziye (2018). “Dede Korkut Hikâyelerinde Arketipsel Bir Sembol Olarak Kadın”. Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 6(14): 91- 122.
3. Boratav, Pertev Naili (1992). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı. İstanbul: Gerçek Yayınevi.
4. Can, İslam (2013). “Tarih, Toplum ve Kültür Bağlamında Aile ve Kadın.” Sistematik Aile Sosyolojisi. Ed. Mustafa Aydın. Konya: Çizgi Kitabevi, 215-248.
5. Campbell, Joseph (2010). Kahramanın Sonsuz Yolculuğu. Çev. Sabri Gürses. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
6. Doğan, Ahmet (2006). “Bireyleşim / Kemalat Sürecinde Kapalı ve Dar Mekânlar”. bilig, 37: 115-128.
7. Eliade, Mircae (1991). Kutsal ve Dindışı. Çev. Mehmet Ali Kılıçbay. Ankara: Gece Yayınları.
8. Eliade, Mircae (2000). Demirciler ve Simyacılar. Çev. Mehmet Emin Özcan. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.

9. Eliade, Mircae (2001). Mitlerin Özellikleri. Çev. Sema Rifat. İstanbul: Om Yayınevi.
10. Güçlü, Deniz. (2024). “Tarih ve Turizm Arasındaki Bağlantı: Köprü”. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 15: 1541-1561.
11. Işık, Neşe (2009). Türk Masallarının Sembolik Açıdan Çözümlenmesi. Doktora Tezi. Elazığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
12. Işık, Neşe (2012). “Türk Masal Kahramanlarının ‘Yolculuk’tan Olgunluğa Değişim Süreci”. Türk Dünyası Araştırmaları, 200: 1- 18.
13. Jung, Carl Gustave (2005). Dört Arketip. Çev. Zehra Aksu Yılmazer. İstanbul: Metis Yayınları.
14. Kaya, Doğan (2020). Türk Dünyası Ansiklopedik Türk Halk Edebiyatı Kavramları ve Terimleri Sözlüğü. Ankara: Akçağ Yayınları.
15. Örnek, Sedat Veyis (1988). 100 Soruda İlkellerde Din, Büyü, Sanat, Efsane. İstanbul: Gerçek Yayınevi.
16. Özünel, Evrim Ölçer (2006). Masal Mekânında Kadın Olmak. Ankara: Geleneksel Yayınları.
17. Saydam, M. Bilgin (1997). Deli Dumrul’un Bilinci. İstanbul: Metis Yayınları.
18. Şen, Sevim (2008). Anadolu Masallarında Kadının Yeri. Yüksek Lisans Tezi. Elazığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
19. Şimşek, Emine (2014). “Halk Anlatılarında -Cinsiyet Ayrımı Ötesinde- İnsan Anlayışı ve Kadının Yeri”. Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, 3: 67- 78.
20. Ünalan, Özlem (2023). “Türk Kültüründe On Beş Sayısı ve On Beşi Geleneği”. BENGİ, 1: 61-81.