The Story of a Book Collection from Serres to Istanbul

Yıl 2026, Cilt: 1 Sayı: 2 , 161 - 192 , 31.03.2026

Abdullah Taha İmamoğlu

https://izlik.org/JA56NK34FD

Öz

This article focuses on the Cami-i Kebir (Great Mosque) Library in Serres—a Muslim and Turkish city whose center is currently within the borders of Greece while its districts remain in Bulgaria—and the scholarly and cultural life in which this library played a central role for five hundred and thirty years, during which the city remained free from any invasion following the Ottoman Islamization of the Balkans. This study introduces the collection formed at the Cami-i Kebir, one of the central mosques of Serres, and some of the scholarly lectures held there. It also recounts the story of the relocation of the Serez collection to the Süleymaniye Library in Istanbul after the occupation that took place before the population exchange. When discussing scholars and librarians from Serres, Mehmet Esat Serezli’s Memleket Hatıraları (Memoirs of the Homeland) has been taken as the basis, as it can be considered the historical record of the city of Serres. Thus, by touching upon the efforts of M. Esat Serezli, who recorded the cultural memory and social consciousness of The scholarly state of the city will be elaborated based on M. Esat Serezli's efforts who recorded the cultural and social memory of the city.

Anahtar Kelimeler

The Balkans , Greece , Serres , Süleymaniye , Book Collection

Serez’den İstanbul’a Bir Kitap Koleksiyonunun Hikâyesi

https://izlik.org/JA56NK34FD

Öz

Bu makale Osmanlıların Balkanları İslamlaştırmasıyla beş yüz otuz yıl hiçbir şekilde istilaya maruz kalmayan İslam ve Türk şehri olan Serez’deki Cami-i Kebir Kütüphanesini ve bu kütüphanenin merkezi bir rol teşkil ettiği ilmî ve kültürel hayatı konu almaktadır. Ayrıca Serez’in merkezî camilerinden olan Cami-i Kebir’de oluşan koleksiyonun ve bu camideki bazı ilmî derslerin de tanıtıldığı bu çalışmada, işgal sonrası ve mübadele öncesinde İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi’ne nakledilen Serez koleksiyonunun taşınma hikayesi anlatılmaktadır. Hali hazırda Serez’in şehir merkezi Yunanistan, ilçeleri ise Bulgaristan sınırları içerisinde kalmıştır. Serezli alimlerden ve hafız-ı kütüblerden bahsedilirken Serez’in şehir tarihi olarak kabul edilebilecek Mehmet Esat Serezli’nin Memleket Hatıraları kitabı esas alınmıştır. Böylelikle Balkanlardaki bir Osmanlı şehrinin kültürel hafızasını ve toplumsal belleğini kaydeden M. Esat Serezli’nin çabalarına temas edilerek, şehrin ilmî durumu resmedilmeye çalışılacaktır. Serez’in istilasıyla zarar gören eserlere dikkat çekilerek, halen Süleymaniye Kütüphanesi’nde mevcut olan koleksiyondaki kitapların sayısı hakkında bilgi verilecek ve koleksiyondaki bazı önemli yazmalara ve Serezli âlimlerin eserlerine temas edilecektir.

Anahtar Kelimeler

Balkanlar , Yunanistan , Serez , Süleymaniye , Kitap Koleksiyonu

حكاية نقل خزانة كتب: من سيرز إلى إستانبول

https://izlik.org/JA56NK34FD

Öz

يتناول هذا المقال مكتبة الجامع الكبير في مدينة سيريز (سيروز)، التي يقع مركزها اليوم ضمن حدود اليونان بينما تتبع ضواحيها لبلغاريا، وهي مدينة إسلامية تركية لم تتعرض لأي غزو طيلة خمسمائة وثلاثين عاما عقب دخول العثمانيين للبلقان. كما يسلط الضوء على الحياة العلمية والثقافية التي شكلت هذه المكتبة ركيزتها الأساسية. وبالإضافة إلى التعريف بالمجموعة التي أسّست ضمن الجامع الكبير، أحد الجوامع المركزية في سيريز، وبعضِ الدروس العلمية التي كانت تُقام فيه: يستعرض البحث قصة نقل مجموعة سيريز إلى المكتبة السليمانية في إستانبول عقب الاحتلال وقبيل اتفاقية التبادل السكاني بين اليونان وتركيا. وعند الحديث عن علماء سيريز وحفظة كتبها، تم الاعتماد بشكل أساسي على كتاب ذكريات الوطن (Memleket Hatıraları) لمحمد أسعد السيريزي، والذي يُعد بمثابة تاريخ لهذه المدينة. وبالتالي، يسعى المقال لرسم الحالة العلمية للمدينة من خلال تسليط الضوء على جهود محمد أسعد السيريزي في تدوين الذاكرة الثقافية والاجتماعية لمدينة عثمانية في البلقان. كما سيتم لفت الانتباه إلى الآثار التي تضررت إبان غزو سيريز، مع تقديم معلومات حول عدد الكتب الموجودة حالياً ضمن المجموعة في المكتبة السليمانية، والتعريف ببعض المخطوطات المهمة ومؤلفات علماء سيريز الموجودة فيها.

Anahtar Kelimeler

البلقان , اليونان , سيريز , السليمانية , مجموعة كتب

Kaynakça

• Bursalı Mehmed Tahir. Osmanlı Müellifleri: 1299-1915. haz. Ali Fikri Yavuz, İsmail Özen. İstanbul: Meral Yayınevi, [t.y.]
• Balta, Evangelia. “Serez”, TDV İslâm Ansiklopedisi. c. 36. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 2009, 556-558.
• Bulut, Halil İbrahim. “Hacı Abdullah Petricî ve Risâle fî Reddi’rRevâfız ve İsbâti Temâmiyyeti Kur’ân-ı ‘Azîmi’ş-Şân Adlı Risâlesinde Kur’ân’ın Tahrif Edildiği İddialarına Karşı Eleştirileri”. e-Makâlât Mezhep Araştırmaları Dergisi 12/1 (2019): 3-43.
• Çakan, İsmail Lütfi. “Dârekutnî”, TDV İslâm Ansiklopedisi. c. 8. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 1993, 488-490.
• Darkot, Besim. “Serez”, MEB İslâm Ansiklopedisi. c. 10. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1988, 516-18.
• Erbay, Celal. “Dahkî Mustafa Efendi”, TDV İslâm Ansiklopedisi. c. 8. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 1993, 416.
• Ergin, Osman Nuri. Mecelle-i Umûr-ı Belediye: Târîh-i Teşkilât-ı Belediye. İstanbul: Matbaa-i Osmaniye, 1922.
• Gökçe, Turan. “1830-31 Sayım Sonuçlarına Göre Siroz (Serez) Şehri Müslüman Nüfusu Üzerine Bir Değerlendirme”. Osmanlı İdaresinde Balkanlar I, Konya, 2020.
• İmamoğlu, Abdullah Taha. “Osman Nuri Ergin: Cumhuriyet Döneminin İlk Şehir Tarihçisi”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 3/6 (2005): 553-569.
• İnal, İbnülemin Mahmud Kemal. Son Asır Türk Şairleri: Kemalü’ş-Şuara. haz. Hidayet Özcan. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Kültür Merkezi, 2000.
• İpşirli, Mehmet; Çelebi, İlyas. “Hasan Fehmi Efendi”, TDV İslâm Ansiklopedisi. c. 16. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 1997, 320-322.
• Kaya, Bayram Ali. “Yahya Efendi, Zekeriyyâzâde.” TDV İslâm Ansiklopedisi. c. 43. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 2013, 245-246.
• Öztürk, Uğur. Osmanlı Dünyasında Himaye İlişkileri ve Yazılı Kültür, İstanbul: Dergâh Yayınları, 2024.
• Serezli, Mehmet Esat. Memleket Hatıraları. haz. Aynur Koçak, İbrahim Şirin, Faruk Yavuz Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2012.
• Serezli, Esat. “İstanbul Kütüphaneleri”, Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Belleteni, 94-95, (1949): 14-19.
• Şirin, İbrahim. “Esat Serezli’nin Hatıralarında Serez Örneğinde Şehir, Cemiyet ve İnsan”, Ankara, 2015, XVI. Türk Tarih Kongresi: Osmanlı Tarihi, IV, II. Kısım, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2015, 565-566.
• Taştan, Erdoğan. “Âyînezâde Muhammed Şemseddîn-i Sirozî’nin “Şerh-i Manzûme-i Rüsûhî” Adlı Eseri”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 19 (2017): 313-344.
• Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Çandarlı Vezir Ailesi. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1974.
• Üçüncü, Kemal. “Mehmet Esat Serezli’nin Kayıt ve Tanıklığıyla Serez Yöresi Türk Kültür Geleneği”, Türkbilig: Türkoloji Araştırmaları, 24 (2012): 187-208.
• Yıldız, Hasan. “Süleymaniye Kütüphanesinde Rumeli Yâdigarı Serez Kütüphanesi”, Z Kültür-Sanat-Şehir Dergisi, 5 (2021): 157.