A Further Note on Abdurrahim-i Tirsi and His Poetry

Öz

Until the recent flurry of interest, Tirsi and his poetry attracted little attention from historians of Ottoman literature and tarikat culture. S. N. Ergun was the first to publish examples of his work: 11 poems in the first volume of his (unfinished) Türk Şairleri. Texts of some (or all) of those poems appeared again—in an anthology by Vasfi Mahir Kocatürk, and in a book chapter by Abdullah Uçman. However, the poet has been largely overlooked.

Anahtar Kelimeler

• Abdurrahim-i Tirsi
• Ottoman poetry
• court poetry

تِّرسي وشعره 􀅾 ملاحظة إضافية حول عبد الرحيم ال ِ

Öz

تسعى هذه المذكرة البحثية إلى لفت الانتباه إلى مخطوطة لكتاب طال إهمالها. ومؤلفُ هذا الكتاب هو الشاعرُ الصوفيُّ قليلُ الشهرة عبدُ الرحيم التِرْسي (ت. 925هـ/1520م [؟]). وكان عبدُ الرحيم التِرْسي خليفةً وصهرًا لأشرف أوغلو رومي، مؤسِّسِ الطريقةِ الصوفية الشهير في القرن التاسع الهجري/ الخامس عشر الميلادي، الذي جمع مريديه حوله في مدينة إزنيق. وهذا الكتاب هو ديوانُ شعر للتِرْسي، أمّا المخطوطةُ محلُّ الدراسة في هذه المذكرة فهي النسخةُ المحفوظة في مكتبة الفاتيكان تحت الرقم «Vatican Turco 193». وقد عرّف بهذه المخطوطة إتّوره روسّي في كتابه الموسوم Elenco dei manoscritti turchi della Biblioteca Vaticana الصادر سنة 1953. غير أنّ هذه النسخة ظلّت، في أوساط الباحثين في الأدب، شبهَ مجهولة. وتكتسب هذه النسخة أهميةً بالغةً؛ إذ إن سائر النسخ الموجودة في تركيا من هذا الأثر تشتمل على عددٍ أقلَّ بكثير من القصائد، في حين تضمّ نسخة «Vatican Turco 193» أكثرَ من خمسمائة قصيدة. والنسخةٌ الرقميةٌ للديوان متاحة للوصول المجاني على صفحة المكتبة. ويُؤمَل أن تحظى هذه النسخة بدراسةٍ تفصيليةٍ من قِبَل الباحثين؛ إذ لا تزال حياةُ كلٍّ من التِرْسي وأشرف أوغلي، إلى حدٍّ كبير، غيرَ مُستجلية المعالم.

Anahtar Kelimeler

• الشعر العثماني
• الشعر الديواني
• عبد الرحيم الترسي

Abdurrahim-i Tirsi ve Şiiri Hakkında Ek Bir Not

Öz

Bu kısa araştırma notu, 15. yüzyılın ortalarında İznik ve Bursa'da etrafında küçük bir mürit topluluğu oluşan Sufi şeyhi Eşrefoğlu Rumi'nin halefi Abdürrahim-i Tirsî'nin şiirlerinin şimdiye kadar ilgiye mazhar olmamış bir el yazması nüshasına dikkat çekmektedir. "Vatican Turco 193" olarak kayıtlı olan bu nüsha, elli yılı aşkın bir süredir bilim dünyasınca bilinmekteyse de içeriği büyük ölçüde keşfedilmemiş durumdadır. Bu Vatikan yazmasıyla birlikte Tirsî'nin şu an üzerinde çalışılabilen şiirlerinin sayısını iki katından fazlasına çıkarmaktadır. Bu yazmanın dijital bir kopyasına artık çevrim içi ve ücretsiz olarak erişilebilmektedir. Bu nüsha, hem şairin kendi yaşamını ve dönemini, hem de akıl hocası ve kayınpederi olan Eşrefoğlu'nu daha derinlemesine anlamamız için önemli bir potansiyele sahiptir.

Anahtar Kelimeler

• Abdurrahim Tırsi
• Osmanlı şiiri
• Divan şiiri

Kaynakça

1. –-------. Büyük Türk Klasikleri. 10 volumes. Ötüken Neşriyat, 1985-90.
2. Akkuş, Muzaffer. Kemal Ümmî Dîvânı. (No publisher), 2007.
3. Banarlı, N.S. Resimli Türk Edebiyatı Tarihi. Yedigün, (no date).
4. Banarlı, N.S. Resimli Türk Edebiyatı Tarihi. M.E.B. Devlet Kitapları, 1971-79. Demir, Fatmanur. “Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi, BY 6676/9 Numaralı Şiir Mecmuası.” Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2022.
5. Ergun, S.N. Türk Şairleri. Bozkurt Basimevi, 1936--.
6. Güneş, Mustafa. Eşrefoğlu Rumi Hayatı, Eserleri ve Divanı. Sahhaflar, 2006.
7. Halman, Talat S. (Ed.). Türk Edebiyatı Tarihi, 4 vols. T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2006.
8. Hickman, Bill. “Abdurrahim Tirsi and his Divan,” Archivum Ottomanicum 37 (2020), 243-57.

9. Hickman, Bill. “Eşrefoğlu in Iznik: Revered Sheikh or Disgraced Ecstatic?”, Turcica (forthcoming, 2026). Kayaokay, İlyas. “15. Asır Mutasavvıflarından Şeyh Abdurrahîm Tirsî’nin Neşredilmemiş Manzumeleri,” Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 32 (Temmuz 2024), 560-627.
10. Kocatürk, Vasfi Mahir. Tekke Şiiri Antolojisi. Edebiyat Yayınları, 1968.
11. Rossi, Ettore. Elenco deı manoscritti Turchi della Biblioteca Vaticana. Biblioteca Apostolica Vaticana, 1953.
12. Tatcı, Mustafa. Yûnus Emre Külliyatı ii [Yûnus Emre Dîvânı Tenkitli Metin]. H Yayınları, 2008.
13. Türkoğlu, Berrin. 40 Erenler. Anadolu Evliyaları ve Kerametleri. Kozmik Kitaplar, 2006.
14. Yavuzer, Hayati. Kemâl Ümmî Dîvânı. Abant İzzet Baysal Üniversitesi, 2008.
15. Yüce, Emine Aydoğmuş. “Abdürrahim Tirsî ve Divanı”. Yüksek Lisans Tezi, Uludağ Üniversitesi, 2010.