Türkiye’de Erişkin Yoğun Bakım Ünitesinde Çalışan Hemşirelerin Tükenmişlik Düzeylerini Belirleyen Lisansüstü Tezlerin Sistematik İncelenmesi

Öz

Amaç: Bu çalışma, Türkiye’de erişkin yoğun bakım ünitesinde çalışan hemşirelerin tükenmişlik düzeylerini değerlendiren lisansüstü tezleri incelemek amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırmada erişkin yoğun bakım ünitesinde çalışan hemşirelerin tükenmişlik düzeyleri ile ilgili hemşirelik alanında yapılan lisansüstü tezlerin türü, yılı, örneklem büyüklükleri, değerlendirme araçları, anabilim dalları ve sonuçları değerlendirilmiş, analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında, 30.09.2024-29.11.2024 tarihleri arasında “Yoğun Bakım”, “Hemşirelik” ve “Tükenmişlik” anahtar kelimeleriyle Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanında tarama yapılmış ve tükenmişlik konusuna odaklanan 34 tez incelenmiştir. İncelenen tezlerden uygunluk kriterlerini karşılayan 14 tezle çalışma yürütülmüştür. Bulgular: Derlemeye dahil edilen tezlerin %85,7’si (n= 12) yüksek lisans ve %14,3’ünün (n=2) doktora düzeyinde olduğu belirlenmiştir. Çalışma kapsamında incelenen tezlerin %85,7’si (n=12) tanımlayıcı türde yapılmıştır. Tezlerin %35,7’si 2023 yılında yapılırken, tezlerin %50’si Hemşirelik Anabilim Dalı’nda yapılmıştır. Sonuç: Lisansüstü eğitimde erişkin yoğun bakım ünitesinde çalışan hemşirelerde tükenmişlik düzeyleri konusunda hemşirelik tezlerinin az olduğu sonucuna varılmıştır. Yoğun bakım ünitesinde çalışan hemşirelerde tükenmişlik konusunda çalışmaların arttırılması, çok merkezli ve büyük örneklemlerden oluşan randomize kontrollü deneysel, kanıt düzeyi yüksek çalışmaların yapılması önerilmektedir. Bu çalışmanın gelecekte yoğun bakım hemşireleri ile planlanacak lisansüstü tez çalışmalarına yön vereceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hemşirelik
• tükenmişlik
• yoğun bakım üniteleri

A Systematic Review of Postgraduate Theses Determining the Burnout Levels of Nurses Working in Adult Intensive Care Units in Türkiye

Öz

Aim: This study was conducted to review graduate theses evaluating the burnout levels of nurses working in adult intensive care units in Türkiye. Material and Method: The study evaluated the type, year, sample sizes, assessment tools, departments, and results of postgraduate nursing theses related to the burnout levels of nurses in adult intensive care units. Within the scope of the study, a search was performed in the Council of Higher Education National Thesis Center database using the keywords “Intensive Care,” “Nursing,” and “Burnout” between September 30, 2024, and November 29, 2024. Out of 34 theses examined, 14 theses met the eligibility criteria and were used in the study. Results: The analysis revealed that the majority of the theses were at the master's level (85.7%, n=12), while 14.3% (n=2) were at the doctoral level. In terms of study design, 85.7% (n=12) were descriptive. Regarding the distribution by year and department, 35.7% of the studies were completed in 2023, and 50% originated from the Department of Nursing. Conclusion: This study concludes that there is a notable scarcity of postgraduate nursing theses addressing burnout levels among nurses in adult intensive care units. Consequently, it is recommended to increase research in this area, specifically prioritizing multi-center randomized controlled trials (RCTs) with large sample sizes and high levels of evidence. This study is expected to serve as a guide for future postgraduate research focusing on intensive care nurses.

Anahtar Kelimeler

• Burnout
• intensive care units
• nursing

Kaynakça

1. 1. Varon J, Varon J. Approach to the intensive care unit (ICU). Handbook of Critical and Intensive Care Medicine. 2021:1-15.
2. 2. Vahedian-Azimi A, Hajiesmaeili M, Kangasniemi M, et al. Effects of stress on critical care nurses: A national cross-sectional study. Journal of intensive care medicine. 2019;34(4):311-322.
3. 3. Babkair LA, Alaamri M, Tunsi A, et al. Stress level and coping strategies among intensive care nurses: A cross-sectional study. Journal of Education and Health Promotion. 2024;13(1):446.
4. 4. Ören B, Dağcı S. Yoğun bakım ünitelerinde çalışan hemşirelerin karşılaştıkları sorunlar. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi. 2020;24(3):170-183.
5. 5. Levi P, Patrician PA, Vance DE, Montgomery AP, Moss J. Post-traumatic stress disorder in intensive care unit nurses: A concept analysis. Workplace health & safety. 2021;69(5):224-234.
6. 6. Papazian L, Sylvestre A, Herridge M. Should all ICU clinicians regularly be tested for burnout? Yes. Intensive Care Med. 2018; 44:681–683
7. 7. Parizad N, Lopez V, Jasemi M, Gharaaghaji Asl R, Taylor A, Taghinejad R. Job stress and its relationship with nurses' autonomy and nurse–physician collaboration in intensive care unit. Journal of Nursing Management. 2021;29(7):2084-2091.
8. 8. Kökcü ÖD, Terzi B. Yoğun bakımda çalışan hemşirelerin iş indeksi-çalışma ortamı ve tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi. 2018;22(2):66-72.

9. 9. Xavier T, Hittle BM, Rojas-Guyler L, Lee RC. Resilience in intensive care unit nurses: An integrative review. Critical Care Nurse. 2024;44(6):52-63.
10. 10. Elshaer NSM, Moustafa MSA, Aiad MW, Ramadan MIE. Job stress and burnout syndrome among critical care healthcare workers. Alexandria Journal of Medicine. 2018;54(3):273-277.
11. 11. Kaçan CY, Örsal Ö, Köşgeroğlu N. Hemşirelerde tükenmişlik düzeyinin incelenmesi. Cumhuriyet Hemşirelik Dergisi. 2016;5(2):65-74.
12. 12. Maslach C, Jackson SE. The measurement of experienced burnout. Journal of organizational behavior. 1981;2(2):99-113.
13. 13. Maslach C, Jackson SE, Leiter MP. Maslach burnout inventory. Scarecrow Education; 1997.
14. 14. Maslach C, Schaufeli W, Leiter M. Job burnout. Annu Rev Psychol. 2001;52:397-422
15. 15. Can R, Hisar KM. Hemşirelerin profesyonellik davranışları ve tükenmişlik düzeyleri. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2019;6(1):1-9.
16. 16. Quesada-Puga C, Izquierdo-Espin FJ, Membrive-Jiménez MJ, et al. Job satisfaction and burnout syndrome among intensive-care unit nurses: A systematic review and meta-analysis. Intensive and Critical Care Nursing. 2024;82:103660.
17. 17. Ramírez-Elvira S, Romero-Béjar JL, Suleiman-Martos N, et al. Prevalence, risk factors and burnout levels in intensive care unit nurses: A systematic review and meta-analysis. International journal of environmental research and public health. 2021;18(21):11432.
18. 18. Chuang C-H, Tseng P-C, Lin C-Y, Lin K-H, Chen Y-Y. Burnout in the intensive care unit professionals: A systematic review. Medicine. 2016;95(50):e5629.
19. 19. Bruyneel A, Dello S, Dauvergne JE, Kohnen D, Sermeus W. Prevalence and risk factors for burnout, missed nursing care, and intention-to-leave the job among intensive care unit and general ward nurses: A cross-sectional study across six European countries in the COVID-19 era. Intensive and Critical Care Nursing. 2025;86:103885.
20. 20. Demirci B. Yoğun Bakım Hemşirelerinin Empati Düzeyleri ile Tükenmişlik Düzeyleri ve Merhamet Yorgunluğu Arasındaki İlişki. Yüksek Lisans. Karabük Üniversitesi; 2023.
21. 21. Özel F, Aykut S. Covid-19 pandemisi sürecinde yoğun bakımda çalışanların iş yüküyle tükenmişlik düzeyi arasındaki ilişki. Journal of Social Research and Behavioral Sciences. 2023;9(19)
22. 22. Akbuğa ÖF. Yoğun Bakımda Çalışan Hemşirelerin Psikolojik Sağlamlık ve Tükenmişlik Düzeyleri ile İşten Ayrılma Eğilimlerinin İncelenmesi. Yüksek Lisans. Lokman Hekim Üniversitesi; 2023.
23. 23. Taşdemir Y. Deliryumlu Hastalara Bakım Veren Yoğun Bakım Hemşirelerinde Deliryumu Tanıma, Duygusal Emek ve Tükenmişlik Düzeylerinin Belirlenmesi. Yüksek Lisans. İstanbul Medipol Üniversitesi; 2023.
24. 24. Duman H. Yoğun Bakım Ünitelerinde Çalışan Hemşirelerde Aleksitimi ve Aleksitiminin Tükenmişlik Düzeyi ile İlişkisi. Yüksek Lisans. Atatürk Üniversitesi; 2023.
25. 25. Akan S, Korkmaz FD. Cerrahi yoğun bakım hemşirelerinde psikolojik dayanıklılık, algılanan stres ve tükenmişlik arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi. 2022;28(3):138-146.
26. 26. Mutlu B. Pandemi Sürecinde Yoğun Bakım Ünitelerindeki Sağlık Çalışanlarının Koronavirüs Korkusunun Tükenmişliğe Etkisi. Yüksek Lisans. Trakya Üniversitesi; 2022.
27. 27. Sarı N. Yoğun Bakım Hemşirelerinin Tükenmişlik Seviyesinin Deliryumlu Hastalara Bakım Vermede Karşılaşılan Güçlüklere Etkisi; Karma Araştırma. Doktora. Ege Üniversitesi; 2022.
28. 28. Aktaş E. Yoğun Bakım Hemşirelerinde Spiritüel Iyi Oluş ve Tükenmişlik Düzeyi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Yüksek Lisans. Gazi Üniversitesi; 2022.
29. 29. Güngör D. Yoğun Bakım Hemşirelerinde Sanal Gerçeklik Gözlüğü Kullanımının Tükenmişlik Düzeyine Etkisi. Yüksek Lisans. Üsküdar Üniversitesi; 2021.
30. 30. Kekeç D, Tan M. Yoğun bakım ünitelerinde çalışan hemşirelerin tükenmişlik düzeyinin belirlenmesi. Online Turkish Journal of Health Sciences. 2021;6(1):64-72.
31. 31. Eşitmez G. Yoğun Bakımda Çalışan Hemşirelerde Bireysel Bütünlük Duygusu ve Tükenmişlik Düzeyleri Arasındaki İlişki. Yüksek Lisans. Adnan Menderes Üniversitesi; 2014.
32. 32. Akpınar H, Barlas GÜ. Yoğun bakım servislerinde çalışan hemşirelere uygulanan sorun çözme eğitiminin hemşirelerin stresle başa çıkma tarzlarına etkisi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Tıp Dergisi. 2014;2(1):30-38.
33. 33. Gökmen V. Yoğun Bakım Ünitelerinde Çalışan Hemşirelerin İş Doyumları, Tükenmişlik ve Kaygı Düzeylerinin İncelenmesi. Yüksek Lisans. Atatürk Üniversitesi; 2013.
34. 34. Toru F. Hemşirelikte alzheimer hastalarına yönelik yapılmış lisansüstü tezlerin sistematik incelenmesi. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi. 2024;17(2):88-102.
35. 35. Uçar İ, Akdeniz E. Türkiye’de hemşirelik alanında sağlık okuryazarlığı konusunda adölesanlar ile yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. The Journal of Kırıkkale University Faculty of Medicine. 2024;26(2):234-244.
36. 36. Ardahan M, Özsoy S. Türkiye’de hemşirelik araştırmalarındaki eğilimler: Yüksek lisans ve doktora tezleri üzerine bir çalışma. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2015;4(4):516-534.
37. 37. Başaran F. Türkiye’de hemşirelik alanında preeklampsi konusunda yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Munzur Sağlık Bilimleri Dergisi. 2025;1(1):46-59.
38. 38. Argın E, Polat Ü. KOAH hastalarına yönelik modele/kurama dayalı lisansüstü tezlerin incelenmesi: Sistematik derleme. Hitit Sağlık Dergisi. 2025;(4):31-40.
39. 39. Salvarani V, Rampoldi G, Ardenghi S, et al. Protecting emergency room nurses from burnout: The role of dispositional mindfulness, emotion regulation and empathy. Journal of nursing management. 2019;27(4):765-774.
40. 40. Zhou H. Relationship between empathy and burnout as well as potential affecting and mediating factors from the perspective of clinical nurses: A systematic review. BMC nursing. 2025;24(1):38.
41. 41. Utlu N, Akar D, Altan HA, Arslan HÇ, Kuloğlu E. Pandemi döneminde yoğun bakım ünitelerinde çalışan hemşirelerin tükenmişlik seviyelerinin belirlenmesi. Health Academy Kastamonu. 2024;9(3):3-4.
42. 42. Eminoğlu A, Duruk N. Covid 19 pandemisinin hemşirelerin tükenmişlik ve iş doyumu üzerine etkisinin değerlendirilmesi. Sağlık Profesyonelleri Araştırma Dergisi. 2023;5(2):113-123
43. 43. Al Sabei S, Qutishat M, Labrague L, Al-Rwajfah O, Burney I, AbulRub R. The relationship between staffing, nurses’ emotional exhaustion, and adverse patient events in critical care units in Sultanate of Oman. Journal of Nursing Management. 2025;2025(1):1977327.
44. 44. Efıl S, Turen S, Ayvaz MY, Bulbul E, Yenı T. Burnout levels and care behaviours in intensive care nurses: A cross-sectional, multicentre study. Intensive and Critical Care Nursing. 2022;71:103246.
45. 45. Aydın Y, Kamuk YU. Hemşirelerin fiziksel aktivite düzeyleri ile yaşam kalitesi ve tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi. 2021;6(1):88-105.
46. 46. Özcanarslan F, Ören B. Yoğun bakım ünitelerinde çalışan hemşirelerde tükenmişlik sendromu: Adana ili örneği. Aydın Sağlık Dergisi. 2020;6(3):298-313.
47. 47. Çevik O, Özbalcı AA. Sağlık çalışanlarının tükenmişlik düzeyleri ile demografik özellikleri arasındaki ilişki-Samsun ili örneği. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2020;9(3):1773-1787.
48. 48. Arpacıoğlu S, Baltalı Z, Ünübol B. COVID-19 pandemisinde sağlık çalışanlarında tükenmişlik, Covid korkusu, depresyon, mesleki doyum düzeyleri ve ilişkili faktörler. Cukurova Medical Journal. 2021;46(1):88-100.
49. 49. Bodet-Contentin L, Letourneur M, Ehrmann S. Virtual reality during work breaks to reduce fatigue of intensive unit caregivers: A crossover, pilot, randomised trial. Australian Critical Care. 2023;36(3):345-349.
50. 50. Atashzadeh-Shoorideh F, Tayyar-Iravanlou F, Chashmi ZA, Abdi F, Cisic RS. Factors affecting moral distress in nurses working in intensive care units: A systematic review. Clinical Ethics. 2021;16(1):25-36.
51. 51. Jiang T, Tung T-H, Wang Y, tong Zheng X, Jia L, Zhang W. Difficulties faced by intensive care nurses in caring for patients with delirium: A cross-sectional, multicentre study. Australian Critical Care. 2024;37(4):530-538.