Palyatif Bakım İhtiyacı Olan Yoğun Bakım Hastalarının Ailelerinin Bakım Yükü ve Sosyo-Demografik Faktörlerle İlişkisi

Öz

Amaç: Bu çalışma, yoğun bakım ünitesinde (YBÜ) yatan palyatif bakım (PB) hastalarının ailelerinin bakım yükünü ve bu yük ile ilişkili bakım verenlerin sosyo-demografik özelliklerini ve hastaların klinik faktörlerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipteki araştırmanın örneklem büyüklüğü 181’dir. Veriler; hasta/hasta yakını bilgi formu, Palyatif Performans Skalası (PPS) ve Aile Üyeleri Tarafından Verilen Bakımı Değerlendirme Envanteri ile toplanmıştır. İstatistiksel analizlerde tanımlayıcı testler, korelasyon analizi, ANOVA, Kruskal-Wallis ve Mann-Whitney U testleri kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan hastaların çoğunluğu kadın (%51,9), yaş ortalaması 77,7±9,5 yıl olup, büyük kısmı ilköğretim mezunu (%82,9) ve orta gelir grubundadır (%91,2). Katılımcıların PPS ortalama puanı 47,46±18,41 olarak bulunmuş ve hastaların önemli bir kısmının palyatif bakım ihtiyacı olduğu belirlenmiştir. Bakım verenlerin yaş ortalaması 48,2±11,8 olup, %58’i kadın, %90’ı evli ve %47’si çalışmamaktadır. Kadın bakım verenlerin bilgi düzeyi puanları erkeklerden anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (P=,008). Eğitim düzeyi arttıkça bakımda yaşanan güçlüklerin azaldığı (p= ,028), düşük gelirli bakım verenlerin bakım kaynakları puanlarının ise daha yüksek olduğu belirlenmiştir (P=,050). PPS ile Ardışık Organ Yetmezliği Değerlendirme Skoru (SOFA), Akut Fizyoloji ve Kronik Sağlık Değerlendirme Skoru (APACHE II) ve beklenen ölüm oranı arasında negatif, anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Sonuç: Yoğun bakım hastalarının önemli bir kısmı palyatif bakım ihtiyacı taşımaktadır ve bu durum aileler için ciddi bir bakım yükü oluşturmaktadır. Bakım verenlerin cinsiyet, eğitim ve gelir durumlarının bakım yükünü etkilediği belirlenmiştir. Bulgular, YBÜ’de palyatif bakım hizmetlerinin geliştirilmesi ve bakım verenlere yönelik eğitim ve psiko-sosyal destek programlarının planlanmasının gerekli olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bakımverenler
• bakımveren yükü
• palyatif bakım
• yoğun bakım üniteleri
• yaşam kalitesi.

Care Burden of Families of Intensive Care Patients with Palliative Care Needs and Its Relationship with Socio-Demographic Factors

Öz

Objective: This study was conducted to determine the care burden of families of palliative care (PC) patients in the intensive care unit (ICU), and the caregivers’ socio-demographic characteristics and the patients’ clinical factors associated with this burden. Method: This descriptive, cross-sectional study had a sample size of 181. Data were collected using a patient/caregiver information form, the Palliative Performance Scale (PPS), and the Family Member Care Assessment Inventory. Statistical analyses included descriptive tests, correlation analysis, ANOVA, Kruskal-Wallis, and Mann-Whitney U tests. Results: The majority of the patients participating in the study were female (51.9%), with a mean age of 77.7±9.5 years, and most of them were primary school graduates (82.9%), and they were in the middle-income group (91.2%). The mean PPS score of the participants was 47.46±18.41, and a significant portion of the patients were identified as needing palliative care. The mean age of caregivers was 48.2±11.8 years, 58% were female, 90% were married, and 47% were unemployed. Female caregivers had significantly higher knowledge level scores than male caregivers (P=.008). Difficulties experienced in caregiving decreased with increasing education level (P=.028), while low-income caregivers had higher care resource scores (P=.050). Negative, significant correlations were found between the PPS and Sequential Organ Failure Assessment (SOFA), Acute Physiology and Chronic Health Evaluation (APACHE II), and expected mortality rate. Conclusion: A significant portion of intensive care patients require palliative care, creating a significant caregiving burden for families. The gender, education, and income levels of caregivers were found to influence the caregiver burden. Findings indicate the need to improve palliative care services in the ICU and plan training and psychosocial support programs for caregivers.

Anahtar Kelimeler

• Caregivers
• caregiver burden
• intensive care unit
• quality of life
• palliative care.

Kaynakça

1. 1. Mercadante S, Gregoretti C, Cortegiani A. Palliative care in intensive care units: Why, where, what, who, when, how. BMC Anesthesiol. 2018;18(1):106.
2. 2. Koutsouki S, Kosmidis D. Curative to palliative care transition challenges in the intensive care unit. A narrative review. Health Res J. 2023;9(3):166-174.
3. 3. Salins N, Dhyani VS, Mathew M, et al. Assessing palliative care practices in intensive care units and interpreting them using the lens of appropriate care concepts. An umbrella review. Intensive Care Med. 2024;50(9):1438-1458.
4. 4. Ito K, George N, Wilson J, Bowman J, Aaronson E, Ouchi K. Primary palliative care recommendations for critical care clinicians. J Intensive Care. 2022;10(1):20.,
5. 5. Chung TH, Nguyen LK, Lal LS, et al. Palliative care consultation in the intensive care unit reduces hospital costs: A cost-analysis. J Palliat Care. 2025;40(1):3-7.
6. 6. Renet A, Azoulay E, Reignier J, et al. “It’s all about setting the stage.” The nurse facilitator trial: perceived outcomes and implementation issues. A qualitative study among ICU clinicians and nurse facilitators. Intensive Care Med. 2024;50(10):1657-1667.
7. 7. Meddick-Dyson SA, Boland JW, Pearson M, et al. Implementing palliative care in the intensive care unit: A systematic review and mapping of knowledge to the implementation research logic model. Intensive Care Med. 2024;50(11):1778-1790.
8. 8. Igarashi Y, Tanaka Y, Ito K, et al. Current status of palliative care delivery and self-reported practice in ICUs in Japan: A nationwide cross-sectional survey of physician directors. J Intensive Care. 2022;10(1):18.

9. 9. Edwardson S, Henderson S, Corr C, Clark C, Beatty M. Dying to be better: Outlining the growing benefits of palliative care training in intensive care medicine. J Intensive Care Soc. 2024;25(2):231-236.
10. 10. Parpucu ÜM, Küçük O, Aydemir S. Factors influencing morbidity and mortality rates in tertiary intensive care units in Turkey: A retrospective cross-sectional study. Healthcare (Switzerland). 2024;12(6):689.
11. 11. Brunker LB, Boncyk CS, Rengel KF, Hughes CG. Elderly patients and management in intensive care units (ICU): Clinical challenges. Clin Interv Aging. 2023;18:93-112.
12. 12. Damps M, Gajda M, Stołtny L, Kowalska M, Kucewicz-Czech E. Limiting futile therapy as part of end-of-life care in intensive care units. Anaesthesiol Intensive Ther. 2022;54(3):279-284.
13. 13. Yildirim G, Işık MT, Yalcin SO. Relationship between physician’s and nurses’ attitudes towards futile treatment and their approach to death and terminally ill patients. Omega (Westport). 2023;91(3):1348-1367.
14. 14. Anderson F, Downing GM, Hill J, Casorso L, Lerch N. Palliative Performance Scale (PPS): A new tool. J Palliat Care. 1996;12(1):5-11.
15. 15. Oğuz G, Şenel G, Koçak N, Karaca Ş. The Turkish validity and reliability study of Palliative Performance Scale. Asia Pac J Oncol Nurs. 2021;8(4):413-418.
16. 16. Shyu YIL. Development and testing of the Family Caregiving Factors Inventory (FCFI) for home health assessment in Taiwan. J Adv Nurs. 2000;32(1):226-234.
17. 17. Cingil D, Gözüm S. Yaşlılarda bakımı değerlendirme envanteri yaşlı bireyler için “Aile üyeleri tarafından verilen bakımı değerlendirme envanteri”nin geçerlilik ve güvenilirliği. Dokuz Eylül Üniv Hemş Yüksekokulu Elektronik Derg. 2008;1(1):5-18.
18. 18. Kesecioglu J, Rusinova K, Alampi D, et al. European Society of Intensive Care Medicine guidelines on end of life and palliative care in the intensive care unit. Intensive Care Med. 2024;50(11):1740-1766.
19. 19. Rao SR, Salins N, Joshi U, et al. Palliative and end-of-life care in intensive care units in low- and middle-income countries: A systematically constructed scoping review. J Crit Care. 2022;71:154115.
20. 20. Sungurtekin H, Yalçın S. Evaluation of the end-stage patients in ıntensive care. Turk J Intensive Care. 2023;21(4):248-253.
21. 21. Kepekci AB, Erdoǧan E, Zivali M. Frequency of Palliative care patients in a second level intensive care unit: Retrospective study. J Anesth. 2019;27(3):193-197.
22. 22. Soydan AM, Elkin N, Barut Bakım AY, et al. Bakım yükünün yaşlı bakıma etkileri. İstanbul Gelişim Üniv Sağ Bil Derg. 2023;20(20):703-713.
23. 23. Yıldız E, Dedeli Ö, Çınar Pakyüz S. Evaluation of care burden and quality of life among family caregivers of patients with cancer. J Educ Res Nurs. 2016;13(3):216-225.
24. 24. Pollock K, Seymour J. Reappraising “the good death” for populations in the age of ageing. Age Ageing. 2018;47(3):328-330.
25. 25. Shah S, Qaisar F, Azam I, Mansoor K. Perceptions, knowledge and attitudes towards the concept and approach of palliative care amongst caregivers: a cross-sectional survey in Karachi, Pakistan. BMC Palliat Care. 2020;19(1):1-9.
26. 26. Erol S, Ergün A. Geriatrik palyatif bakım: Neden, nerede, ne zaman, nasıl ve kim tarafından verilmeli. Halk Sağlığı Hemş Derg. 2019;1(2):38-48.
27. 27. Tejero-Aranguren J, García del Moral R, Poyatos-Aguilera ME, Colmenero M. Family burden after critical illness: the forgotten caregivers. Medicina Intensiva (English Edition). 2024;48(2):69-76.
28. 28. Fellia T, Sarafis P, Bouletis A, et al. Correlation of cancer caregiver’s burden, stress, and their quality of life. Adv Exp Med Biol. 2023;1425:267-273.
29. 29. Karabulutlu EY, Turan GB, Yanmış S. Evaluation of care burden and preparedness of caregivers who provide care to palliative care patients. Palliat Support Care. 2022;20(1):30-37.
30. 30. Guerra-Martín MD, Casado-Espinosa MDR, Gavira-López Y, Holgado-Castro C, López-Latorre I, Borrallo-Riego Á. Quality of life in caregivers of cancer patients: A literature review. Int J Envir Res Public Health. 2023;20(2):1570.
31. 31. Metaxa V, Anagnostou D, Vlachos S, et al. Palliative care interventions in intensive care unit patients. Intensive Care Med. 2021;47(12):1415-1425.