19 YY. VE 20 YY. BAŞLARINDA EGE ADALARI'NIN İDARİ YAPISI VE M. 1903 (H. 1321) TARİHLİ SÂLNÂME'YE GÖRE CEZÂYİR-İ BAHR-İ SEFÎD VİLÂYETİ'NİN GENEL İDARİ BİRİMLERİ

Kuruluşta bir kara devleti özelliğine sahip olan Osmanlı Devleti, Güney Marmara kıyılarında hüküm süren Karesioğulları‟nı ilhak etmiş ve onların mütevazı donanmasını ele geçirerek denizcilikle tanışmıştır. Osmanlılarda denizcilikle ilgili politikaların üretilmeye başlanması bu süreçle ilgilidir. Denizlere yönelik en yoğun politikalar ise Fatih Sultan Mehmet devrine rastlamaktadır. Bu devirde Midilli, İmroz, Bozcaada ve Limni Osmanlı topraklarına katılmıştır. II. Bayezıt döneminde yapılan bir deniz seferiyle 1499–1501 yılları arasında Venedik‟e ait İnebahtı, Modon ve Koron alınmıştır. Kanuni Sultan Süleyman‟ın da Ege‟nin kilidi konumunda olan Rodos Adası‟nı fethetmesiyle denizlere yönelik politikada yeni bir idari teşkilatlanma gündeme gelmiştir. Bu idari teşkilatlanma, ilk olarak “Kapudan Paşa Eyâleti” daha sonrada “Cezâyir-i Bahr-i Sefîd” adını almıştır. Cezâyir-i Bahr-i Sefîd vilâyetini oluşturan Ege Adaları‟nı çalışma konusu olarak ele almamıza neden olan temel sebep şudur: Ege Adaları‟nın bazıları tarihi ve hukuki aidiyet problemi ile karşı karşıya olması ve Türkiye Cumhuriyeti ile Yunanistan arasında hâlâ önemli bir siyasi sorun teşkil etmesi. Sorunun tarafları, genelde haklılık tezlerini tarihi sürecin açıklanmasında aramaktadırlar. Ancak ne yazık ki memleketimizde son zamanlarda bir artış gözlemlenmekle birlikte Ege Adaları konusunda henüz istenen ölçüde bilimsel çalışmanın yapılmamış olması dikkat çekicidir. Bu boşluğu gidermek amacıyla makalemizi kaleme alınmış bulunmaktayız. Makalenin giriş kısmında Ege Denizi'nin coğrafi konumu, kısaca Türklerin adalarla ilgisinin ne zaman başladığı ve vilâyetin sınırları belirtilmiştir. Birinci bölümde adaların, fethinden XIX. Yüzyıla kadar olan idari yapısı, ikinci bölümde de XIX. Yüzyılda idari yapısında meydana gelen değişiklikler ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise Osmanlı Devleti‟nin son dönemlerinde adalarda kurduğu idari yapı ve birimlerin daha doğru anlaşılabilmesi açısından vilâyetin son sâlnâmesi olma özeliğine sahip M. 1903 (H. 1321) tarihli Cezâyir-i Bahr-i Sefîd Sâlnâmesi dikkate alınarak vilâyetin genel idari birimleri hakkında bilgiler verilmektedir.