SOYBAĞINA İLİŞKİN DAVALARDA YARGILAMA USULÜ, DELİLLER, İSPAT VE HUKUKİ SONUÇLAR

Öz

Türk Medeni Kanunu’nda baba ve çocuk arasında soybağının nasıl kurulacağı düzenlenmiştir. Ancak bu soybağı her zaman doğru olarak kurulmamaktadır. Bazı durumlarda baba ile çocuk arasındaki biyolojik soybağı ile hukuki soybağı arasında istenilmeyen farklılıklar oluşabildiği gibi bazen de ne biyolojik babasıyla ne de başka bir erkekle çocuk arasında soybağı kurulamamaktadır. Bu doğrultuda soybağına ilişkin davalar olan soybağının reddi davası, babalık davası ve tanımanın iptali davaları açılabilir. Soybağına ilişkin davalar kamu düzenine ilişkin davalardır. Bu davaların kamu düzenine ilişkin olmasının da yargılama açısından bazı sonuçları mevcuttur. Ayrıca soybağına ilişkin davalarda babalık karinesi nedeniyle ispat yükü genel kurala göre farklılık göstermekte, davaların yapısı gereği delil olarak genetik incelemeler önem kazanmaktadır. Mevzuatımızda genetik incelemelere ilişkin birbiriyle çelişen hükümler mevcuttur. Bu çalışmamızda genel olarak soybağına ilişkin davaların neler olduğundan bahsedilerek, bu davaların yargılama açısından farklılık gösteren yönleri incelenecek ve genetik incelemeler açısından Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda çelişen hükümlere ilişkin değerlendirmeler yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Soybağı
• Soybağı Davaları
• Soybağının Reddi Davası
• Babalık Davası
• Tanımanın İptali Davası

JUDGEMENT PROCEDURE, EVIDENCES, PROOF, AND LEGAL CONSEQUENCES IN CASES CONCERNING PATERNITY

Öz

The Turkish Civil Code sets forth the procedures for establishing a parent-child relationship. However, this relationship is not always established correctly. In some cases, there may be unintended discrepancies between the biological and legal parent-child relationships; in other cases, a parent-child relationship cannot be established with either the biological father or any other man. Accordingly, cases related to parentage—such as paternity denial cases, paternity cases, and cases for the annulment of acknowledgment—may be filed. Cases concerning parentage are matters of public order. The fact that these cases pertain to public order has certain implications for the judicial process. Furthermore, in cases concerning parentage, the burden of proof differs from the general rule due to the presumption of paternity, and genetic testing gains significance as evidence given the nature of these cases. Our legislation contains conflicting provisions regarding genetic testing. In this study, we will first discuss the general nature of paternity-related cases, examine the aspects of these cases that differ from standard litigation procedures, and evaluate the conflicting provisions in the Turkish Civil Code and the Code of Civil Procedure regarding genetic testing.

Anahtar Kelimeler

• Paternity
• Paternity Cases
• Action to Dispute Paternity
• Paternity Case
• Action to Annul Acknowledgment of Paternity

Kaynakça

1. Akar, Kemal: Soybağı Tespiti, 1.Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2015.
2. Akıntürk, Turgut / Ateş, Derya: Aile Hukuku, 25.Baskı, Beta Yayıncılık, İstanbul, 2024.
3. Akil, Cenk / Özer Özgül, Tülay: Şematik Medeni Usul Hukuku, 3. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2025.
4. Albayrak, Zeynep: Medeni Yargıda İnsan Bedeni Üzerinde İnceleme, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Yıl:9, Sayı:33, s. 721-751.
5. Alkaç, Hatice Feyza: Medeni Usul Hukukunda Soybağının Reddi Davası, (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Medeniyet Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul, 2024.
6. Altunok Hançer, Hilal: Soybağına İlişkin Güncel Meseleler ve Anayasa Mahkemesi’nin İptal Kararları Sonrası Soybağının Reddi Davası, (Yüksek Lisans Tezi), Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Kütahya, 2025.
7. Atalı, Murat / Ermenek, İbrahim: Temel Hukuk Dizisi Medeni Usul Hukuku (Thd), 7. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2025.
8. Atay, Ender Ethem: Hukuk Başlangıcı, 5.Baskı, Gazi Kitabevi, Ankara, 2017.

9. Bilgin, Hikmet: Medeni Usul Hukuku Açısından Babalık Davası, (Doktora Tezi), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2022.
10. Çelik, Nazlı Hilal / Kılıç, Ümmügülsüm: Çocuk Hukuku, 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2025.
11. Demirbaş, Feride: Baba İle Çocuk Arasındaki Soybağına İlişkin Davalarda Davacı Olabilecek Kişiler, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt:22, Sayı:3, s.3-36.
12. Dural, Mustafa / Öğüz, Tufan / Gümüş, Mustafa Alper: Türk Özel Hukuku Cilt III Aile Hukuku, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2015.
13. Ege, Önder: Medeni Usul Hukukunda Keşif, 1.Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2014.
14. Eltas, Ceren: Medeni Usul Hukukunda Davaya Son Veren Taraf İşlemleri Çerçevesinde Tasarruf İlkesi, 1.Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2025.
15. Erçoşkun Şenol, Hatice Kübra: Şematik Medeni Hukuk Başlangıç Hükümleri Kişiler Hukuku ve Aile Hukuku, 4. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2025.
16. Erdem, Mehmet / Makaracı Başak, Aslı: Aile Hukuku, 2.Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
17. Erten, Rıfat/Acır, Birsen/Taşveren, Sema: Gen (DNA) Testinin İspat Hukuku Açısından Değerlendirilmesi, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt:45, Sayı:1, s.573-588.
18. Gençcan, Ömer Uğur: Aile Mahkemesi Davaları, 5.Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2022.
19. Karadeniz, Salih: Soybağının Reddi Davası, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt:1, Sayı:1, s. 117-144.
20. Kayıhan, Şaban: Medeni Hukuk Bilgisi, 5. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2022.
21. Konuralp, Orhan Emre: Kişilerden Kan ve Doku Örneği Alınmasına İlişkin Olarak Hukuk Muhakemeleri Kanunun 292. Maddesi Karşısında Türk Medeni Kanunu’nun 284. Maddesinin Durumu, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt:69, Sayı:4, s.1609-1640.
22. Kuru, Baki: Medeni Usul Hukuku Ders Kitabı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2017.
23. Özbay, İbrahim / Aksan Nar, Şerife: Son Yasal Değişiklikler Çerçevesinde Tanımanın İptali Davası ve Bu Davada Uygulanacak Usul, Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt:14, Sayı:3-4, s.187-226.
24. Özbay, İbrahim: 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu Neler Getirdi?, 2.Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2013.
25. Özkaya, Erarslan: Yanılma-Aldatma-Korkutma Davaları(Hata-Hile-İkrah Davaları), 5. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
26. Paksoy, Gülnihal: Soybağının Reddi, TBB Dergisi, Sayı:97, s.353-376.
27. Ruhi, Canan / Ruhi, Ahmet Cemal: Nüfus Kayıtlarının Düzeltilmesi, Değiştirilmesi ve Soybağı Davaları, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2026.
28. Tarım, Sinem: Soybağının Reddi Davasında İlk Derece Yargılama Usulü, (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2020.
29. Turan Başara, Gamze: Ana İle Evlilik Dışında Doğan Çocuk Arasındaki İlişkiyi Düzenleyen Türk Medeni Kanunu Hükümlerinin Değerlendirilmesi, TBB Dergisi, Yıl:30, Sayı:131, s.211-238.
30. Tutumlu, Mehmet Akif: Medeni Usul Hukuku Sorunları Cilt: 2, 1. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2012.
31. Tüzüner, Özlem: Soybağının Tespiti Davasında Genetik Analize İlişkin Hükümlerin Değerlendirilmesi, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt:62, Sayı:4, s.1139-1166.
32. Ulusan, İlhan: Maddi Hukuk ve Usul Hukuku Bakımından Sulh Sözleşmesi, 1. Baskı, Aristo Yayınevi, İstanbul, 2021. Yıldırım, Dilem: Türk Hukukunda Soybağının Reddi, (Yüksek Lisans Tezi), Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir, 2025.
33. Yılmaz, Ejder: Hukuk Muhakemeler Kanunu Şerhi, 4.Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara, 2021.
34. Yılmaz, Süleyman / Yıldırım, Abdülkerim: Temel Hukuk Dizisi Medeni Hukuk – I (Thd) (Başlangıç Hükümleri – Kişiler Hukuku – Aile Hukuku), 4.Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2023.
35. Zeytin, Zafer / Ergün, Ömer: Türk Medeni Hukuku, 6. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2022.