Türkiye’de Pediatrik Primer Başağrılarıyla İlişkili Psikososyal Faktörler Üzerine Yapılan Tezlerin Bibliyometrik Analizi

Yıl 2026, Cilt: 7 Sayı: 1, 54 - 69, 29.01.2026

Ozan Kayar

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı, primer başağrısı tanılı çocuk ve ergenlerde başağrılarını psikososyal değişkenler bağlamında ele alan tezlerin bibliyometrik analiz yöntemi ile incelenmesidir.
Gereç ve Yöntem: Retrospektif tanımlayıcı tipteki çalışma kapsamında, “başağrısı”, “başağrıları”, “migren”, “çocuk”, “ergen” ve “adolesan” anahtar kelimeleri kullanılarak, Aralık 2024 tarihine kadar Yükseköğretim Kurulu Tez Merkezi veri tabanına yüklenen tezler, çalışmanın konusuna ve dahil etme kriterlerine uygunlukları açısından detaylı olarak incelenmiştir. İnceleme sonrasında gerekli şartları sağlayan toplam 32 tez çalışması, çeşitli bibliyometrik parametreler kapsamında analiz edilmiştir.
Bulgular: Analiz sonuçları, ülkemizde konuyla ilgili tez sayısının düzenli olmamakla birlikte son yirmi yıl içinde belirgin olarak artma eğilimde olduğunu ortaya koymuştur. Bu tezlerin büyük çoğunluğunu tıpta uzmanlık tezleri oluşturmakta olup, bu alanda en fazla tezin Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları (Genel) anabilim dalında ve Mersin Üniversitesi’nde yapıldığı tespit edilmiştir. Bunun yanında tezlerde en çok tanımlayıcı araştırma tasarımının kullanıldığı ve migren ve gerilim tipi başağrısı tanılı hasta örneklemine odaklanıldığı saptanmıştır. Tezlerin veri toplama sürecinde ise çoğunlukla yarı yapılandırılmış veya yapılandırılmış yüz yüze görüşme formlarından elde edilen bilgilerin standart ölçme araçlarıyla desteklendiği gözlenmiştir. Çocuk ve ergenlerde başağrılarının psikolojik semptomlar, yaşam kalitesi/ ağrıya bağlı engellilik ve psikiyatrik bozukluk (tanı) komorbiditesi ile ilişkisi, tezlerde sırasıyla en sık araştırılan konular olarak belirlenmiştir. Son olarak incelenen tezlerin yaklaşık yarısının hakemli uluslararası ve ulusal indeksli dergilerde yayına dönüştürüldüğü tespit edilmiştir.
Sonuç: Bu çalışma, dünya genelinde önemi vurgulanan pediatrik başağrılarının psikososyal yönünün araştırılmasına yönelik ülkemizdeki genel eğilimi ve verimliliği ortaya koyan ilk çalışma niteliğindedir. Mevcut konuda farklı veri tabanlarının, bilimsel yayın türlerinin ve bibliyometrik parametrelerin analiz edildiği çalışmalar planlanması, araştırma sonuçlarının ve konuyla ilgili literatürün zenginleştirilmesine katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

Başağrısı , bibliyometri , çocuk , ergen , psikososyal faktörler

Etik Beyan

Bu araştırmanın bibliyometrik analize dayalı ve retrospektif-tanımlayıcı tipte olması; söz konusu tasarımı gereği doğrudan insan veya hayvanlar üzerinde bir etkisinin olmamasından ötürü etik kurul onayına gereksinim duyulmamıştır.

Bibliometric Analysis of Theses Regarding Psychosocial Factors Associated with Pediatric Primary Headaches in Turkey

Öz

Aim: This study aims to evaluate the theses dealing with pediatric primary headaches in the context of psychosocial variables by bibliometric analysis method.
Material and Methods: In this retrospective descriptive study, theses uploaded to the Council of Higher Education Thesis Center database until December 2024 using the keywords “headache(s)”, “migraine”, “child”, and “adolescent” were examined in detail in terms of their compliance with the inclusion criteria determined for the study. Based on this review, a total of 32 thesis studies were analyzed within the scope of various bibliometric parameters.
Results: The results showed that the number of theses on the subject in Turkey has tended to increase significantly in the last two decades, although not regularly. The majority of the sample were medical specialty theses, and the highest number of theses in this field were conducted in the Department of Pediatrics (General) and Mersin University. Descriptive research design was mostly used in the theses, focusing on patients diagnosed with migraine and tension-type headache. In the data collection process of the theses, it was observed that the information obtained from semi-structured or structured interview forms was mostly supported by standard measurement tools. The relationships of pediatric headaches with psychological symptoms, quality of life/ pain-related disability and comorbidity of psychiatric disorders were the most frequently researched topics in the theses, respectively. Finally, approximately half of the theses were published in peer-reviewed international and national indexed journals.
Conclusion: This is the first study that reveals the general trend in our country towards investigating the psychosocial aspect of pediatric headaches, the importance of which is emphasized worldwide. However, planning studies analyzing different databases, scientific publication types and bibliometric parameters on the current topic will contribute to the enrichment of research results and literature on the subject.

Anahtar Kelimeler

Adolescent , bibliometrics , child , headache , psychosocial factors

Kaynakça

• 1. Aydın H, Bucak, İ. Yeni kurulan bir çocuk nöroloji polikliniğine başvuran ilk 1000 hastanın retrospektif değerlendirilmesi. Balıkesir Medical Journal. 2021;5(1):54-59. doi: 10.33716/ bmedj.873507
• 2. Onofri A, Pensato U, Rosignoli C, Wells-Gatnik W, Stanyer E, Ornello R, et al. Primary headache epidemiology in children and adolescents: A systematic review and meta-analysis. The Journal of Headache and Pain. 2023;24(1):8. doi: 10.1186/s10194-023- 01541-0
• 3. Orr SL. Headache in children and adolescents. CONTINUUM: Lifelong Learning in Neurology. 2024;30(2):438-472. doi: 10.1212/CON.0000000000001414
• 4. İnce H. Çocukluk çağı primer ve sekonder baş ağrılarında tanı ve ayırıcı tanı özelliklerinin yapılandırılmış öykü ile değerlendirilmesi. Bozok Tıp Dergisi. 2022;12(1):24-32. doi: 10.16919/bozoktip.1008637
• 5. Jo YH, Lee YJ, Shin D, Lyu SY, Kong J, Lee YJ, et al. Clinical analysis and red flag signs in pediatric headache according to age. Annals of Child Neurology. 2024;32(2):122-129. doi: 10.26815/acn.2023.00332
• 6. Wander A, Meena AK, Choudhary PK, Peer S, Singh R. Pediatric headache: A comprehensive review. Annals of Child Neurology. 2024;32(4):207-218. doi: 10.26815/acn.2024.00521
• 7. Gibler RC, Marzouk MA, Peugh J, Reidy BL, Ernst MM, Daffin ML, et al. Clinic-based characterization of adolescents and young adults with migraine: Psychological functioning, headache days, and disability. Neurology: Clinical Practice. 2024;14(3):e200294. doi: 10.1212/CPJ.0000000000200294
• 8. Ziółkiewicz A, Jartych A, Iwanicka K, Chawrylak K, Zegardło W, Szukała K, et al. Migraines in childhood as a cause of headache in adulthood-how to prevent it? A literature review. Journal of Pre-Clinical & Clinical Research. 2024,18(1):74-82 doi: 10.26444/jpccr/181524
• 9. Ombashi S, Tsangaris E, Heeres AG, van Roey V, Neuteboom RF, van Veelen-Vincent MLC, et al. Quality of life in children suffering from headaches: A systematic literature review. The Journal of Headache and Pain. 2023;24(1):127. doi: 10.1186/s10194-023-01595-0
• 10. Örüm S, Karal Y. Primer baş ağrısı olan çocuklarda uyku bozuklukları ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi. Hipokrat Tıp Dergisi. 2024;4(3):109-117. doi: 10.58961/hmj.1592661
• 11. Albayrak GS, Saçmacı H, Albayrak L, Bozkurt G, Karaaslan Ö, İnan LE. A cross-sectional study on the personality traits of episodic and chronic migraine patients. Clinical Neurology and Neurosurgery. 2023;227:107641. doi: 10.1016/j.clineuro.2023.107641.
• 12. Wolff HG. Personality features and reactions of subjects with migraine. Archives of Neurology & Psychiatry. 1937;37(4):895-921. doi: 10.1001/archneurpsyc.1937.02260160195019
• 13. Vahlquist B. Migraine in children. International Archives of Allergy and Immunology. 1955;7:348-352. doi: 10.1159/000228238.
• 14. Pompili M, Lamis DA, Andrasik F, Martelletti P. Headache and psychiatry. In: Ferrari M, Charles A, Dodick D, Sakai F, Haan J, editors. Oxford textbook of headache syndromes. Oxford: Oxford Academic Press; 2020. p. 475-483.
• 15. Caes L, Boerner KE, Chambers CT, Campbell-Yeo M, Stinson J, Birnie KA, et al. A comprehensive categorical and bibliometric analysis of published research articles on pediatric pain from 1975 to 2010. Pain. 2016;157(2):302-313. doi: 10.1097/j.pain.0000000000000403.
• 16. Meints SM, Edwards RR. Evaluating psychosocial contributions to chronic pain outcomes. Progress in NeuroPsychopharmacology and Biological Psychiatry. 2018;87:168-182. doi: 10.1016/j.pnpbp.2018.01.017.
• 17. Rau LM, Humberg C, Könning A, Claus BB, Stahlschmidt L, Wager J. Predictors and concomitants of the remission of frequent headache in pediatrics: A longitudinal community study. Headache: The Journal of Head and Face Pain. 2024;64(3):306-316. doi: 10.1111/head.14690.
• 18. Rosignoli C, Ornello R, Onofri A, Caponnetto V, Grazzi L, Raggi A, et al. Applying a biopsychosocial model to migraine: Rationale and clinical implications. The Journal of Headache and Pain. 2022;23(1):100. doi: 10.1186/s10194-022-01471-3
• 19. Abu-Arafeh I. Headache and psychological comorbidities: An Appraisal of the evidence. Journal of Clinical Medicine. 2023;12(7):2683. doi: 10.3390/jcm12072683.
• 20. Nilles C, Williams JVA, Patten S, Pringsheim T, Orr SL. Association between peer victimization, gender diversity, mental health, and recurrent headaches in adolescents: A Canadian population-based study. Neurology. 2023;101(17):e1654-e1664. doi: 10.1212/WNL.0000000000207738.
• 21. Bae JY, Sung HK, Kwon NY, Go HY, Kim TJ, Shin SM, et al. Cognitive behavioral therapy for migraine headache: A systematic review and meta-analysis. Medicina. 2021;58(1):44. doi: 10.3390/medicina58010044.
• 22. Pizer JH, Hernandez KA, Aita SL, Ikonomou VC, Myers MA, Hawley NA, et al. Neuropsychological functioning in pediatric primary headache disorders: A meta-analysis. Pediatrics. 2025; e2024067838. doi: 10.1542/peds.2024-067838.
• 23. Polese D, Belli A, Esposito D, Evangelisti M, Luchetti A, Di Nardo G, et al. Psychological disorders, adverse childhood experiences and parental psychiatric disorders in children affected by headache: A systematic review. Neuroscience & Biobehavioral Reviews. 2022;140:104798. doi: 10.1016/j. neubiorev.2022.104798.
• 24. Rizvi BA, Kuziek J, Cho LY, Ronksley PE, Noel MN, Orr SL. Anxiety and depressive symptoms and migraine‐related outcomes in children and adolescents. Headache: The Journal of Head and Face Pain. 2024;64(4):342-351. doi: 10.1111/head.14701.
• 25. Shimomura H. Emotional problems in pediatric headache patients. Current Pain and Headache Reports. 2022;26(6):469- 474. doi: 10.1007/s11916-022-01045-7
• 26. Dereli AB. Vosviewer ile bibliyometrik analiz. Communicata. 2024;28:1-7. doi: 10.32952/communicata.1517725
• 27. Pritchard A. Statistical bibliography or bibliometrics. Journal of Documentation. 1969;25(4):348-349. Erişim adresi: https://www.scirp.org/reference/ReferencesPapers?ReferenceID=1190144
• 28. Passas I. Bibliometric analysis: The main steps. Encyclopedia. 2024;4(2):1014-1025. doi: 10.3390/encyclopedia4020065
• 29. Yılmaz K. Sosyal bilimlerde ve eğitim bilimlerinde sistematik derleme, meta değerlendirme ve bibliyometrik analizler. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2021;10(2):1457-1490. doi: 10.33206/mjss.791537
• 30. Fan X, Fu G, Wang L, Shen W, Zhang Y. A bibliometric analysis and visualization of tension-type headache. Frontiers in Neurology. 2022;13:980096. doi: 10.3389/fneur.2022.980096
• 31. Huang B, Chen W, Peng C, Wang Y, Shen X, Zhang Q, et al. Global trends in migraine and anxiety over the past 10 years: A bibliometric analysis. Frontiers in Neurology. 2025;15:1448990. doi: 10.3389/fneur.2024.1448990
• 32. Wang X, Sun Y, Zhang Y, Zhi Z, Wang S, Li J, et al. Research trends and hotspots in clinical trials of migraine in the past 20 years: Bibliometric analysis. Frontiers in Neurology. 2024;15:1430138. doi: 10.3389/fneur.2024.1430138
• 33. Zhang L, Zhang H, Zhou X, Zhao J, Wang X. Bibliometric analysis of research on migraine-stroke association from 2013 to 2023. Journal of Pain Research. 2023;16:4089-4112. doi:10.2147/JPR.S438745
• 34. Kayar O, Köroğlu AE. Sağlık psikolojisine giriş. In: Coşkun H, Göçmen Ö, editors. Sağlık psikolojisi. Ankara: Eğiten Kitap Yayıncılık; 2025. p. 1-22.
• 35. Acar D, Taşkale N. Sağlık psikolojisi eğitimi: Türkiye değerlendirmesi. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2021;22(41):1421-1456. doi: 10.21550/sosbilder.845955
• 36. Sekhon G, Prabhakar P. Pilot of a regular clinic and supervised caseload for a paediatric neurology trainee at great ormond street hospital. Archives of Disease in Childhood. 2025;110:167. doi: 10.1136/archdischild-2025-rcpch.225
• 37. Vgontzas A, Loder E. Addressing inequities in headache care by embedding services in a community health center in Boston, MA. Headache: The Journal of Head and Face Pain. 2022;62(10):1416-1418. doi: 10.1111/head.14408
• 38. Güler Aksu G, Kayar O, Tufan AE, Kütük MÖ, Sucu DH, Taşdelen B, et al. Early maladaptive schemas differing according to sex may contribute to migraine among the youth. Brain and Development. 2022;44(7):427-437. doi: 10.1016/j.braindev.2022.04.001.
• 39. Öksüz N, Özdemir AA. Kronik migreni olan çocuk ve ergenlerde depresyon daha sıktır. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2023;16(3):332-338. doi: 10.26559/mersinsbd.1356094
• 40. Falla K, Kuziek J, Mahnaz SR, Noel M, Ronksley PE, Orr SL. Anxiety and depressive symptoms and disorders in children and adolescents with migraine: A systematic review and metaanalysis. JAMA Pediatrics. 2022;176(12):1176-1187. doi: 10.1001/jamapediatrics.2022.3940
• 41. Lee H, Kim S, Chang MC. Associations between headache (migraine and tension-type headache) and psychological symptoms (depression and anxiety) in pediatrics: A systematic review and meta-analysis. Pain Physician. 2023;26(6):E617-E626. doi: 10.36076/ppj.2023.26.E617
• 42. Zhang J, Wu M, Zhang G. The influence of supervisorpostgraduate relationship on master's students' research learning engagement: The mediating effect of academic aspiration. Behavioral Sciences (Basel). 2024;14(4):334. doi: 10.3390/bs14040334
• 43. Kaya E, Üçer H, Erdoğan Ekinci Ö. Türkiye’de halk sağlığı alanındaki uzmanlık tezlerinin bilimsel yayına dönüştürülme oranlarının değerlendirilmesi. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi. 2020;5(3):410-417. doi: 10.35232/estudamhsd.743925
• 44. Tutuncu L. Editorial board publication strategy and acceptance rates in Turkish national journals. Journal of Data and Information Science. 2023;8:49-83. doi: 10.2478/jdis-2023-0019