Türkiye’de Pediatrik Primer Başağrılarıyla İlişkili Psikososyal Faktörler Üzerine Yapılan Tezlerin Bibliyometrik Analizi

Amaç: Bu çalışmanın amacı, primer başağrısı tanılı çocuk ve ergenlerde başağrılarını psikososyal değişkenler bağlamında ele alan tezlerin bibliyometrik analiz yöntemi ile incelenmesidir. Gereç ve Yöntem: Retrospektif tanımlayıcı tipteki çalışma kapsamında, “başağrısı”, “başağrıları”, “migren”, “çocuk”, “ergen” ve “adolesan” anahtar kelimeleri kullanılarak, Aralık 2024 tarihine kadar Yükseköğretim Kurulu Tez Merkezi veri tabanına yüklenen tezler, çalışmanın konusuna ve dahil etme kriterlerine uygunlukları açısından detaylı olarak incelenmiştir. İnceleme sonrasında gerekli şartları sağlayan toplam 32 tez çalışması, çeşitli bibliyometrik parametreler kapsamında analiz edilmiştir. Bulgular: Analiz sonuçları, ülkemizde konuyla ilgili tez sayısının düzenli olmamakla birlikte son yirmi yıl içinde belirgin olarak artma eğilimde olduğunu ortaya koymuştur. Bu tezlerin büyük çoğunluğunu tıpta uzmanlık tezleri oluşturmakta olup, bu alanda en fazla tezin Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları (Genel) anabilim dalında ve Mersin Üniversitesi’nde yapıldığı tespit edilmiştir. Bunun yanında tezlerde en çok tanımlayıcı araştırma tasarımının kullanıldığı ve migren ve gerilim tipi başağrısı tanılı hasta örneklemine odaklanıldığı saptanmıştır. Tezlerin veri toplama sürecinde ise çoğunlukla yarı yapılandırılmış veya yapılandırılmış yüz yüze görüşme formlarından elde edilen bilgilerin standart ölçme araçlarıyla desteklendiği gözlenmiştir. Çocuk ve ergenlerde başağrılarının psikolojik semptomlar, yaşam kalitesi/ ağrıya bağlı engellilik ve psikiyatrik bozukluk (tanı) komorbiditesi ile ilişkisi, tezlerde sırasıyla en sık araştırılan konular olarak belirlenmiştir. Son olarak incelenen tezlerin yaklaşık yarısının hakemli uluslararası ve ulusal indeksli dergilerde yayına dönüştürüldüğü tespit edilmiştir. Sonuç: Bu çalışma, dünya genelinde önemi vurgulanan pediatrik başağrılarının psikososyal yönünün araştırılmasına yönelik ülkemizdeki genel eğilimi ve verimliliği ortaya koyan ilk çalışma niteliğindedir. Mevcut konuda farklı veri tabanlarının, bilimsel yayın türlerinin ve bibliyometrik parametrelerin analiz edildiği çalışmalar planlanması, araştırma sonuçlarının ve konuyla ilgili literatürün zenginleştirilmesine katkı sağlayacaktır.

Aim: This study aims to evaluate the theses dealing with pediatric primary headaches in the context of psychosocial variables by bibliometric analysis method. Material and Methods: In this retrospective descriptive study, theses uploaded to the Council of Higher Education Thesis Center database until December 2024 using the keywords “headache(s)”, “migraine”, “child”, and “adolescent” were examined in detail in terms of their compliance with the inclusion criteria determined for the study. Based on this review, a total of 32 thesis studies were analyzed within the scope of various bibliometric parameters. Results: The results showed that the number of theses on the subject in Turkey has tended to increase significantly in the last two decades, although not regularly. The majority of the sample were medical specialty theses, and the highest number of theses in this field were conducted in the Department of Pediatrics (General) and Mersin University. Descriptive research design was mostly used in the theses, focusing on patients diagnosed with migraine and tension-type headache. In the data collection process of the theses, it was observed that the information obtained from semi-structured or structured interview forms was mostly supported by standard measurement tools. The relationships of pediatric headaches with psychological symptoms, quality of life/ pain-related disability and comorbidity of psychiatric disorders were the most frequently researched topics in the theses, respectively. Finally, approximately half of the theses were published in peer-reviewed international and national indexed journals. Conclusion: This is the first study that reveals the general trend in our country towards investigating the psychosocial aspect of pediatric headaches, the importance of which is emphasized worldwide. However, planning studies analyzing different databases, scientific publication types and bibliometric parameters on the current topic will contribute to the enrichment of research results and literature on the subject.