Genç Yetişkinlerde Ortoreksiya, Besin Neofobisi, Sağlıklı Beslenme Tutumu, Beslenme Bilgisi ve Fiziksel Aktivite Düzeyi İlişkisinin İncelenmesine Yönelik Kesitsel Bir Çalışma

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 4, 96 - 109, 31.10.2025

Gülin Öztürk Özkan , Süheyla Hüseyinoğlu

Öz

Amaç: Sağlıklı beslenme konusunda takıntılı olma olarak tanımlanan ortoreksiya ve yeni besinlere karşı isteksizlik olan besin neofobisi pek çok bireyi etkilemektedir. Her iki durum da ileri aşamalarda sağlıklı beslenmeden uzaklaşmaya neden olabilmektedir. Bu çalışmada, genç yetişkinlerde ortoreksiya ve besin neofobisi durumunun değerlendirilmesi ile bu davranışların sağlıklı beslenme tutumu, beslenme bilgisi ve fiziksel aktivite ile ilişkisin incelenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Bu çalışmada yaşları 18-26 arasında olan 120 yetişkin bireye demografik bilgilere ilişkin 9 soru, ortoreksiya ölçeği, yeni besin korkusu (neofobi) ölçeği, sağlıklı beslenme tutum ölçeği, beslenme bilgi ölçeği ve uluslararası fiziksel aktivite anketi-kısa form içeren bir anket formu uygulanmıştır. Bireylerin boy uzunlukları ve vücut ağırlıklarından yararlanarak beden kütle indeksi değerleri hesaplanmıştır. Veriler, sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, bağımsız örneklemlerde T testi, tek yönlü varyans analizi, Pearson korelasyon ve Spearman korelasyon analizleri kullanılarak değerlendirilmiştir.
Bulgular: Katılımcıların % 50,0’sinde (n=60) ortoreksiya, % 35,8’inde (n=43) besin neofobisi davranışı olduğu saptanmıştır. Sağlıklı beslenme tutumu yüksek olan bireylerin % 55,6’sında (n=40), beslenme bilgi düzeyi düşük olan bireylerin % 57,1’inde (n=20) ve yüksek düzeyde fiziksel aktivite yapan bireylerin % 50,0’sinde (n=2) ortoreksiya davranışı olduğu belirlenmiştir. Besin neofobisi olan bireylerin beslenme bilgi ölçeği puan ortalamasının 94,7±23,2, olmayanların puan ortalamasının 98,7±17,8 olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Neofobi ile beslenme hakkında bilgi arasında negatif yönlü ilişki olduğu görülmüştür (r:-0,155; p:0,045). Sağlıklı beslenme tutumu ile beslenme bilgi düzeyi arasında pozitif yönlü korelasyon olduğu saptanmıştır (r:0,516; p:0,000). Ortoreksiya ile sağlıklı beslenme tutumu, beslenme bilgi düzeyi ve fiziksel aktivite arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (p>0,05).
Sonuç: Sonuç olarak ortoreksiyanın genç yetişkinler arasında yaygın olduğu, sağlıklı beslenme tutumu ve beslenme bilgisi ile ilişkili olmadığı tespit edilmiştir. Besin neofobisinin beslenme bilgisi artışı ile azalabileceği görülmüştür. Toplum sağlığının korunması için ortoreksiya ve besin neofobisi yönünden genç yetişkinlerin kontrol edilmesi ve bu davranışların azaltılmasına yönelik çalışmaların yapılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Ortoreksiya , besin neofobisi , sağlıklı beslenme tutumu

Kaynakça

• 1. Almeida C, Vieira Borba V, Santos L. Orthorexia nervosa in a sample of Portuguese fitness participants. Eat Weight Disord [Internet]. 2018;23(4):443–51. http://dx.doi.org/10.1007/ s40519- 018-0517-y
• 2. Villa M, Opawsky N, Manriquez S, Ananías N, Vergara- Barra P, Leonario-Rodriguez M. Orthorexia nervosa risk and associated factors among Chilean nutrition students: a pilot study. J Eat Disord [Internet]. 2022;10(1):1–9. https://doi.org/10.1186/ s40337-022-00529-6
• 3. Oberle CD, Watkins RS, Burkot AJ. Orthorexic eating behaviors related to exercise addiction and internal motivations in a sample of university students. Eat Weight Disord [Internet]. 2018;23(1):67–74. http://dx.doi.org/10.1007/s40519-017-0470-1
• 4. Guglielmetti M, Ferraro OE, Gorrasi ISR, Carraro E, Bo S, Abbate-Daga G, ve ark. Lifestyle-Related Risk Factors of Orthorexia Can Differ among the Students of Distinct University Courses. Nutrients. 2022;14(5):1–12.
• 5. Gortat M, Samardakiewicz M, Perzyński A. Orthorexia nervosa – A distorted approach to healthy eating. Psychiatr Pol. 2021;55(2):421–33.
• 6. Bratman S. Orthorexia vs. theories of healthy eating. Eat Weight Disord. 2017;22(3):381–5.
• 7. Derinalp Çanakçı S, Birdir K. The relation among food involvement, food variety seeking and food neophobia: A study on foreign tourists visiting Turkey. Curr Issues Tour [Internet]. 2020;23(8):917–28. https://doi.org/10.1080/13683500.2019.16 02114
• 8. Guidetti M, Carraro L, Cavazza N, Roccato M. Validation of the revised Food Neophobia Scale (FNS-R) in the Italian context. Appetite [Internet]. 2018;128(Mayıs):95–9. https://doi. org/10.1016/j.appet.2018.06.004
• 9. Costa A, Silva C, Oliveira A. Food neophobia and its association with food preferences and dietary intake of adults. Nutr Diet. 2020;77(5):542–9.
• 10. Yılmaz G, Şengür E, Turasan İ. Covid 19 Döneminde Üniversite Öğrencilerinin Sağlıklı Beslenme Tutum Puanlarının İncelenmesi. Ulus Spor Bilim Derg. 2022;6(1):1–10.
• 11. Ceylan V, Muştu Ç, Sarıışık M. Healthy Nutritional Attitudes and Behaviors During COVID-19 Outbreak Lockdown. J Tour Gastron Stud. 2021;8(4):2491–506.
• 12. Altundağ ÖÖ, Payas D. Examining the Healthy Eating Attitudes of Gastronomy and Culinary Arts Students: The Case of Karabük University. Saffron J Cult Tour Res. 2022;5(3):482–98
• 13. Douma ER, Valente M, Syurina E V. Developmental pathway of orthorexia nervosa: Factors contributing to progression from healthy eating to excessive preoccupation with healthy eating. Experiences of Dutch health professionals. Appetite [Internet]. 2021;158(Eylül 2020):105008. https://doi.org/10.1016/j. appet.2020.105008
• 14. Plichta M, Jezewska-Zychowicz M. Eating behaviors, attitudes toward health and eating, and symptoms of orthorexia nervosa among students. Appetite [Internet]. 2019;137(Şubat):114–23. Available from: https://doi.org/10.1016/j.appet.2019.02.022
• 15. Kaźmierczak-Wojtaś N, Drozd M. Diet Quality and Level of Nutrition Knowledge among Young People with Orthorexic Tendencies. Nutrients. 2022;14(20).
• 16. Akkartal Ş, Gezer C. Is Nutrition Knowledge Related to Diet Quality and Obesity? Ecol Food Nutr [Internet]. 2020;59(2):119– 29. https://doi.org/10.1080/03670244.2019.1675654
• 17. Plichta M, Jezewska-Zychowicz M. Nutrition knowledge, diet quality and orthorexic behaviors in Polish students-a prepost repeated cross-sectional study. PLoS One [Internet]. 2023;18(6):e0287165. http://dx.doi.org/10.1371/journal. pone.0287165
• 18. Gezer C, Kabaran S. Beslenme ve Diyetetik Bölümü Kız Öğrencileri Arasında Görülen Ortoreksiya Nervosa Riski. Psikiyatr Güncel Yaklasimlar - Curr Approaches Psychiatry. 2013;4(1):14–22.
• 19. Örsçelik A, Büyüklüoğlu G, Ercan S. The realationship of exercise addicition with alexithymia and orthorexia. Spor Hekim Derg. 2023;58(3):139–45.
• 20. Kuśnierz C, Rogowska AM, Kwaśnicka A, Ochnik D. The mediating role of orthorexia in the relationship between physical activity and fear of covid-19 among university students in poland. J Clin Med. 2021;10(21).
• 21. Kiss-Leizer M, Tóth-Király I, Rigó A. How the obsession to eat healthy food meets with the willingness to do sports: the motivational background of orthorexia nervosa. Eat Weight Disord [Internet]. 2019;24(3):465–72. http://dx.doi.org/10.1007/s40519- 019-00642-7
• 22. Bayındır Gümüş A, Yardımcı H. Öğrencilerin Ev Dışı Ana Öğün Tüketimlerine ve Antropometrik Ölçümlerine göre Akdeniz Diyet Uyumlarının İncelenmesi. STED / Sürekli Tıp Eğitimi Derg. 2019;28(6):397–403.
• 23. Arusoǧlu G, Kabakçi E, Köksal G, Merdol TK. Ortoreksiya nervoza ve Orto-11’in türkçeye uyarlama çalişmasi. Turkish J psychiatry. 2008;19(3):283–91.
• 24. Uçar EM, Gümüş D, Karabulut E, Kızıl M. Adaptation of the Food Neophobia Scale to Turkish and Determination of Appropriate Factor Structure. Turkiye Klin J Heal Sci. 2021;6(3):393–400.
• 25. Tekkurşun Demir G, Cicioğlu Hİ. Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutum Ölçeği (SBİTÖ): Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilim Derg. 2019;4(2):256–74.
• 26. Öngun Yilmaz H, Aydin Hakli D, Toğuç H, Çobanoğlu Z, Önel Sayar C, Erkul C, ve ark. Nutrition knowledge scale (NKS): Development, factor structure, and validation for healthy adults. Prog Nutr. 2021;23(3).
• 27. Öztürk M. Üniversitede Eğitim-Öğretim Gören Öğrencilerde Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketinin Geçerliliği Ve Güvenirliği ve Fiziksel Aktivite Düzeylerinin Belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara. 2005.
• 28. Donini LM, Marsili D, Graziani MP, Imbriale M, Cannella C. Orthorexia nervosa: Validation of a diagnosis questionnaire. Eat Weight Disord. 2005;10(2):10–2.
• 29. Agopyan A, Kenger EB, Kermen S, Ulker MT, Uzsoy MA, Yetgin MK. The relationship between orthorexia nervosa and body composition in female students of the nutrition and dietetics department. Eat Weight Disord [Internet]. 2019;24(2):257–66. http://dx.doi.org/ 10.1007/s40519-018-0565-3
• 30. Pliner P, Hobden K. Development of a scale to measure the trait of food neophobia in humans. Appetite [Internet]. 1992 Ekim;19(2):105–20. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/ 1489209
• 31. Tizar E, Erdoğan R, Ayhan S. Bireysel ve Takım Sporcularının Sağlıklı Yaşam Düzeylerinin Karşılaştırılması. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilim Derg. 2022;7(3):229–45.
• 32. Altunhan A, Bayer R. Bireysel ve Takım Sporcularının Uyku Kalitesi ile Beslenme Alışkanlıkları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Iğdır Üniversitesi Spor Bilim Derg. 2021;4(1):30–44.
• 33. Yousif MM, Kaddam LA, Humeda HS. Correlation between physical activity, eating behavior and obesity among Sudanese medical students Sudan. BMC Nutr. 2019;5(1):1–8.
• 34. Dąbal AK. Characteristics and nosological separation of orthorexia nervosa. Psychiatr i Psychol Klin. 2020;20(1):32–42.
• 35. Aktürk Ü, Gül E, Erci B. The Effect of Orthorexia Nervosa Levels of Nursing Students and Diet Behaviors and Socio- Demographic Characteristics. Ecol Food Nutr [Internet]. 2019;58(4):397–409. https://doi.org/10.1080/03670244.2019.1 602529
• 36. Arslantaş H, Adana F, Öğüt S, Ayakdaş D, Korkmaz A. Relationship Between Eating Behaviors of Nursing Students and Orthorexia Nervosa (Obsession with Healthy Eating): A Cross- Sectional Study. J Psychiatr Nurs. 2017;8(3):137–44.
• 37. Dell’Osso L, Carpita B, Muti D, Cremone IM, Massimetti G, Diadema E, ve ark. Prevalence and characteristics of orthorexia nervosa in a sample of university students in Italy. Eat Weight Disord [Internet]. 2018;23(1):55–65. http://dx.doi.org/10.1007/ s40519-017-0460-3
• 38. Dell’Osso L, Abelli M, Carpita B, Massimetti G, Pini S, Rivetti L, ve ark. Orthorexia nervosa in a sample of Italian university population. Riv Psichiatr. 2016;51(5):190–6.
• 39. Sanlier N, Yassibas E, Bilici S, Sahin G, Celik B. Does the rise in eating disorders lead to increasing risk of orthorexia nervosa? Correlations with gender, education, and body mass index. Ecol Food Nutr [Internet]. 2016;55(3):266–78. http:// dx.doi.org/10.1080/ 03670244.2016.1150276
• 40. Özenoǧlu A, Çevik E, Çolak H, Altintaş T, Alakuş K. Changes in nutrition and lifestyle habits during the COVID-19 pandemic in Turkey and the effects of healthy eating attitudes. Med J Nutrition Metab. 2021;14(3):325–41.
• 41. Jaeger SR, Rasmussen MA, Prescott J. Relationships between food neophobia and food intake and preferences: Findings from a sample of New Zealand adults. Appetite [Internet]. 2017;116:410–22. http://dx.doi.org/10.1016/j. appet.2017.05.030
• 42. Karaaǧaç Y, Bellikci-Koyu E. A narrative review on food neophobia throughout the lifespan: Relationships with dietary behaviours and interventions to reduce it. Br J Nutr. 2023;130(5):793–826.
• 43. Azizi M, Aghaee N, Ebrahimi M, Ranjbar K. Nutrition Knowledge, the Attitude and Prcatices of College Students. Phys Educ Sport. 2011;9(3):349–57.
• 44. Dissen AR, Policastro P, Quick V, Byrd-Bredbenner C. Interrelationships among nutrition knowledge, attitudes, behaviors and body satisfaction. Health Educ. 2011;111(4):283– 95.
• 45. Najam W, Walsh C, Oldewage-Theron W. Nutrition knowledge, attitudes, beliefs and practices: a comparison of urban and rural adults in the Free State province of South Africa. South African J Clin Nutr [Internet]. 2023;0(0):1–8. https://doi. org/10.1080/16070658.2023.2175456
• 46. Joo N, Kim S-K, Yoon J. High School Students’ Sugar Intake Behaviors and Consumption of Sugary Processed Food Based on the Level of Sugar-related Nutrition Knowledge in Seoul Area. Korean J Community Nutr. 2017;22(1):1.
• 47. Liri AD, Nia FR, Elmieh A. The Relationship Between Nutrition Konowledge, Aerobic Power and Level of Physical Activity in University Males Students of. Eur J Phys Educ Sport Sci [Internet]. 2016;1–16. www.oapub.org/edu
• 48. Miškulin M, Dumić A, Špiranović Ž, Šašvari A, Miškulin I, Bilić-Kirin V, ve ark. the General Nutrition Knowledge of Professional Athletes. Gen Nutr Knowl Prof Athletes. 2019;8(1):25–32.
• 49. Konttinen H. Emotional Eating and Obesity in Adults: The role of Depression, Sleep and Genes. Proc Nutr Soc. 2020;79(3):283–9.