20. YÜZYILDA KUR’ÂN KIRAATİNDE ARAP TAVRI SEYRİ (MUHAMMED RİF‘AT, ABDÜLFETTÂH ŞA’ŞÂÎ, EBU'L AYNEYN ŞAİŞA VE MUHAMMED ENVER ŞAHHAT ÖRNEKLERİ)

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 838 - 875, 30.06.2025

Esra Yılmaz

https://doi.org/10.51576/ymd.1680226

Öz

ÖZ
Kur'ân kıraati, İslâm dünyasında yüzyıllardır devam eden bir ilimdir. Bu sanatın en belirgin özelliklerinden biri ise icracının takip ettiği tavırdır. Dünya’nın farklı coğrafyalarında, çeşitli milletlere özgü Kur'ân kıraati tavırları bulunmaktadır. Bu tavırların en yaygın olanlarından Arap tavrı Kur'ân tilâveti, dinleyiciler üzerinde güçlü bir etki yaratmasıyla öne çıkmaktadır. Estetik olmasının yanı sıra, derin bir manevî deneyimle birlikte dinî bir sorumluluğu da bünyesinde barındıran bir geleneğin ürünü olan bu tavır, manevî ve sanatsal zeminde icracının hem tecvid kurallarına hem de melodi yapısına uygun olarak gerçekleştirdiği icra özelliklerini kapsamaktadır. Bu tavırda, sesin pes ve tiz tonlar arasında ustalıkla geçiş yapılması ve kıraat sırasında vurgulanan mana ile sesin derinliği arasında bir uyum kaynağı esastır. Özellikle Kur’ân kıraati esnasında, manevî duyguları artırmak amacıyla bu estetik unsurlar bir araç olarak kullanılır. Bu anlamda, Arap tavrı Kur’ân kıraati yalnızca bir ses icrası değil, aynı zamanda manevî bir deneyim ve anlam aktarımıdır. Arap tavrı Kur’ân kıraatiyle ekol olan Abdülbâsıt Abdüssamed ve Mustafa İsmail, daha önceki çalışmamızda ele alınmıştır. Bu çalışmada ise, 20. yüzyılda Arap tavrıyla Kur’ân’ı tilâvet eden önemli şahsiyetlerden Muhammed Rif‘at, Abdülfettâh Şa’şâî, Ebu'l Ayneyn Şaişa ve Muhammed Enver Şahhat’ın aşr-ı şerif okumaları incelenmiştir. Arap tavrı Kur’ân kıraatine önemli katkılarda bulunmuş olan bu dört kārînin birer tilavet örneği seçilmiş, Mus nota yazım programı kullanılarak alanında uzman kişilerle birlikte bu örnekler notaya alınmıştır. Notasyonlar analiz edilerek bu kārîlerin kıraatlerinde hangi makamları kullandıkları tespit edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kur’ân , kıraat , tilâvet , Arap tavrı , makam.

THE COURSE OF THE ARABİC STYLE IN QUR'ANİC QİRA'AT IN THE 20TH CENTURY (EXAMPLES OF MUHAMMAD RİF'AT, ABDULFETTAH SHA'SHAİ, ABU'L AYNAYN SHAİSHA AND MUHAMMAD ENVER SHAHHAT)

Öz

ABSTRACT
Across various regions, there are Qur'anic qira'at attitudes specific to various nations. One of these attitudes is the Arab manner of reciting the Qur'an, which is unique to the Arab geography. The Arabic manner of reciting the Qur'an is notable for its strong impact on the listeners. The Arabic manner of Qur'anic recitation is a spiritual and artistic style of performance in which the performer reads in accordance with both the rules of tajweed and the melodic structure. One must be able to transition skillfully to succeed in this style between the high and low tones of the voice and to create a harmony between the meaning emphasised during the recitation and the depth of the voice. Especially during Qur'anic recitation, these aesthetic elements are used as a tool to increase spiritual feelings. In this sense, the Arabic manner is seen not only as a vocal performance of Qur'anic recitation, but also as a spiritual experience and transmission of meaning. Since Abdulbasit Abdussamed and Mustafa Ismail, who are schools of Arabic style Qur'anic qira'at, were discussed in building upon earlier research on this study examines the qira'at of Muhammad Rif'at, Abdulfettah Sha'shai, Abu'l Aynayn Shaisha and Muhammad Enver Shahhat. A recitation sample of each of these four kārī, who made significant contributions to the Arabic style of Qur'ānic recitation and left a deep impression on the listeners, was selected and notated with experts in the field using the Mus notation soft ware. The recitation of the Qur'an by the kārīs has been analysed and an example of the Arabic manner of Qur'anic recitation has been tried to be presented to those who take these kārīs as an example.

Anahtar Kelimeler

qira’at , recitation , Arabic style , maqam. , Kur’ân

Kaynakça

• Acar, M. (2020). Kırâat İlmi ve Kırâat Farklılıkları. Ankara: İlâhiyât Yayınları.
• Adıgüzel, M. (1993). İmam Nâfi ve kıraatinin özellikleri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı, Erzurum.
• Ayverdi, İ. (2005). Tavır. İstanbul.
• Çetin, A. (2005). Kur’ân-ı Kerîm’in İndirildiği Yedi Harf ve Kırâatlar. İstanbul: Ensar Neşriyat.
• Çollak, F. (1997). Hafs Rivayetiyle Gelen Muhtelif ve Hüccetleriyle Âsım Kırâatı. İstanbul: Üsküdar Yayınevi.
• el-Hamed, Ğ. K. (2021). Kur’ân Fonetiği Üzerine Tetkikler. (Çev. N. Demirci, F. Y. Mısırlı, M. H. Mısırlıoğlu, M. E. Maşalı). İstanbul: İFAV Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.
• Es-Sa‘denî, M. A. (1959). Elḥânü’s-Semâʾ [Duyulan Melodiler]. Cairo.
• Feyizli, H. T. (2016). Kıraat-i Aşere. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
• Madazlı, A. (1994). Tecvid İlmi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yayınları.
• Nelson, K. (1985). The Art of Reciting the Qur'an. Austin: University of Texas Press.
• Okçu, A. (2001). İbnü’l Cezeri Kur’an ve Kırâat. Erzurum: Ekev Yayınları.
• Osman, H. Ş. (2005). Güzel Kur’an Okuma (Çev. Y. Fırat). Ankara: Fecr Yayınları.
• Özay, A. (2021). Ra’d, Kasas, Sebe’ ve Mü’min sûrelerindeki kırâat farklılıkları ve tefsîre etkileri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ordu.
• Öztoprak, S. (2005). Kur’ân Kıraati ve Kıraat-i Aşere. İstanbul: Beyan Yayınları.
• Pakdil, R. (2014). Ta'lim ve Tecvid ve Kıraat. İstanbul: İFAV Yayınları.
• Rasmussen, A. (2010). Women, the Recited Qur'an, and Islamic Music in Indonesia. California: University of California Press.
• Şulul, K. (2022). Kur’ân Tarihi. İstanbul: Siyer Yayınları.
• Yıldırım, M. (2013). Kırâat İlmine Giriş. İzmir: Tibyan Yayıncılık.
• Yılmaz, E. (2022). Kur’ân-ı Kerîm Kırâatinde Müzikal Tavırlar. Ankara: İlâhiyat Yayınevi.
• Yılmaz, E. (2024). Kur’ân-ı Kerim Kırâatinde Vücûhât ile Tilâvet Edilen Aşr-ı Şerif’in Makamsal Analizi: İsmail Biçer Örneği. İslami İlimler Dergisi, 19(1), 229–247. https://doi.org/10.34082/islamiilimler.1449539
• Web Kaynakları
• Altın Sesli Hâfızlar. (t.y.). Muhammed Rif’at. (Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v= kSI__4YZ3Gs), (Erişim tarihi: 29.11.2024).
• Diyanet İşleri Başkanlığı. (t.y.). Kur’an Yolu Tefsiri. (Erişim adresi: https://kuran.diyanet.gov.tr /Tefsir), (Erişim tarihi: 20.10.2024).
• Hayatı Kur’ân Kitap. (2017, Şubat 9). Abdülfettâh Eş-Şa’şâî Belgeseli. (Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=O5-d-52pYV8), (Erişim tarihi: 29.11.2024).
• Maturidi333. (2009, Mart 6). Sheikh Abdul Fattah al-Sha'shaaee Sura. (Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=JhoNRUQ9cdY), (Erişim tarihi: 09.12.2024).
• Medresesi, M. İ. (2014, Ekim 20). Muhammed Rıfat (Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=nKBZVAmJn_A), (Erişim tarihi: 02.11.2024).
• Mescid-i Aksa Arşivi. (t.y.). Mübarek Mescid-i Aksa’nın Kārîleri Hakkında Kısa Tarih Modern Dönem. (Erişim adresi: https://mescidiaksaarsivi.com/icerik.asp?cat=1&item=207), (Erişim tarihi: 02.01.2025).
• Molla, K. (2011, Şubat 5). Ebu'l-Ayneyn Eş-Şaişa 1959 - Hüseyin Camii Kasas Suresi Kaydından Muhteşem Bir Kesit. (Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=TfxO3FRW3 Bs), (Erişim tarihi: 02.11.2024).
• Murâd, S. (2010). Şa‘şâî. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (Erişim adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/sasai), (Erişim tarihi: 02.11.2024).
• Murâd, S. (2020). Muhammed Rif‘at. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (Erişim adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed-rifat), (Erişim tarihi: 02.11.2024).
• Tilâvetleri, K. (2016, Nisan 14). Mahmud Şahhat’ın Babasından Efsane Kur’ân Tilâveti (Yûsuf Sûresi 103–108). YouTube. (Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=iPOGnyLy44Q), (Erişim tarihi: 12.12.2024).
• Türk Müziği Sözlüğü. (t.y.). Türk Müziği Terimleri Sözlüğü. (Erişim adresi: http://www.turkishmusicportal.org/tr/turk-muzigi-sozlugu), (Erişim tarihi: 11.11.2024).
• Uluslararası Kur’ân Haber Ajansı. (2017, Şubat 19). Başka Kārilerle Karşılaştırıldığında Mısırlıların Tilâvetinin Özellikleri. (Erişim adresi: https://iqna.ir/tr/news/3461424/), (Erişim tarihi: 08.11.2024).
• Uluslararası Kur’ân Haber Ajansı. (2021, Haziran 21). Ebu'l Aynen Şaişa ve Kur’an Yolunda Bir Ömür Hizmet. (Erişim adresi: https://iqna.ir/tr/news/3473335/), (Erişim tarihi: 07.09.2024).
• Uluslararası Kur’ân Haber Ajansı. (2022, Kasım 30). Üstad Şahat’ın Kur’ân Tilâveti. (Erişim adresi: https://iqna.ir/tr/news/3478421/), (Erişim tarihi: 11.09.2024).
• Uluslararası Kur’ân Haber Ajansı. (2023, Ocak 26). Muhammed Şahhat Enver Gerçek Bir Üstad. (Erişim adresi: https://iqna.ir/tr/news/3479079/), (Erişim tarihi: 11.09.2024).