SANATÇI GÖZÜNDEN SANATIN TİCARİLEŞMESİ KÖYLÜ AÇISINDAN GÖSTERİŞÇİ TÜKETİM (VEBLEN TEORİSİ): KARANLIKDERE DÜĞÜNLERİ

Öz

ÖZ Bu makalede Anadolu’da bilinen genelgeçer düğünlerin aksine farklı düğün pratiklerinin bariz bir şekilde görüldüğü Niğde ili Bor ilçesine bağlı Karanlıkdere köyü düğünlerinin nasıl şekillendiği incelenmiştir. Düğün pratiklerinin uygulamasında düğün seremonileri, gerek düğün pratikleri için yapılan ekonomik giderler gerek müzik pratiklerinin yüksek maliyetli harcamalar yapılarak uygulanması Thorstein Veblen’in gösterişçi tüketim kavramı bağlamında incelenmiştir. Karanlıkdere köyünü Türkiye’nin diğer bütün yörelerinden ayıran en büyük özelliği Karanlıkdere köyünde yapılan neredeyse her düğünün yüksek maliyetli müzik icralarının tercih edilerek gerçekleştiriliyor olması ve özellikle düğün için davet edilen sanatçıların ulusal ve uluslararası tanınırlık seviyesinde olan sanatçılar olması odaklıdır. Çalışmada ilk olarak Veblen teorisi üzerinden gösterişçi tüketime değinilmiştir. İkinci bölümdeyse yöredeki düğün pratiklerinin uygulanma şekli, düğün ritüellerindeki müzik pratikleri ve bu pratikler bağlamında yapılan uygulamalara yer verilmiştir. Yörede evlilik formaları ve düğün pratiklerinde geçmişten günümüze gerçekleşen bazı değişiklikler mevcuttur. Bunlardan bir tanesi de bir zamanlar köy odası olarak kullanılan mekânın, günümüzde düğün salonu şeklinde ve her evin altında inşa edilerek yüzlerce kişinin bir arada misafir edilebileceği kapalı mekân formunda olmasıdır. Ayrıca son yıllarda yapılan harcamalarda düğün esnasında müzisyenin mikrofonuna takılacak olan para miktarının, günümüzde farklı amaçlarda ve alanlarda kullanılması da ayrıca incelenmiştir. Karanlıkdere köyü düğünlerinde, en gösterişli düğün söylemi bağlamında düğün pratiklerine ayrılan maliyet odağında gösterişçi tüketimin yaygınlaşmaya başladığı gözlemlenmiştir. Karanlıkdere köyü düğünlerinde gösteriş odaklı müzik ve mekân uygulamaları, geleneksel formun belirli ölçülerde dönüşmesine yol açmıştır. Böylece, ünlü sanatçıların düğünlere davet edilmesiyle profesyonel destek alınarak düğünlerin oldukça gösterişli bir şekilde planlandığı ve düğün süreci yaratıldığı düşünülmektedir. Bu bağlamda Karanlıkdere düğünleri, köylü açısından ekonomik güç ve toplumsal statünün görünür kılındığı bir törensel alan işlevi görmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Veblen Teorisi
• Karanlıkdere Köyü Düğünleri
• Etnomüzikoloji
• Müzik Kültürü
• Gösterişçi Tüketim

COMMERCIALIZATION OF ART FROM THE ARTIST'S PERSPECTIVE, CONSPICUOUS CONSUMPTION FROM THE VILIGER ERSPECTIVE (VEBLEN THEORY): KARANLIKDERE WEDDINGS

Öz

ABSTRACT This article examines the formation of weddings in Karanlıkdere village, Bor district, Niğde province, a village where distinct wedding practices are evident, unlike the more common Anatolian weddings. The implementation of wedding ceremonies, both the economic costs of weddings and the high-cost implementation of musical practices, are examined within the context of Thorstein Veblen's concept of conspicuous consumption. The most significant characteristic distinguishing Karanlıkdere village from all other regions in Turkey is the preference for high-cost musical performances at almost every wedding held there, and the fact that the artists invited are particularly well-known nationally and internationally. The study first examines conspicuous consumption through Veblen's theory. The second section examines the way wedding practices are implemented in the region, the musical practices used in wedding rituals, and the practices implemented within these practices. There are some changes in the marriage forms and wedding practices of the region from past to present. One of these is that the space once used as a village hall is now a wedding hall, built under each house and designed as an enclosed space that can accommodate hundreds of people. Furthermore, the amount of money used to cover the musician's microphone during the wedding has been further examined. In recent years, it has been observed that conspicuous consumption has become widespread in weddings in Karanlıkdere village, focusing on the expense allocated to wedding practices within the context of the most flamboyant wedding discourse. The ostentation-oriented music and venue practices at Karanlıkdere village weddings have led to a transformation of the traditional form to some extent. Thus, it is believed that weddings are planned and the wedding process is created with considerable extravagance, with professional support being sought by inviting famous artists. In this context, Karanlıkdere weddings function as a ceremonial space where the villagers' economic power and social status are made visible.

Anahtar Kelimeler

• Karanlıkdere Village Weddings
• Ethnomusicology
• Musical Culture
• conspicuous consumption
• Veblen Theory

Kaynakça

1. Akman Dömbekci, H. ve Erişen, M.A. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme tekniği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 141-160
2. Aykurt, H. (2025). Yeni Ankaralı Müzik Scene’in Meşrû Bir Performans Mekânı Olarak Dostlar Konağı. Yegah Müzikoloji Dergisi, 8(2), 291-313. https://doi.org/10.51576/ymd.1655463
3. Alkan, A. (2023). Gösterişçi Tüketimin Sanatsal İfadesi, Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Seramik Anasanat Dalı Sanatta Yeterlik Sanat Çalışması Raporu.
4. Anohin, A.V. (1924). Altay Şamanlığına Ait Materyaller. (Çev. A. İnan (1968). Makaleler ve İncelemeler. Ankara: TTK Kurumu Yayınları.
5. Aslan, N. ve Arslan, M. (2024). Yağ Yakma (Yapma/Çekme) Deyiminin Kültürel Kodları Üzerine. Milli Folklor Dergisi, 18(142): 112 – 122.
6. Ataman, S. Y. (1992) Eski TÜRK Düğünleri ve Evlenme RİT'leri. Kültür Bakanlığı Yayınları.
7. Bekki, S. (1996). “Türk Mitolojisinde Kurban”. Akademik Araştırmalar, 1(3): 16-27.
8. Bourdieu, P. (1986). “The Forms of Capital.” Pp. 241-258 in Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education, edited by J. G. Richardson. New York: Greenwood Press.

9. Bronner, F. and Hoog, R. de (2019) Comparing conspicuous consumption across different experiential products: Culture and leisure. International Journal of Market Research, 61(4), 430 –446.
10. Castillo-Villar, F.R., Cavazos-Arroyo, J. and Kervyn, N. (2020), "Music Subculture As A Source Of Conspicuous Consumption Practices: A Qualitative Content Analysis Of “Altered Movement” Songs And Music Videos", Journal of Consumer Marketing, 37(4), 353-363. https://doi.org/10.1108/JCM-02-2019-3087
11. Çağrıcı, M. (2009) Sıla-i Rahim. TDV İslâm Ansiklopedisi 37, İstanbul, 112-113.
12. Çiçek, Z. (2022). Gösterişçi Tüketim Davranışı Ekseninde Yeni Orta Sınıfların Tüketim Pratikleri. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 12(2), 1339-1364. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1093524
13. Çoruhlu, Y. (2002). Türk Mitolojisinin Anahatları. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
14. Doğan, U., Dinç, Y., & Gökdeniz, İ. (2018). Beden İmajı Memnuniyetinin Ve Materyalist Eğilimlerin Gösterişçi Tüketim Üzerine Etkisi: Karşılaştırmalı Bir Araştırma. Ekonomi İşletme Siyaset Ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 3 (2), 1- 40.
15. Guerzoni, M. ve Nuccio, M. (2014) Music Consumption At The Dawn Of The Music İndustry: The Rise Of A Cultural Fad. Journal of Cultural Economics Published by: Springer Nature 38(2), May.
16. Güleç, C. (2015). Thorstein Veblen ve Gösterişçi Tüketim Kavramı. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(38), 62-82.
17. Dolfsma, W. (1999) The Consumption of Music and the Expression of VALUES, American Journal of Economics and Sociology, 58(4), 1019-1046
18. Esen, H. C. (2023) Kültür Endüstrisinin Metalaştırma Tahakkümüne Karşı Klasiğin Direnci: Alâeddin Yavaşça’nın Medhâl Besteciliği Örneği. 100. Yılında Cumhuriyet Dönemi Gaziantep: Gazikültür Yayınları.
19. İslatince, H. ve Sermen, A. B. (2018). The Critique of Neoliberalism in the Context of Veblen and Polanyi. Journal of Current Researches on Social Sciences, 8(3), 107-128.
20. Karakaş, M. (2001). Tüketim Kültürü Ya Da Tüketimin Yeniden Üretimi. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(1), 11-28.
21. Kınlı, H. D. ve Yükselsin, İ. Y. (2016) Eşikler, Müzikler ve Liminalite: Profesyonel Roman Müzisyenler ve Bergama Yöresi Evlilik Ritüellerindeki Liminal Roller. International Journal of Human Sciences 13(1).
22. Korkmaz, A. (2024) Gösterişçi Tüketim: Sosyal Medyada Gösterişçi Tüketim. Ankara: İKSAD Publishing House.
23. Otnes, Cele C., and Pleck, Elizabeth (2003). Cinderella Dreams: The Allure Of The Lavish Wedding. Published by: University of California Press.
24. Özbek, S. P. ve Güçer, E. (2022) Gösterişçi Tüketimin Kültürel Bağlamda Deneyimsel Satın Almaya Etkisi: Sosyal Medyada Statü ve Kimlik İspatı. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 10(4).
25. Satır, Ö. C. (2022). Ankara Oyun Havalarının Kısa Tarihi. Art-E Sanat Dergisi, 15(29), 284-306. https://doi.org/10.21602/sduarte.1070650
26. Tekin, H. H. (2006). Nitel araştırma yönteminin bir veri toplama tekniği olarak derinlemesine görüşme, İstanbul University Journal of Sociology, 3(13), 101-116. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iusosyoloji/issue/521/4777
27. Veblen, T. (2015) Aylak Sınıfı Teorileri: Kurumların İktisadi İncelemesi. Çevirmenler: Eren Kırmızıaltın, Hüsnü Bilir; Heretik Yayıncılık, Ankara.
28. Yeşildağ, İ. (2024) Sanat Piyasasında Gösterişçi Tüketimin Yansımalarına İlişkin Nitel Bir Çalışma, T.C. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Yapı Sosyal Değişme Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi.
29. Dağlı, M. (2021, Ocak 17). Kişisel görüşme, 45 yaşında, üniversite mezunu, müzisyen, Konya Ereğli (Düğüne gelen sanatçı).
30. Eşma, T. (2025, Temmuz 12). Kişisel görüşme, 60 yaşında, lise mezunu, iş adamı. Karanlıkdere (Köylülerden biri).
31. Eşma, M. (2025, Temmuz 11). Kişisel görüşme, 50 yaşında, üniversite mezunu, Karanlıkdere (Köylülerden biri).
32. Bilen, E. (2019, Mart 20). Kişisel görüşme, 65 yaşında, ilkokul, müzisyen, Bor-Niğde (Düğüne gelen sanatçı).
33. Bostancı, R. (2025, Temmuz 12). Kişisel Görüşme, 50 yaşında, ilkokul, Karanlıkdere Köyü (Köylülerden biri).
34. Tok, A. (2025, Nisan 12, Kişisel Görüşme, 63 yaşında, lise, müzisyen-organizatör (Düğüne gelen sanatçı).
35. Sancaktaroğlu, İ. (2023, Mart 21, Kişisel Görüşme, 65 yaşında, lise mezunu, müzisyen, (Düğün müzisyeni)
36. Sarıteke, S. Oktay (2019 Temmuz 27). Kişisel görüşme, 53 yaşında, üniversite mezunu, öğretmen-müzisyen, Bor. (Düğüne gelen sanatçı).
37. Velioğlu, Ö. (2024 Haziran 17). Kişisel görüşme, 50 yaşında, üniversite mezunu, devlet memuru, Karanlıkdereköyü, Bor.
38. (Erişim adresi: https://web.archive.org/web/20140826114520/http://www.nisanyanmap.com/?yer=26287&haritasi=karanl%C4%B1kdere), (Erişim tarihi: 20.03.2025)