FROM HARMONY TO ATONALITY: THE DISSONANT DIALOGUE OF MUSIC AND LANGUAGE IN MODERN TURKISH POETRY

Öz

This article examines the transformation of the structural relationship between music, rhythm, and language in Republican-era Turkish poetry, tracing a poetic fault line extending From Harmony to Atonality through the focus of the Garip and İkinci Yeni movements. The primary aim of the research is to reveal how musical harmony in poetry was redefined across aesthetic, cognitive, and poetic power dimensions. The study is framed by theoretical perspectives such as Lerdahl's cognitive music theory and Adorno’s dissonance aesthetic. The Garip movement rejected traditional musical molds, meter, and rhyme, developing a simple, direct, and meaning-centered understanding of rhythm. Through this rhythmic reduction, Garip opened poetry to everyday language and established a conscious distance from music. In contrast, the İkinci Yeni movement, via unconventional syntax and word deformation, shifted the musical experience onto an abstract, multi-layered, and intuitive plane, proposing a new structural aesthetic through formal intermediality and the search for an atonal language. Findings from qualitative analysis and comparative evaluation indicate that Garip's simplicity provided cognitive consistency, while İkinci Yeni created a new poetic harmony through formal dissonance. In conclusion, this aesthetic transformation, extending from harmony to atonality in modern Turkish poetry, is assessed not only as an artistic break but also as a structural intervention that redefines the aesthetic and ideological power of language.

Anahtar Kelimeler

• Music-poetry relationship
• harmony
• atonality
• Garip
• İkinci Yeni.

AHENKTEN ATONALİTEYE: MODERN TÜRK ŞİİRİNDE MÜZİĞİN VE DİLİN UYUMSUZ DİYALOĞU

Öz

Bu makale, Cumhuriyet dönemi Türk şiirinde müzik, ritim ve dil arasındaki yapısal ilişkinin dönüşümünü, ahenkten atonaliteye uzanan bir kırılma hattı üzerinden Garip ve İkinci Yeni hareketleri odağında incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, şiirdeki müzikal ahengin estetik, bilişsel ve poetik iktidar boyutlarında nasıl yeniden tanımlandığını ortaya koymaktır. Çalışma, Lerdahl’ın bilişsel müzik teorisi ve Adorno’nun dissonans estetiği gibi kuramsal çerçevelerle yürütülmüştür. Garip hareketi, geleneksel musiki kalıplarını ve vezin/kafiyeyi reddederek anlam merkezli, yalın ve doğrudan bir ritim anlayışı geliştirmiş; bu ritmik indirgeme ile şiiri gündelik dile açmış ve müzikle bilinçli bir mesafe kurmuştur. Buna karşın İkinci Yeni, alışılmamış sözdizimi ve kelime deformasyonu yoluyla, müzikal deneyimi soyut, çok katmanlı ve sezgisel bir düzleme taşımış; formal intermedyalite ve atonal dil arayışıyla yeni bir yapısal estetik önermiştir. Nitel analiz ve karşılaştırmalı çözümleme bulguları, Garip’in sadeliğinin bilişsel uyum sağladığını, İkinci Yeni’nin ise biçimsel dissonans aracılığıyla yeni bir poetik ahenk yarattığını göstermektedir. Sonuç olarak, modern Türk şiirinde ahenkten atonaliteye uzanan bu estetik dönüşüm, yalnızca sanatsal bir kırılma değil, aynı zamanda dilin estetik ve ideolojik iktidarını yeniden yapılandıran yapısal bir müdahale süreci olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Müzik ve şiir ilişkisi
• ahenk
• atonalite
• Garip
• İkinci Yeni.

Kaynakça

1. Adorno, T. W. (1984). Aesthetic theory (R. Hullot-Kentor, Trans.). Routledge & Kegan Paul.
2. Adorno, T. W. (2006). Philosophy of new music (R. Hullot-Kentor, Trans.). University of Minnesota Press.
3. Ahmet Haşim. (1926). Piyale. İlhami-Fevzi Matbaası.
4. Akalın, S. L. (1984). Edebiyat terimleri sözlüğü (6. Baskı). Varlık Yayınları.
5. Aksan, D. (1993). Türk şiirinde biçim ve içerik ilişkisi. Kültür Bakanlığı Yayınları.
6. Albertazzi, L., Di Monte, S. ve Del Sette, M. (2017). Naturally biased relationships between music and poetry. Quarterly Journal of Experimental Psychology, 70(7), 1362–1376. https://doi.org/10.1080/17470218.2016.1189410
7. Anday, M. C. (1937, Son Teşrin 1). [Seyahat Şiirleri I]. Varlık, (104).
8. Armağan, M. (1995). Gelenek ve modernlik arasında. İz Yayıncılık.

9. Beyatlı, Y. K. (1971). Yahya Kemal’in şiir ve musiki anlayışı. Remzi Kitabevi.
10. Bezirci, A. (1997). İkinci Yeni Olayı. İstanbul: Evrensel Basım Yayın.
11. Chigarev, E. (2022). The poet Vladimir Ilyushenko: Poems and music. Vestnik Leningradskogo Gosudarstvennogo Universiteta Imeni A. S. Pushkina, (1), 233–241. https://doi.org/10.35231/18186653_2022_1_233
12. Chute, H. L. (2016). Disaster drawn: Visual witness, comics, and documentary form. Belknap Press of Harvard University Press.
13. Docherty, T. (2024). Music as a supernatural phenomenon in the poetry of Geoffrey Hill. Literature and Theology, 38(1), 1–17. https://doi.org/10.1093/litthe/frad019
14. Eagleton, T. (2008). Literary theory: An introduction (3rd ed.). Blackwell Publishing.
15. Eaton, R. M. (1923). Music or poetry. The Musical Quarterly, 9(4), 443–449.
16. Ece Ayhan (1999). Bütün yort savullar!. Yapı Kredi Yayınları.
17. Elleström, L. (2010). Media borders, multimodality and intermediality. Palgrave Macmillan.
18. Figueiredo, D. d. L. S. (2023). Te deum, de Maria Firmina dos Reis: Instrumento musical e de denúncia. Letras & Letras, 39(63). https://doi.org/10.14393/LL63-v-2023-14
19. Frye, N. (2015). Music in poetry. University of Toronto Quarterly, 84(3), 515–534. https://doi.org/10.3138/utq.84.3.5
20. Geçgel, H. (2022). Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı. Paradigma Akademi.
21. Horozcu, O. (2025). Bir aşka vuran güneş: Seçme şiirler (C. Çapan, Haz., 13. baskı). Yapı Kredi Yayınları.
22. İlhan, A. (1996). İkinci Yeni Savaşı. İstanbul: Bilgi Yayınevi.
23. Kanık, O. V. (1941). Garip. Varlık Yayınları.
24. Karakoç, C. (1997). Modern şiirde dil ve biçim. Dergah Yayınları.
25. Klinkert, T. (2020). Poésie et musique chez Baudelaire et Verlaine. ATeM Archives of Text and Music Studies, 5(2), 1–16. https://doi.org/10.15203/atem_2020_2.06
26. Lerdahl, F. (2001). The sounds of poetry viewed as music. Annals of the New York Academy of Sciences, 930, 337–352. https://doi.org/10.1111/j.1749-6632.2001.tb05743.x
27. Lincoln, Y. S. ve Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
28. Margulis, E. H., Levine, W. H., Simchy-Gross, R. ve Kroger, C. (2017). Expressive intent, ambiguity, and aesthetic experiences of music and poetry. PloS ONE, 12(7), e0179145. doi:10.1371/journal.pone.0179145
29. Menninghaus, W. (2018). Poetry and music: Cognitive and aesthetic connections. De Gruyter.
30. Menninghaus, W., Bohrn, I. C., Knoop, C. A., Kotz, S. A., Schlotz, W. ve Jacobs, A. M. (2018). Poetic speech melody: A crucial link between music and language. PLOS ONE, 13(11), e0205980. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0205980
31. Mumcu Ay, Y. (2009). Türk şiirinde Garip hareketi. Turkish Studies, 4(2), 123–145. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.584
32. Narlı, M. (2009). Garip poetikasının eleştirisi. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 2, 129–147. https://dergipark.org.tr/tr/pub/yteas
33. Özel, M. (1982). Modern Türk şiirinde batı etkisi. Kültür Bakanlığı Yayınları.
34. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). Sage.
35. Perloff, M. (1985). The poetics of indeterminacy: Rimbaud to Cage. Princeton University Press.
36. Perloff, M. (2002). 21st-century modernism: Avant-garde poetics. University of Chicago Press.
37. Phillips, T. ve D'Angour, A. (Eds.). (2018). Music, text, and culture in ancient Greece. Oxford University Press.
38. Piaskowski, Ł. (2023). W jaki sposób forma muzyczna staje się gatunkiem literackim [How a musical form becomes a literary genre]. Zagadnienia Rodzajów Literackich, 66(1), 135–152. https://doi.org/10.26485/ZRL/2023/66.1/12
39. Rabinowitch, T.-C. ve Sagi, E. (2018). Poetic speech melody: A crucial link between music and language. PloS ONE, 13(11), e0205206. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0205206
40. Rajewsky, I. O. (2005). Intermediality, intertextuality, and remediation: A literary perspective. Literature Compass, 2(3), 43–64.
41. Rodgers, S. (2017). Music, poetry, and performance in a song by Maria Schneider. SMT-V: The Video Journal of the Society for Music Theory, 3(3). Retrieved from https://www.smt-v.org/archives/smtv.3.3.rodgers.php
42. Sazyek, H. (1996). Garip hareketi. Ankara: Akçağ Yayınları.
43. Scharinger, M., Knoop, C. A., Wagner, V. ve Menninghaus, W. (2022). Neural processing of poems and songs is based on melodic properties. The Journal of Neuroscience, 42(22), 4496–4509. https://doi.org/10.1523/JNEUROSCI.2407-21.2022
44. Tunç, T. (2010). Cumhuriyet Dönemi Türk Şiirinde Biçim ve Anlam Arayışları: Garip’ten İkinci Yeni’ye. Ankara: Hece Yayınları.
45. Wassiliwizky, E., Koelsch, S., Wagner, V., Jacobsen, T. ve Menninghaus, W. (2017). The emotional power of poetry: Neural circuitry, psychophysiology and compositional principles. Social Cognitive and Affective Neuroscience, 12(8), 1229–1240. https://doi.org/10.1093/scan/nsx069
46. Wolf, G. (2015). Intermediality in contemporary literature. Routledge.
47. Zeman, S. (2019). Intermediality and aesthetic experience. Estetika: The European Journal of Aesthetics, 56(1), 3–19.