BULGARİSTAN MÜZİĞİ VE BULGARİSTAN TÜRKÜLERİNİN MAKAM VE USÛL YÖNÜNDEN İNCELENMESİ

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 4, 3720 - 3738, 31.12.2025

Özcan Çetik

https://doi.org/10.51576/ymd.1813849

Öz

"öz"
Bugün balkanlar olarak bilinen bölgenin içerisinde o kadar çok millet bulunmaktadır ki bu durum beraberinde muhtelif kültürel farklılığın oluşmasına olanak sağlamıştır. Eski Yunan, Roma, Bizans ve Osmanlı gibi dört büyük uygarlığın ortak kesişim noktası olan bu coğrafyada hiçbir zaman tek bir kültür kendi başına hükmeden konumunda olamamıştır. Balkanlar konum olarak üç kıtaya yakın olması sebebiyle nispeten önemli bir yeri kapsamaktadır. Asırlar boyunca balkan coğrafyası, bünyesinde birbirinden farklı toplulukları barındıran bir bölge olmuştur. Osmanlıdaki millet sistemi yöntemiyle mezkûr coğrafyada etnik ve dini yönden birbirinden oldukça farklı olan uluslar uzun zamanlar huzur içerisinde, birlikte yaşamışlardır. Tarihte Türk ve Balkan ilişkileri, esas olarak Osmanlı Devleti’nin Balkanlarda çok uzun süre hakimiyet sürmesinden dolayı birbirine bağlı bir şekilde devam etmiş ve bir bütün olarak karşımıza çıkmaktadır. Öyle ki bazı kaynaklarda Balkan kelimesinin kökeninin Türkçe olduğuna dair bilgiler geçmektedir. Kültürel kimliklerin en etken ifadelerinden biri müziktir. Müzik toplumların ferdî yaşantılarını gösterdiği gibi müşterek yaşantılarına da değinen anlamlı bir sanat dalıdır. Nispeten geniş kitlelere ulaşan ve etki alanına sahip olan bu sanatla halklara ait yaşanmışları ve yaşantıları öğrenmek muhtemeldir. Toplumun duygu durumunu, hassasiyetini ve niteliklerini insanlığa aktaran müzik sanatıdır. Çalışmamızda da balkan coğrafyasının bir ülkesi olan Bulgaristan’ın kendi kültür ve geleneğini- folklorunu yansıtan eserlerinin, makam-usûl yönünden tahlil ve tasnîfi yapılmıştır. Bununla birlikte yine aynı ülkenin Osmanlı zamanı ile bağlantılı olan türkü formunda eserlerinin de aynı şekilde tahlil ve tasnifi yapılarak veriler tablo üzerinde sunulmuştur. Çalışmamız sonunda ortaya çıkan verilerin mukayeseli karşılaştırması yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Müzik , makam , usûl , tasnif , mukayese

AN ANALYSIS OF BULGARIAN MUSIC AND BULGARIAN FOLK SONGS IN TERMS OF MAKAM AND USÛL

Öz

"öz"
The region known today as the Balkans is home to so many different peoples that this has given rise to a wide variety of cultural differences. As the common intersection point of four great civilizations Empire Greece, Rome, Byzantium, and the Ottoman Empire this geography has never been dominated by a single culture. Due to its proximity to three continents, the Balkans occupy a relatively important position. For centuries, the Balkans have been a region that has accommodated many different communities. Thanks to the millet system of the Ottoman Empire, nations that were quite different from each other in terms of ethnicity and religion lived together in peace for a long time in this region. Historically, Turkish-Balkan relations have been intertwined and presented as a whole, mainly due to the Ottoman Empire's long-standing dominance in the Balkans. So much so that to some sources mention that the origin of the word “Balkan” is Turkish. Music is one of the most influential expressions of cultural identity. Music is a meaningful art form that reflects both the individual lives of societies and their shared experiences. It is possible to learn about the experiences and lives of people through this art form, which reaches relatively large audiences and has a wide sphere of influence. Music is an art form that conveys the emotional state, sensitivities, and qualities of a society to humanity. In our study, we analyzed and classified works reflecting the culture, traditions, and folklore of Bulgaria, a country in the Balkan region, in terms of their modes and rhythms. In addition, we analyzed and classified works in the form of folk songs connected to the Ottoman period in the same country and presented the data in a table. At the end of our study, a comparative analysis of the resulting data was performed.

Anahtar Kelimeler

Music , makam , usûl , classification , comparison

Kaynakça

• Doğan, E. B. (2019). Osmanlı İmparatorluğu ile birlikte Balkanlarda Türk Halk Müziğinin Varlığı (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Gönül, M. (2023). Türk Müziği Solfej- Makam- Usûl- Dikte Alıştırmaları. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları.
• Halaçoğlu, Y. (2006). Sürgünden Soykırıma Ermeni İddiaları. İstanbul: Babıali Kültür Yayıncılık. Kaçar, Yahya, G. (2008). Rumeli Türküleri. Erdem, (51), 218-234.
• Kaçar, Yahya, G. (2009). Türk Mûsikîsi Rehberi. Ankara: Maya Akademi Yayın Dağıtım Eğitim Danışmanlık.
• Kapancıgil, İ. (2018). Balkan Ülkelerinin Milli Marşlarının Kültürel ve Müzikal Açıdan İncelenmesi. Online Journal Of Music Scıences, 3 (3), 158-180.
• Kaufman, N. (1968). Bulgarskata Mngoglasna Narodna Pesen. Sofia: BAN.
• Kremenliev, B. (1952). Bulgarian-Macedonian Folk Music. London: University of California Press.
• Özkan, Hakkı, İ. (2006). Türk Mûsikîsi Nazariyatı ve Usûlleri, Kudüm ve Velveleleri. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
• Rice, T. (1994). May It Fill Your Soul: Experiencing Bulgarian Music. Chicago: University of Chicago Press.
• Sak, R., Sak, Şahin, T. İ., Şendil, Ö. Ç., Nas, E. (2021). Bir Araştırma Yöntemi Olarak Doküman Analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4/1, 227-250.
• Sancaktar, C. (2011). Balkanlarda Osmanlı Hakimiyeti ve Siyasal Mirası. Ege Stratejik Araştırmalar Dergisi, 2 (2), 27-47.
• Taşkıran, C. (2023). Bulgar Halk Müziğinin Yeniden Canlanması: Le Mystere Des Voix Bulgares Örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İzmir.
• Uzunçarşılı, İ. H. (1987). Osmanlı Tarihi. Ankara: Türk Tarih Kurumu. 161.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 189.
• Yıldırım, S. (2012). Balkan Savaşları ve Sonrasındaki Göçlerin Türkiye Nüfusuna Etkileri. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 8 (16), 75-92.