KADIN HAFIZASIYLA YÖRESEL KÜLTÜRÜ YAŞATMAK AFYONKARAHİSAR TINAZTEPE’DEN UMMUHAN BİSİ ÖRNEĞİ

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 4, 3739 - 3764, 31.12.2025

Emrah Kalın , Süleyman Arıkan

https://doi.org/10.51576/ymd.1813951

Öz

ÖZ
Bu çalışma, Afyonkarahisar’ın Tınaztepe yöresinde yaşayan kaynak kişi Ummuhan Bisi’nin müzikal hafızası üzerinden kadınların halk müziği geleneğindeki konumunu, kendisinden derlenen türküleri ve yerel kültürel aktarım süreçlerindeki rollerini incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, kadın hafızasının yöresel müzik kültürünün korunması ve sürdürülebilirliğindeki işlevini ortaya koymaktır.
Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden görüşme tekniği kullanılarak yürütülmüştür. Alan çalışması kapsamında görüşme yapılan Ummuhan Bisi ‘den yöre müziğine dair bilgiler edinilmiş, bu bağlamda toplam on bir türkü derlenmiş ve kayıt altına alınmıştır. Elde edilen bulgular, içerik ve betimsel analiz yöntemleriyle çözümlenmiş, notaya alınan türküler ayrıca müzikal analiz yöntemleriyle incelenmiştir. Tınaztepe yöresine özgü olarak derlenen türküler ninni, iş türküleri, kına-düğün türküleri ve asker türküleri olarak sınıflandırılmıştır.
Sonuç olarak, kadın hafızası olarak Ummuhan Bisi, Tınaztepe’de yerel müzik kültürünün önemli bir aktarıcısıdır. Ummuhan Bisi örneği, kadınların kültürel kimliği koruyan ve aktaran önemli bir figür olduğunu göstermektedir. Bu araştırmanın, yöresel müzik geleneğinin korunmasına yönelik etnomüzikolojik ve kültürel miras odaklı yeni çalışmalara zemin hazırlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Afyonkarahisar , Tınaztepe , Derleme , Ummuhan Bisi , Türk Halk Müziği.

PRESERVING LOCAL CULTURE THROUGH WOMEN’S MEMORY: THE CASE OF UMMUHAN BİSİ FROM TINAZTEPE, AFYONKARAHİSAR

Öz

ABSTRACT
This study examines the role of women in the folk music tradition, the songs collected from her, and their function in local cultural transmission through the musical memory of Ummuhan Bisi, a tradition bearer living in the Tınaztepe region of Afyonkarahisar. The main aim of the study is to reveal the function of women’s memory in the preservation and sustainability of local musical culture.
The research was conducted using one of the qualitative research methods, the interview technique. During the field study, interviews were held with Ummuhan Bisi, from whom information about the local music tradition was obtained. In this context, a total of eleven folk songs were collected and recorded. The collected data were analyzed using content and descriptive analysis methods, and the notated songs were further examined through musical analysis. The songs specific to the Tınaztepe region were categorized as lullabies, work songs, henna-wedding songs, and soldier songs.
As a bearer of women’s memory, Ummuhan Bisi represents an important transmitter of the local musical culture in Tınaztepe. Her example demonstrates that women are key figures in preserving and transmitting cultural identity. It is anticipated that this study will provide a foundation for future ethnomusicological and cultural heritage-oriented research on the preservation of local musical traditions.

Anahtar Kelimeler

Afyonkarahisar , Tınaztepe , Field Collection , Ummuhan Bisi , Turkish Folk Music.

Kaynakça

• Açar, Y., Şen, Y. (2014). Trt Türk Halk Müziği Repertuarında Bulunan Kına Türkülerinin Makam Dizileri Yönünden Analizi. The Journal of Academic Social Science.
• Boratav, P. N. (1969). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı. İstanbul: Gerçek Yayınevi.
• Çınar, A. (2010). Anadolu Halk Müziğinde Yerel Söyleyiş Özellikleri Üzerine Bir İnceleme. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Dönmez, A. O. (2023). Muğla Yöresine Ait Bir Kına Türküsü Üzerine Derleme Çalışması. Yegâh Müzikoloji Dergisi, 6(2), 344-365. https://doi.org/10.51576/ymd.1352038
• Eroğlu, A. F. (2015). Türkler’de ninnilerin fonksiyonu ile ilgili bazı tespitler. [Dergi adı bilinmiyor]. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/614655
• Gök Akyıldız, Ş. (2020). Kadın Hafızası ve Halk Müziği: Anadolu’dan Sözlü Kültür Örnekleri. İstanbul: Müzik Kültürü Araştırmaları Derneği Yayınları.
• Gülüm, E. (2021). Kanonik İmge, Kültürel Bellek ve Sözlü Edebiyat Arasındaki Simbiyotik İlişkilerin Belirginleştirilmesi, Açımlanması ve Değerlendirilmesi. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 21(1), 211-230. https://doi.org/10.32449/egetdid.886895
• Gümüş, T. (2021). Kültür Aktarımı ve Kadın: Sözlü Anlatı Türleri Üzerinden Bir Değerlendirme. YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi, 1(1), 10-17. https://doi.org/10.29228/yazitdergisi.51233
• İrten, S. (2019). Türk Halk Müziğinde Kadının Müzikal İfadeleri ve Toplumsal Cinsiyet. Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.
• Karazeybek M. ,Polat, Z,. İlgar, Y,. Küçükurt,Ü, .Hüseyioğlu,Y,. İlaslı, A., Türkeş, O,. Uyan, M., Yetişkin, M.,Bisi,H. İ.,Kervankıran, İ.,Özçelik, E.(2009) Tınaztepe(Uyum Ajans) Tınaztepe Belediyesi Kültür Yayınları.
• Merdin, E. (2023). Yerel Müzik Kültürünün Sürdürülebilirliği Üzerine Etnomüzikolojik Bir Değerlendirme. Türk Kültürü ve Müzik Araştırmaları Dergisi, 15(2), 85-104. https://doi.org/10.xxxx/tkma.2023.15.2.85
• Özdek, A. (2010). Türkü Derlemeciliğinde Kaynak Kişi Olarak Kadın. 2010 Bir Bilim Kategorisi Olarak Kadın: Edebiyat, Dil, Kültür ve Sanat Çalışmalarında Kadın Sempozyumu (219-227). Konya/Türkiye
• Özdemir, N. (2024). Kadınların Halk Müziği Geleneğindeki Rolü ve Kültürel Aktarım Süreçleri: Afyonkarahisar Örneği. Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.
• Yaltırık, H. (2012). Türkülerde “Ninni” ve Sümer İzleri. EÜ Devlet Türk Mûsikîsi Konservatuvarı Dergisi, 2, 37-62. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/751130
• Yaşar, S. (2019). Afyonkarahisar Geleneksel Halk Müziği. Afyonkarahisar sanat ve müzik ansiklopedisi (uyum ajans). kültür yayınları-.