LUCIANO BERIO’NUN GİTAR İÇİN BESTELEDİĞİ SEQUENZA XI’DEKİ ÇOK BOYUTLU YAPISAL BÜTÜNLÜK

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 4, 3789 - 3823, 31.12.2025

Mert Altuntaş , Koray Sazlı

https://doi.org/10.51576/ymd.1814576

Öz

İtalyan besteci Luciano Berio (1925-2003) 20. yüzyılın öncü müzikal figürlerinden biridir. Çeşitli tür ve akımlarda eserler veren Berio’nun; serial, elektronik müzik, postmodernizm gibi akımlarda, vokal (solo, topluluk), oda müziği ve büyük orkestra içerikli türler için çok sayıda çalışması bulunmaktadır. Bu eserler arasında, solo çalgılar ve ses için bestelediği Sequenza serisi (1958-2002), 20. yüzyıl repertuvarı açısından büyük öneme sahiptir. On dört ayrı parçadan oluşan Sequenza serisi, kronolojik olarak flüt, arp, kadın sesi, piyano, trombon, viyola, obua (soprano saksafon), keman, klarnet (alto saksafon, bas klarnet), trompet, gitar, fagot, akordeon, viyolonsel (kontrbas) için bestelenmiştir. Solo klasik gitar için bestelenen Sequenza XI (1987-1988), Amerikalı gitarist Eliot Fisk’e (1954) ithaf edilmiş ve ilk seslendirilişi Fisk tarafından gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında, eserin kaleydoskopik ve iç içe geçen katmanların oluşturduğu yapısı göz önünde bulundurulduğunda, ortaya çıkan kompozisyon çok boyutlu bir formel yapı olarak yorumlanmıştır. Sequenza XI’in başında duyulan ve armonik dokusunu oluşturan temel üç akorun önemini vurgulamak ve eserin bütünüyle ilişkilendirmek için, kullandığımız set teorisi analiz yönteminin başlıca özelliklerine ve açıklamalarına yer verilmiştir. Birbirlerini kesen müzikal fikirlerin yarattığı farklı katmanların, kaleydoskopik ögelerin, odak içi ve odak dışı müzik materyallerin, hücre/küçük motiflerin oluşturduğu çok boyutlu örgü ile birlikte virtüözite, idiyomatik yazım (çalgıya uygunluk) ve hepsinin üzerinde polifoni anlayışı, Berio’nun kompozisyonel karakterini oluşturmaktadır. Bestecinin söz konusu tüm bu ögeler bağlamında, tutarlı ve bütünsel kompozisyon anlayışının değerlendirilmesi, çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. Bu makale Yıldız Teknik Üniversitesi Müzik ve Sahne Sanatları Yüksek Lisans Programı’nda yazılan “Luciano Berio'nun Gitar İçin Bestelediği Sequenza XI'deki Kozmik Yapı” başlıklı tezden üretilmiştir. Araştırmadaki bulguların değerlendirilmesi, nitel araştırma yöntemleri kullanılarak, betimleme yoluyla aktarılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Berio , Sequenza , set teorisi , gitar , form , odak içi-odak dışı. , kaleydoskop , çok boyutlu yapı

MULTIDIMENSIONAL STRUCTURAL COHERENCE IN LUCIANO BERIO’S SEQUENZA XI FOR GUITAR

Öz

The Italian composer Luciano Berio (1925-2003) is one of the pioneering musical figures of the 20th century. Berio created works within a wide range of musical movements, such as serialism, electronic music, and postmodernism, and composed numerous pieces for genres including vocal (solo-ensemble), chamber, and large orchestral music. Among these works, the Sequenza series (1958-2002), written for solos, holds great importance for the 20th century repertoire. The series comprises fourteen separate pieces, composed chronologically for flute, harp, female voice, piano, trombone, viola, oboe, violin, clarinet, trumpet, guitar, bassoon, accordion, and cello. Sequenza XI (1987-1988), composed for solo classical guitar, was dedicated to and premiered by the American guitarist Eliot Fisk. Within the scope of this study, the composition that emerges from the work's kaleidoscopic structure and its interlocking layers is interpreted as a multidimensional formal structure. The principal features of the set theory analysis employed are presented to emphasize the importance of the three fundamental chords heard at the beginning, which constitute its harmonic texture, and to relate them to the entirety of the piece. The interplay of layers created by intersecting musical ideas, kaleidoscopic elements, in-focus and out-of-focus musical materials, and the multidimensional weave formed by cells and small motifs along with virtuosic, idiomatic writing, and above all the concept of polyphony constitutes Berio's compositional characteristics. The primary focus of this study is to evaluate the composer's consistent and holistic approach to composition. This article is derived from the thesis titled ‘The Cosmic Structure in Luciano Berio's Sequenza XI for Guitar’ conducted within the Yıldız Technical University Music and Performing Arts Master’s Program. The research findings have been evaluated and presented in a descriptive manner, employing qualitative research methods.

Anahtar Kelimeler

Berio , Sequenza , set theory , kaleidoscope , guitar , form , in-focus-out-of-focus. , multidimensional structure

Kaynakça

• Berio, L. (1988). Sequenza XI per Chitarra sola [Nota]. Wien: Universal Edition A.G.
• _______. (1998). Berio: Sequenzas. Ensemble Intercontemporain [Album]. Hamburg: Deutsche Grammophon Gmbh.
• ———. (1985). Two Interviews with Rosanna Dalmonte and Bàlint Andràs Varga. (Çev. D. Osmond-Smith). New York/London: Marion Boyars.
• Halfyard, J. K. (Ed.). (2007). Berio’s Sequenzas. Burlington (USA): Ashgate Publishing Company.
• İdiyomatik. (t.y). Tureng içinde. (Erişim adresi: https://tureng.com/tr/turkce-ingilizce/idiomatic). (Erişim tarihi: 11.02.2025).
• Kaleydoskopik. (t.y). Cambridge dictionary içinde. (Erişim adresi: https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/kaleidoscopic). (Erişim tarihi: 11.02.2025).
• Kostka, S. ve Payne D. (2004). Tonal Harmony With an Intrudction to Twentieth-Century Music (5th ed.). Newyork: McGraw-Hill Inc.
• Schaub, G. (1989). Transformational Process, Harmonic Fields, and Fitch Hierarchy in Luciano Berio’s Sequenza I Through Sequenza X (Doktora tezi). University of Southern California
• Setar, K. M. (1997). An Evalution in Listening: An Analytical and Critical Study of Structural, Acoustic, and Phenomenal Aspects of Selected Works by Pauline Oliveros (Doktora tezi). University of Southern California.
• Vecchione, C.M. (1993). Sequenza VII by Luciano Berio: Background, Analysis and Performance Suggestions (Doktora tezi). Louisiana State University.
• Tapping. (t.y). Tureng içinde. (Erişim adresi: https://tureng.com/tr/turkce-ingilizce/tapping). (Erişim tarihi: 11.02.2025).
• Wuestemann, G. (1998). Luciano Berio’s Sequenza XI Chitarra Sola: A Performer’s Practical Analysis With Performance Edited Score (Doktora tezi). The University of Arizona