SAFRANBOLU YÖRÜK KÖYÜ'NDE FOLKLORİK SESSİZLİĞİN NEDENLERİ: KÜLTÜREL BELLEĞİN İZİNDE BİR İNCELEME

Öz

ÖZ Bu araştırmada, Karabük ili Safranbolu ilçesine bağlı Yörük Köyü’nde sözlü kültür belleğinin zayıflamasına yol açan etkenler incelenmiştir. Köyün tarihî, sosyal ve kültürel yapısı araştırılmış; somut olmayan kültürel miras ürünlerinin giderek sessizleşmesinin sebepleri ortaya konmuştur. Araştırmanın amacı, köy sakinleriyle yapılan görüşmeler aracılığıyla folklorik ürünleri tespit etmek, mevcut kültürel belleği belgelemek ve kültürel süreksizliğin nedenlerini açıklamaktır. Çalışmanın önemi, daha önce derlenmemiş dört türkü, bir ninni ve bir efsanenin ilk kez kayıt altına alınarak literatüre kazandırılması ve köyün kültürel mirasına dair güncel verilerin sağlanmasıdır. Problem durumu, köydeki türkü, mâni, ninni ve anlatıların uzun süredir kayıt altına alınmamış olması ve bu ürünlerin yalnızca yaşlı nüfusun belleğinde sınırlı biçimde varlığını sürdürmesidir. Veriler, nitel araştırma kapsamında yarı yapılandırılmış görüşmeler ve literatür taraması yoluyla toplanmış; ses kayıtları yazıya aktarılmış ve tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırmanın evrenini Yörük Köyü, örneklemini ise çalışmaya gönüllü olarak katılan köy sakinleri oluşturmaktadır. Bulgular, göç, sınırlı eğitim olanakları ve kuşaklar arası aktarımın kopması nedeniyle kültürel sürekliliğin zayıfladığını göstermektedir. Köyde sözlü mirası koruma çabalarının yetersizliği, kültürel sessizliği derinleştirmektedir. Demografik ve kültürel dönüşümler, halkın folklorik yaşama dair geleneklerinden giderek kopmasına yol açmaktadır. Sonuç olarak, çalışma hem Yörük Köyü’ne ait folklorik unsurların kaybolmadan belgelenmesine katkı sağlamış hem de somut olmayan kültürel mirasın sessizleşme nedenlerine dair önemli veriler sunmuştur. Anahtar Kelimeler: Türk Halk Müziği, Safranbolu Yörük Köyü, folklor, kültürel miras, türkü.

Anahtar Kelimeler

• Türk Halk Müziği
• Safranbolu Yörük Köyü
• Folklor
• kültürel miras
• türkü

REASONS FOR FOLKLORICAL SILENCE IN SAFRANBOLU YORUK VILLAGE: A STUDY ON THE TRACE OF CULTURAL MEMORY

Abstract

REASONS FOR FOLKLORICAL SILENCE IN SAFRANBOLU YORUK VILLAGE: A STUDY ON THE TRACE OF CULTURAL MEMORY ABSTRACT This study examines the factors contributing to the weakening of oral cultural memory in Yörük Village, located in the Safranbolu district of Karabük Province. The village’s historical, social, and cultural characteristics were investigated, and the reasons for the gradual silencing of its intangible cultural heritage were explored. The aim of the research is to identify folkloric elements, document existing cultural memory, and reveal the causes of cultural discontinuity through interviews with village residents. The study is significant in that it documents four previously unrecorded folk songs, one lullaby, and one legend, thereby contributing to the literature and providing up-to-date data on the village’s cultural heritage. The problem addressed is that songs, proverbs, lullabies, and narratives have not been systematically recorded for many years and exist only in the memories of the elderly population. Data were collected through semi-structured interviews and literature review within a qualitative research framework; audio recordings were transcribed and analyzed using thematic analysis. The study population comprises Yörük Village residents, while the sample consists of those who voluntarily participated. Findings indicate that migration, limited educational opportunities, and disrupted intergenerational transmission have weakened cultural continuity. Inadequate efforts to preserve the village’s oral heritage have further deepened cultural silencing. Demographic and cultural transformations have increasingly detached residents from their folkloric traditions. In conclusion, the study contributes to the preservation of Yörük Village’s folkloric elements before they are lost and provides significant insights into the factors behind the silencing of intangible cultural heritage. Keywords: Turkish folk music, Safranbolu, Yörük Village, folklore, cultural heritage, folk song

Keywords

• Turkish folk music
• Safranbolu Yörük village
• folklore
• cultural heritage
• folk song

Kaynakça

1. Albayrak, A. (2013). Alternatif Turizm. Ankara: Detay Yayıncılık.
2. Assmann, J. (2001). Kültürel Bellek Eski Yüksek Kültürlerde Yazı, Hatırlama ve Politik Kimlik (1. Basım B.). (T. Kurultay, Dü., & A. Tekin, Çev.) İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
3. Assmann, J. (2011). Cultural Memory And Early Civilization: Writing, Remembrance, And Political Imagination. Cambridge: Cambridge University Press.
4. Ataman, A. (2009). Safranbolu Türküleri ve Oyun Havaları (Yayına Haz. S. Şenel). İstanbul: Safranbolu Kaymakamlığı.
5. Aydın, K., & Deniz, T. (2022, 12 31). Ovacık (Karabük)’Ta Somut Olmayan Kültürel Miras Unsurlarının Turizmde Değerlendirilmesi. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi,  5(3), S. 328 353.
6. Ataman, S. Y. (1994). Eski Safranbolu Hayatı. İstanbul: Canyiğit Grafik.
7. Baykal, A. R. (1995). Safranbolu Yörük Köyü ve Düğün Âdetleri. İstanbul: Sema Matbaası.
8. Biçici, H. K. (2008). Safranbolu Yörük Köyü Mezarlığında Bulunan Süslemeli Mezar Taşları. Sosyal Bilimler Dergisi, 20, S. 297-327.

9. Bourdieu, P. (1990). The Logic Of Practice. Stanford: Stanford University Press.
10. Ceylan, S., & Somuncu, M. (2016, Nisan). Kültür Turizmi Alanlarında Turizmin Çeşitlendirilmesine Eleştirel Bir Bakış: Safranbolu Unesco Dünya Miras Alanı. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(1), S. 56.
11. Connerton , P. (1989). How Societies Remember. Cambridge: Cambridge University Press.
12. Demirarslan, D. (2011). Eski Bir Bektaşi Yerleşimi: Yörük Köyü'nde Evler Ve Odanın Oluşumu. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 58, S. 71.
13. Doğan, C. (2025). Türk Halk Müziğinde Az Bilinen Bitkisel İmgelerin Sözlü Kültürdeki Temsili ve Kültürel Bellekle İlişkisi. Yegâh Müzikoloji Dergisi, 8(3), S. 2418-2449.
14. Doğan, C. (2025). Erzincan’lı Âşık Dursun Hazani’nin Saz İcrâcılığında Gelenek ve Yorum: Usta-Çırak İlişkisi Bağlamında Bir Âşığın Kimliği. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 25(3), 1710-1729. https://doi.org/10.11616/asbi.1742593.
15. Eröz, M. (1991). Yörükler. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
16. Fındıkoğlu, Z. F. (1997). Folklor ve Halk Edebiyatıyla İlgili Çalışmaları. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
17. Giddens, A. (1991). Modernity And Self-Identity: Self And Society İn The Late Modern Age. Stanford: Stanford University Press.
18. Göçer, A. (2012). Dil-Kültür İlişkisi ve Etkileşimi Üzerine. Türk Dili (729), S. 50-57.
19. Göçer, A. (2019). Yerleşik Yaşama Geçmiş Yörüklerde Konar-Göçer Yaşamın İzleri Üzerine Bir Kültür Analizi: Yörük Köyü Örneği. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), S. 227-241.
20. Hobsbawm, E., & Ranger, T. (1983). Geleneğin İcadı. (M. M. Şahin, Çev.) Agora.
21. Karasar, N. (2016). Bilimsel İrade Algı Çerçevesiyle Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar, İlkeler, Teknikler (31 B.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
22. Kuş, A., & Ulukavak, K. (2015). Safranbolu: Korumada 40. Yıl (1975-2015) (2 B.). İstanbul: Safranbolu Kültür ve Turizm Vakfı Yayınları.
23. Lord, A. B. (1960). The Singer Of Tales.:. Cambridge, Ma: Harvard University Press.
24. Meraki, F. (2001). Safranbolu, Yörük Köyü Geleneksel Konut Dokusunun Korunması ve Sağlıklaştırmasına Yönelik Bir Öneri. Gazi Üniversitesi. Ankara: Fen Bilimleri Enstitüsü.
25. Ong, W. J. (. (S. Postacıoğlu Banon, Çev.) İstanbul: Metis Yayınları.1999). Sözlü Ve Yazılı Kültür.
26. Öcal, O. (2007). Folklor ve Kültürel Mekân. Milli Folklor (76), S. 30.
27. Öztürk, S. M., & Halaç, H. H. (2020, 12 15). Mekansal Aidiyet ve Kültür Turizmi İlişkisi. Uluslararası Doğu Anadolu Fen Mühendislik ve Tasarım Dergisi, S. 434-445.
28. Palinkas, L. A., Green, C. A., Wisdom, J. P., Duan, N., & Hoagwood, K. (2015). Purposeful Sampling For Qualitative Data Collection And Analysis İn Mixed Method İmplementation Research. Administration And Policy İn Mental Health And Mental Health Services Research, 42(5), S. 533-544.
29. Sarıtunç, B. (2025, 06 30). Safranbolu’da Sözlü Kültür ve Geleneksel Bilginin Akademik Yansımaları: Türk Halkbilimi Literatürü Üzerine Bir Değerlendirme. Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 14(1), S. 33 63.
30. Thompson, S. (1951). The Folktale. Berkeley: University Of California Press.
31. Turhan Sarıköse, S., & Sarıköse, B. (2025, 07 31). Villages Connected To Safranbolu İn 1896-1897. Abbad-Avrasya Beşerî Bilim Araştırmaları Dergisi, 5(1), S. 102-112.
32. Unesco. (1989). Recommendation On The Safeguarding Of Traditional Culture And Folklore. Paris: Unesco.
33. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (11 b.). Ankara: Seçkin Yayıncılık.