Yaşam aktivitelerine dayalı hemşirelik modeline göre çölyak hastalığı olan çocuğun değerlendirilmesi ve hemşirelik bakımı: olgu sunumu

Öz

Giriş: Çölyak hastalığı, genetik olarak duyarlılığı olan bireylerin glüten proteinleri almaları durumunda ortaya çıkan yaygın bir enteropati olup ömür boyu devam eden bir hastalıktır. Bu nedenle kanıta dayalı bakım uygulamaları ile hastalık uyum ve yönetim sürecinin gerçekleştirilmesi gerekir. Hemşirelik, kuram, araştırma ve uygulamaları esas alan bir meslektir. Temel amaç, bireyin sağlık durumunu dikkate alarak, inovatif yaklaşımlarla, bilimsel bilgiler ışığında bakım uygulamalarını gerçekleştirmektir. Kavram, kuram ve modeller, hemşirelik bakım uygulamalarının bilimsel temele dayandırılmasını sağlayan temel taşlar olup, her hemşirenin verdiği bakımı bir kuram veya modele dayandırması gerekir. Olgu Sunumu: Roper-Logan-Tierney tarafından geliştirilen Yaşam Aktiviteleri Hemşirelik Modeli, 12 grupta topladığı günlük aktivitelerin sağlanması ve sürdürülmesinde hastaya destek olmaya ve bu aktivitelerin ne düzeyde hasta tarafından bağımsız şekilde yapıldığına odaklanır. Bu olgu sunumunda, çölyak hastalığı tanısı konan bir çocuk hastaya Yaşam Aktiviteleri Hemşirelik Modeli kapsamında verilen bakımın bir örneğine yer verilmiştir. Veriler, hasta ve aile üyeleri ile yapılan görüşmeler, sözel ve sözel olmayan hasta davranışları, araştırmacı gözlemi ve hasta dosyalarından elde edilmiştir. Model esas alınarak uygulanan amaçlı hemşirelik bakımı, hastanın yaşam aktivitelerinin karşılanmasına yarar sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

• çölyak hastalığı
• hemşirelik
• model
• olgu sunumu

Reviewing a pediatric patient with celiac disease according to the model of nursing based on activities of living and nursing care: case report

Öz

Introduction: Celiac disease is a common enteropathy occurring among genetically sensitive people when they take gluten proteins and is a disease that lasts life-long. Therefore; it is necessary to provide disease-adaptation and disease-management through evidence-based care practices. Nursing is a profession that is based on theory, research and practice. The basic objective is to provide care practices through scientific knowledge and innovative approaches by taking individual’s health status into consideration. In nursing care practices; doctrines, theories and models are keystones that base nursing care practices on scientific grounds and each nurse should base their care on a theory or model. Case Report: Model of nursing based on activities of living developed by Roper-Logan-Tierney focuses on supporting patients in realizing and maintaining daily activities under 12 groups and on how independently patients realize these activities. This case report included a care practice given to a pediatric patient diagnosed with celiac disease according to model of nursing based on activities of living. The data were collected from the interviews with the patient and family members, verbal and non-verbal patient behaviors, researcher’s observation and the patient’s files. The directed nursing care given according to the model became beneficial in meeting the patient’s needs of daily life activities.

Anahtar Kelimeler

• case presentation
• celiac desiease
• model
• nursing

Kaynakça

1. 1. Raiteri, A, Granito, A, Giamperoli, A, Catenaro, T, Negrini, G, Tovoli, F. Current guidelines for the management of celiac disease: A systematic review with comparative analysis. World J Gastroenterol. 2022 Jan 7;28(1):154-175. doi: 10.3748/wjg.v28.i1.154. PMID: 35125825; PMCID: PMC8793016.
2. 2. Lebwohl, B., Sanders, D. S., & Green, P. H. R. (2018). Coeliac disease. Lancet (London, England), 391(10115), 70–81. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(17)31796-8
3. 3. Caio G., Volta U., Sapone A., Leffler D.A., De Giorgio R., Catassi C. et al. (2019) Celiac disease: a comprehensive current review. BMC Medicine, 17, 142
4. 4. Catassi, C., Verdu, E. F., Bai, J. C., & Lionetti, E. (2022). Coeliac disease. Lancet (London, England), 399(10344), 2413–2426. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(22)00794-2
5. 5. Özkaya, V. ve Özkaya, Ş. Ö. (2018). Çölyak Hastalığına Diyetetik Yaklaşım. Selcuk University Medical Journal, 34(4).
6. 6. Yıldırım, E. (2020). Çölyak hastalığı ve glutensiz beslenme. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(3), 175-187.
7. 7. Yavuz, S.O. ve Tümgör, G. (2020). Çölyak krizi ile başvuran üç yaşında çocuk olgu. Kocaeli Tıp Dergisi, 9(3), 136 - 138.
8. 8. Fidan, G., ve Çalışkan, D. (2020). Okul öncesi eğitim kurumlarında çölyak hastalığı yönetimi: Öğretmenin rolü. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 4(3), 901-917.

9. 9. Özbörü Aşkan, Ö. ve Keskindemirci, G. Kronik hastalığı olan çocuklarda ebeveynliğin desteklenmesi. Boran P, editör. Anne Babalığın Çocuk Sağlığının Geliştirilmesindeki Önemi. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2022. p.113-6.
10. 10. Akkoyun, S., ve Taş Arslan, F. (2019). Yaşam aktivitelerine dayalı hemşirelik modeli’ne göre kronik böbrek yetmezliği olan çocuk hastanın değerlendirmesi: olgu sunumu. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(1), 78-93.
11. 11. Şahin, E. Ü., Küçükoğlu, S., ve Arslan, F. T. (2023). Epidermolizis bülloza tanılı çocuğun roper logan tierney hemşirelik modeline dayalı hemşirelik bakımı: olgu sunumu. Selçuk Sağlık Dergisi, 4(3), 487-502.
12. 12. Bulut, H. ve Güler Demir, S. (2017). Nancy Roper, Winifred W. Logan, Alison J. Tierney: Yaşam aktivitelerine dayalı hemşirelik modeli. A Karadağ, N Çalışkan, ZG Baykara (Eds). Hemşirelik Teorileri ve Modelleri (1. baskı, s. 531-575). Akademi Basın ve Yayıncılık, İstanbul.
13. 13. Özkan, S., Kılınçat, B., ve Yımaz, M. (2023). Roper-Logan-Tierney hemşirelik modeline temelli pediatri hemşireliği: olgu sunumu. Selçuk Sağlık Dergisi, 4(1), 61-78.
14. 14. Williams, B. C. (2015). The Roper-Logan-Tierney model of nursing: a framework to complement the nursing process. Nursing, 45(3), 24–26. https://doi.org/10.1097/01.NURSE.0000460730.79859.d4
15. 15. Akçay, E., ve Ören, B. (2024). Roper, Logan ve Tierney’in Yaşam Aktivitelerine Dayalı Hemşirelik Modeline göre ülseratif kolit olgu değerlendirmesi. Hemşirelik Bilimi Dergisi, 7(2), 250-259. https://doi.org/10.54189/hbd.1497754
16. 16. Tosun, H. E., & Akkoyun, S. (2021). Yaşam aktivitelerine dayalı hemşirelik modeli’ne göre hirschsprung hastalığı olan çocuk hastanın değerlendirmesi: Olgu sunumu. Güncel Hemşirelik Araştırmaları Dergisi, 1(2), 51-58.
17. 17. Wilkinson. J.M., Barcus, L. Pearson Hemşirelik Tanıları El Kitabı, 11. Basım. Kapucu S, Akyar İ, Korkmaz F.(Eds.) Ankara: Pelikan Yayınevi; 2018.
18. 18. Phelps, L.L., Ralph, S.S., Taylor, C.M. (2019). Sparks & Taylor’ın Hemşirelik Tanı Referans El Kitabı. Karahan A, Kav S. (Eds.), Güneş Tıp Kitabevleri, Wolters Kluwer, 10. Baskı.
19. 19. Nursing Diagnoses Definitions and Classification 2021–2023 (12 ed.). Thieme Medical Publishers, New York, 2021.
20. 20. Carpenito-Moyet, L.J. (2012). Hemşirelik Tanıları El Kitabı. Erdemir F. (Ed.), Nobel Tıp Kitabevleri, 13. Baskı.