Kemoterapi Alan Çocuklarda Oral Mukozite Yönelik Hemşirelik Alanında Yürütülen Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 3, 378 - 390, 04.12.2025

Büşra Sema Altunsuyu , Ulviye Günay

Öz

Kemoterapi, hızla bölünen hücreleri hedef alması nedeniyle birçok komplikasyonu da beraberinde getirmektedir. Bu komplikasyonlardan biri de oral mukozit (OM) gelişimidir. OM, çocukların beslenme, konuşma ve genel yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyebilir. Hemşireler OM’ nin yönetiminde, tedavi yaklaşımlarının belirlenmesi, izlenmesi ve hasta eğitimi gibi önemli sorumlulukları yerine getirmektedir. Bu derlemede, kemoterapi tedavisi gören çocuklarda OM yönetimi ile ilgili yürütülen lisansüstü tez çalışmalarını inceleyerek, hemşirelik pratiğine katkı sağlayacak bulguları ortaya koyulması amaçlanmaktadır. Çalışmanın verileri Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanı taranarak toplandı. Taramada “oral mukozit”, “pediatri” ve “çocuk” anahtar kelimeleri kullanıldı; konu alanı olarak “hemşirelik” ile “çocuk sağlığı ve hastalıkları” seçildi. Arama kriterleri olarak “tez adı”, “özet” ve “tümü” seçenekleri işaretlendi. 2012-2024 yılları arasında yayımlanan, deneysel ve yarı deneysel araştırma türündeki 7 lisansüstü tez, çalışmanın örneklemini oluşturmaktadır. İki yüksek lisans tezi randomize kontrollü deneysel, diğer beş tezin ise (iki yüksek lisans, üç doktora tezi) yarı deneysel yapıldığı; tezlerin üçünde OM tedavisinde doğal ürünlerin etkinliği (karadut, bal, hindistan cevizi yağı), diğerlerinde ise verilen eğitimin mukozit üzerindeki etkisinin incelendiği görüldü. Örneklem sayısının 30 ile 130 çocuk arasında değiştiği, OM değerlendirmesinde en sık kullanılan ölçeklerin DSÖ Oral Mukozit Değerlendirme Ölçeği ve Uluslararası Çocuk Mukozit Değerlendirme Ölçeği (chIMES) olduğu saptandı. Çocuklarda OM yönetiminde hemşireler kanıta dayalı yaklaşımlarla hastaların bakımını iyileştirmeye ve tedavi sürecinde karşılaşılan zorlukları azaltmaya önemli katkılar sağlamaktadır. Bu katkılar da gelecekteki araştırmalar ve uygulamalar için güçlü bir temel oluşturacaktır.

Anahtar Kelimeler

Çocuk , hemşirelik , oral mukozit , pediatri.

Review of Postgraduate Theses Conducted in The Field of Nursing on Oral Mucositis in Children Receiving Chemotherapy

Öz

Because chemotherapy targets rapidly dividing cells, it carries numerous complications. One of these complications is the development of oral mucositis (OM). OM can negatively impact children's nutrition, speech, and overall quality of life. Nurses fulfill important responsibilities in the management of OM, such as determining and monitoring treatment approaches and educating patients. This review aims to present findings that will contribute to nursing practice by examining postgraduate theses conducted on the management of OM in children undergoing chemotherapy. Data for the study were collected by searching the National Thesis Center database of the Council of Higher Education. The keywords "oral mucositis," "pediatrics," and "child" were used in the search; "nursing" and "child health and diseases" were selected as the subject areas. The search criteria were "thesis title," "abstract," and "all." Seven postgraduate theses, each of which was experimental and quasi-experimental, published between 2012 and 2024 constitute the study sample. Two master's theses were randomized controlled trials, while the other five theses (two master's and three doctoral theses) were quasi-experimental. Three of these theses examined the effectiveness of natural products (black mulberry, honey, and coconut oil) in the treatment of OM, while the remaining theses examined the effect of education on mucositis. The sample size ranged from 30 to 130 children, and the most commonly used scales for OM assessment were the WHO Oral Mucositis Assessment Scale and the International Children's Mucositis Assessment Scale (chIMES). In the management of OM in children, nurses make significant contributions to improving patient care and reducing the challenges encountered during the treatment process through evidence-based approaches. These contributions will lay a strong foundation for future research and practice.

Anahtar Kelimeler

Children , nursing , oral mucositis , pediatrics.

Kaynakça

• 1. Çıtlak K, Kapucu S. Kemoterapi alan hastalarda görülen oral mukozitin önlenmesi ve tedavisinde güncel yaklaşımlar: kanıta dayalı uygulamalar. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2015;70-7.
• 2. Sant Ana G, Normando AGC, De Toledo I, Dos Reis PED, Guerra ENS. Topical treatment of oral mucositis in cancer patients: A systematic review of randomized clinical trials. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention 2020;21:1851-66 https://doi.org/10.31557/APJCP.2020.21.7.1851/.
• 3. Elad S, Cheng KKF, Lalla RV, Yarom N, Hong C, Logan RM, et al. Mucositis guidelines leadership group of the multinational association of supportive care in cancer and international society of oral oncology (MASCC/ISOO). MASCC/ISOO clinical practice guidelines for the management of mucositis secondary to cancer therapy. Cancer 2020;126:4423-31 https://doi.org/10.1002/cncr.33100.
• 4. Şahin L. Ankaferd Blood Stopper’ın çocukluk çağı kanserlerinde görülen oral mukozit profilaksi ve tedavisinde etkinliği [tıpta uzmanlık tezi]. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı; 2015.
• 5. Docimo R, Anastasio MD, Bensi C. Chemotherapy-induced oral mucositis in children and adolescents: a systematic review. Eur Arch Paediatr Dent. 2022;23(4):501-511. doi: 10.1007/s40368-022-00727-5.
• 6. Al-Ansari S, Zecha JA, Barasch A, de Lange J, Rozema FR, Raber-Durlacher JE. Oral mucositis induced by anticancer therapies. Current Oral Health Reports 2015; 2: 202-211 https://doi.org/10.1007/s40496-015-0069-4.
• 7. Peterson DE, Boers-Doets CB, Bensadoun RJ, Herrstedt J. Management of oral and gastrointestinal mucosal injury: ESMO clinical practice guidelines for diagnosis, treatment, and follow up dagger. Annals of Oncology 2015;5:v139-51. doi: 10.1093/annonc/mdv202.
• 8. Tsuboi K, Tsuboi N, Sakamoto K, Takebayashi A, Tomizawa D, Nishimura N, Nakagawa S. Life-threatening oral mucositis following chemotherapy in a pediatric patient. Clin Case Rep. 2021;10;9(6):e04356.
• 9. Allen G, Logan R, Revesz T, Keefe D, Gue S. The Prevalence and Investigation of Risk Factors of Oral Mucositis in a Pediatric Oncology Inpatient Population; a Prospective Study. J Pediatr Hematol Oncol. 2018;40(1):15-21.
• 10. Cheng KK, Lee V, Li CH, Yuen HL, Epstein JB. Oral mucositis in pediatric and adolescent patients undergoing chemotherapy: the impact of symptoms on quality of life. Support Care Cancer. 2012;20(10):2335-42.
• 11. Chaveli-Lopez B, Bagan-Sebastian JV. Treatment of oral mucositis due to chemotherapy. Journal of Clinical and Experimental Dentistry. 2016;8:201-9.
• 12. McGuire DB, Correa M, Johnson J, Wienandts P. The role of basic oral care and good clinical practice principles in the management of oral mucositis. Support Care Cancer. 2006; 14:541-7.
• 13. Karadakovan A. Semptom Yönetimi: Mukozit. İçinde: Can G (editör). Onkoloji Hemşireliği. İstanbul, Nobel Tıp Kitabevi, 2014: 371-83.
• 14. Münstedt K, Momm F, Hübner J. Honey in the management of side effects of radiotherapy or radio/chemotherapy induced oral mucositis: a systematic review. Complementary Therapies in Clinical Practice 2019;34:145-152.
• 15. Araújo SNM, Luz MHBA, Silva GRFD, Andrade EMLR, Nunes LCC, Moura RO. Cancer patients with oral mucositis: challenges for nursing care. Rev Lat Am Enfermagem 2015;23(2): 267-74.
• 16. Çubukçu NÜ. Çınar S. Kemoterapi alan kanserli hastalarda oral mukozitler önlenebilir mi? MÜSBED 2012;2(4):155-163.
• 17. Page MJ, McKenzie JE, Bossuyt PM, Boutron I, Hoffmann TC, Mulrow CD, et al. The PRISMA 2020 statement: an updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ 2021; 372: n7, doi: 10.1136/bmj.n71.
• 18. Ekinci B, Pediatrik onkoloji hastalarında hindistan cevizi yağı ile yapılan ağız bakımının oral mukozit derecesine etkisinin incelenmesi. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi. 2024
• 19. Alemdar Ö, Lösemili çocuklarda “çocuklar ve gençler için ağız bakım rehberi” kullanımının oral mukozit gelişimine etkisi. Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi. 2019
• 20. Albayrak A, Kemoterapi alan çocuklarda karadut şurubu ile sakız çiğneme uygulamasının oral mukozitleri önleme üzerine etkisi. Bursa Uludağ Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi. 2019
• 21. Bektaş M, Kemoterapi alan çocuklara yapılan planlı temel ağız bakımı eğitiminin oral mukozitin önlenmesine etkisi. Karadeniz Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi. 2019
• 22. Alışarlı E, Kanser tanısı ile izlenen çocuklarda ağız bakımında kullanılan sodyum bikarbonat ve karadut lolipopunun oral mukoziti önleme üzerine etkisi. Okan Üniversitesi Hemşirelik Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, 2017.
• 23. Bulut H, Kemoterapi alan çocuklara bal ile yapılan ağız bakımının mukozitin önlenmesi ve iyileşmesine etkisi. Atatürk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı Doktora Tezi. 2013
• 24. Yavuz B, Pediatrik onkoloji hastalarında planlı ağız bakımı eğitiminin oral mukozit derecesine etkisinin incelenmesi. Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Doktora Tezi. 2012
• 25. Woolley J, Gibbons T, Patel K, Sacco R. The effect of oil pulling with coconut oil to improve dental hygiene and oral health: a systematic review. Heliyon 2020;6(8):e04789. doi: 10.1016/j.heliyon.2020.e04789.
• 26. Sezgin Y, Ozgul B, Alptekin NO. Efficacy of oil pulling therapy with coconut oil on four-day supragingival plaque growth: arandomized crossover clinical trial. Complementary Therapies in Medicine 2019;47:102193.
• 27. Peedikayil FC, Sreenivasan P, Narayanan A. Effect of coconut oil in plaque related gingivitis-A preliminary report. Nigerian medical journal: journal of the Nigeria Medical Association 2015;56(2),143-147. https://doi.org/10.4103/0300-1652.153406.
• 28. Nagilla J, Kulkarni S, Madupu PR, Doshi D, Bandari SR, Srilatha A. Comparative evaluation of antiplaque efficacy of coconut oil pulling and a placebo, among dental college students: A randomized controlled trial. Journal of Clinical and Diagnostic Research: JCDR 2017; 1(9): ZC08–ZC11.
• 29. Ogbolu DO, Oni AA, Daini OA, Oloko AP. In vitro antimicrobial properties of coconut oil on Candida species in Ibadan, Nigeria. J Med Food 2007;10:384-7.
• 30. Verallo-Rowell VM, Dillague KM, Syah-Tjundawan BS. Novel antibacterial and emollient effects of coconut and virgin olive oils in adult atopic dermatitis. Dermatitis 2008;19:308-15.
• 31. Thaweboon S, Nakaparksin J, Thaweboon B, Effect of oil-pulling on oral microorganisms in biofilm models. Asia J Public Health 2011; 2: 62-6.
• 32. Kostak MA, Semerci R, Eren T, Kocaaslan EN, Yıldız F, Effects of oral health care education on the severity of oral mucositis in pediatric oncology patients. Turkısh Journal of Oncology, 2020;35(4):422-29.
• 33. Nurhidayah I, Nurhaeni N, Allenidekania A, Gayatri D, Mediani HS. The effect of oral care ıntervention in mucositis management among pediatric cancer patients: an updated systematic review. J Multidiscip Healthc. 2024;17:3497-3515.
• 34. Badr LK, El Asmar R, Hakim S, Saad R, Merhi R, Zahreddine A, Muwakkit, S. The efficacy of honey or olive oil on the severity of oral mucositis and pain compared to placebo (standard care) in children with leukemia receiving ıntensive chemotherapy: a randomized controlled trial (RCT). J. Pediatr. Nurs. 2023;70:e48-e53.
• 35. Braguês R, Marvão MF, Correia P, Silva RM. Oral mucositis management in children under cancer treatment: a systematic review. Cancers (basel). 2024;16(8):1548. doi: 10.3390/cancers1608154.
• 36. Zhang L, Yin Y, Simons A, Francisco NM, Wen F, Patil S. Use of Honey in the Management of Chemotherapy-Associated Oral Mucositis in Paediatric Patients. Cancer Manag Res. 2022;14:2773-83.
• 37. Raymond BM, Agyeman-Yeboah J. Nurses' knowledge on assessment and management of cancer therapy-associated oral mucositis. Nurs Open. 2023;10(11):7292-7300.
• 38. Arpaci T, Semerci R, Yılmaz P. Nursing care approaches to oral mucositis in pediatric oncology clinics: a cross-sectional study from Türkiye. Support Care Cancer. 2023 5;31(10):557.