Tip 2 Diyabet Tanılı Bireylerde Hastalık Algısı ve Tedaviye Uyum

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 202 - 213, 31.07.2025

Sena Yapar , Fatma Özkan Tuncay

Öz

Giriş: Diyabet son yıllarda artış gösteren ve çeşitli komplikasyonlara neden olarak, bireylerde morbidite, iş gücü kaybı, yaşam kalitesinde azalma ve mortaliteye yol açan kronik bir hastalıktır. Kronik hastalıkların tedavisi, bakımı ve yönetiminde hastalık algısı ve tedaviye uyum önemli bir yer tutmaktadır.
Amaç: Çalışmada tip 2 diyabet tanılı bireylerde hastalık algısı ve tedaviye uyum düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Çalışma verileri Tanıtıcı Bilgi Formu, Tip 2 Diabetes Mellitus Tedavisine Hasta Uyum Ölçeği ve Kısa Hastalık Algısı Ölçeği ile toplanmıştır. Veriler SPSS 23.0 paket programıyla uygun testler kullanılarak analiz edilmiştir.
Bulgular: Çalışmada tip 2 diyabet tanılı bireylerin hastalık algısı toplam puan ortalamalarının 51.35±9.05 olduğu ve orta düzeyde (81.55±9.46) tedaviye uyum gösterdikleri tespit edilmiştir. Hastalık süresi ve düzenli kan şekeri ölçümü değişkenlerinin hastalık algısı; cinsiyet, hastalık süresi, düzenli kan şekeri ölçümü ve diyabete yönelik eğitim alma değişkenlerinin ise tedaviye uyum puan ortalaması üzerinde anlamlı farklılıklar yarattığı belirlenmiştir (p<0.05). Tedaviye uyum ile hastalık algısı toplam puan ve ölçüm alt boyutları arasında orta düzeyde pozitif bir ilişki elde edilmiştir (p<0.001).
Sonuç: Çalışmada bireylerin hastalığa ilişkin algısal yükünün arttığı, tedaviye uyum düzeylerinin orta düzey olduğu ve iki değişken arasında orta düzeyde pozitif bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Bu doğrultuda hemşirelerin tip 2 diyabet tanılı bireylere bakım verirken hastalık algısı ve tedaviye uyum kavramını dikkate almaları ve bu olguları etkileyen değişkenleri değerlendirmeleri önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Tip 2 Diyabet , hastalık algısı , tedaviye uyum

Illness Perception and Treatment Compliance in Individuals with Type 2 Diabetes

Öz

Background: Diabetes is a chronic disease that has been increasingly prevalent in recent years, leading to various complications and contributing to morbidity, workforce loss, reduced quality of life, and mortality. Illness perception and treatment adherence play a critical role in the treatment, care, and management of chronic diseases.
Aim: This study aimed to determine the levels of illness perception and treatment adherence among individuals diagnosed with type 2 diabetes and to identify the related factors.
Methods: The study data were collected using the Descriptive Information Form, the Patient Compliance to Type 2 Diabetes Mellitus Treatment Scale, and the Brief Illness Perception Questionnaire. Data were analysed using SPSS version 23.0 with appropriate statistical tests.
Results: The mean total illness perception score of individuals with type 2 diabetes was found to be 51.35±9.05, while the treatment adherence score was at a moderate level (81.55±9.46). Illness duration and regular blood glucose monitoring were significantly associated with illness perception; whereas gender, illness duration, regular blood glucose monitoring, and receiving education about diabetes were significantly associated with treatment adherence (p<0.05). A moderate positive correlation was identified between treatment adherence and both total illness perception score and its sub-dimensions (r=0.699, p<0.001).
Conclusion: In the study, it was determined that the perceptual burden of individuals related to the disease increased, the level of compliance with treatment was moderate and there was a moderate positive relationship between the two variables. It is recommended that nurses consider the concepts of illness perception and treatment adherence, as well as the factors influencing these, when providing care to individuals diagnosed with type 2 diabetes.

Anahtar Kelimeler

Type 2 diabetes , illness perception , treatment compliance

Kaynakça

• 1. WHO. Diabetes. World Health Organization. 2024. Accessed December 29, 2024. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes
• 2. Tomic D, Shaw JE, Magliano DJ. The Burden and Risks of Emerging Complications of Diabetes Mellitus. Nature Reviews Endocrinology. 2022;18(9):525-539. doi:10.1038/ s41574-022-00690-7
• 3. Bilgiç Ş, Pehlivan E. Kronik Hastalığa Sahip Bireylerin Hastalığa Uyumunun Yaşam Kalitesi ile İlişkisi. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi. 2023;8(1):63-76. doi:10.47115/jshs.1088222
• 4. Abdollahi F, Bikdeli H, Zeabadi SM, Sepasi RR, Kalhor R, Motalebi SA. Predicting Role of Illness Perception in Treatment Self-Regulation Among Patients with Type 2 Diabetes. Journal of Preventive Medicine and Hygiene. 2022;63(4):E604. doi:10.15167/2421-4248/jpmh2022.63.4.2727
• 5. Bilondi SS, Noghabi AD, Aalami H. The Relationship Between Illness Perception and Medication Adherence in Patients with Diabetes Mellitus Type II: Illness Perception and Medication Adherence. Journal of preventive medicine and hygiene. 2022;62(4):E966. doi:10.1371/journal.pone.0311427
• 6. De Santana Silva JP, Cruz HRA, Silva GAG, Gualdi LP, Lima ÍNDF. Illness Perception and Self-Care in Hypertension Treatment: A Scoping Review of Current Literature. BMC Health Serv Res. 2024;24(1):1529. doi:10.1186/s12913-024-12001-z
• 7. Özgür H, Doğan N. Tip 2 Diabetes Mellituslu Geriatrik Bireylerin Hastalık Algısı ve Sosyal İlişkilerinin Belirlenmesi. Online Turk J Health Sci. 2022;7(4):574-85. doi: 10.26453/otjhs.1087547
• 8. Atik D, Keşer E, Yüce UO, Güngör S. Spiritual Well-Being, Disease Perception, and Disease Adaptation in Diabetic Patients in Southern Turkey: A Cross-Sectional Study. Cureus. 2024;16(6). doi:10.7759/cureus.62659
• 9. Çorak B, Uysal N. Tip 2 Diyabetes Mellituslu Bireylerde Sağlık Algısı ve Aile Desteğinin Tedaviye Uyum Düzeyine Etkisi. Ankara Eğitim ve Araşt Hastan Tıp Derg. 2022;55(2):125-9. doi: 10.20492/aeahtd.1098831
• 10. Akdağ Y, Khorshid L. Acil Servise Başvuran Hipertansif Hastalarda Tedaviye Uyum ve Hastalık Algısının İncelenmesi. Hemşirelik Bilimi Dergisi. 2023;6(3):130-141. doi:10.54189/hbd.1219543
• 11. Alharbi S, Alhofaian A, Alaamri MM. Correlation Between Illness Perception and Medication Adherence Among Adult Patients with Type 2 Diabetes Mellitus in Saudi Arabia. Saudi Journal of Medicine & Medical Sciences. 2024;12(3):244-251. doi:10.4103/sjmms.sjmms_511_23
• 12. Polat M, Yıldırım N. Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı Olan Bireylerin Psikososyal Uyum Düzeyi ile Klinik Özellikleri ve Hastalık Algısı Arasındaki İlişki. İzmir Göğüs Hastanesi Dergisi. 2023;37(2):61-69. doi:10.14744/IGH.2023.87609
• 13. Yıldırım D, Baykal D. Evaluation of Treatment Adherence and Illness Perception in Cardiology Patients. Nigerian Journal of Clinical Practice. 2020;23(9):1305-1311. doi:10.4103/njcp.njcp_666_19
• 14. Li J, Qiu X, Yang X, et al. Relationship Between Illness Perception and Depressive Symptoms Among Type 2 Diabetes Mellitus Patients in China: A Mediating Role of Coping Style. Hatziagelaki E, ed. Journal of Diabetes Research. 2020;2020:1-6. doi:10.1155/2020/3142495
• 15. Aly EAAEF, Zeid SESA, Mohamed IR, Mohammed HE. Effect of Nursing Instructions on Adherence of Diabetic Patients to Treatment. 2020; 7(1):79-86.
• 16. Arı N, Özdelikara A. Dahiliye Kliniklerine Başvuran Tip 2 Diyabet Hastalarında Aile Desteğinin Hastalığı Kabullenme ve Tedavi Uyumuna Etkisi: Ordu İli Örneği. Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi. 2022;6(1):39-48. doi:10.25048/tudod.1018441
• 17. Özkan İ, Taylan S, Dünya CP. Investigation of the Relationship Between the Use of Complementary Alternative Medicine and Illness Perception and Illness Cognition in Patients with Diabetic Foot Ulcer. J Tissue Viability. 2022;31(4):637-42. doi: 10.1016/j.jtv.2022.08.005
• 18. Kaymaz TT, Akdemir N. Diyabetli bireylerde hastalığa psikososyal uyum. J Psychiatr Nurs. 2016;7(2):61-7.
• 19. Tuncay F, Kılıç A. Tip 2 Diyabetli Bireylerde Diyabet Belirtileri ve Hastalığı Kabul Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi. Ordu Üniversitesi Hemşire Çalışmaları Derg Online 2024;7(3):595-603 doi: 10.38108/ouhcd.1341351
• 20. Karatas T, Özen S, Kutlutürkan S. Factor Structure and Psychometric Properties of the Brief Illness Perception Questionnaire in Turkish Cancer Patients. Asia-Pacific Journal of Oncology Nursing. 2017;4(1):77-83. doi:10.4103/2347-5625.199080
• 21. Broadbent E, Petrie KJ, Main J, Weinman J. The Brief Illness Perception Questionnaire. Journal of Psychosomatic Research. 2006;60(6):631-637. doi:10.1016/j.jpsychores.2005.10.020
• 22. Demirtaş A, Akbayrak N. Development of an Assessment Scale for Treatment Compliance in Type 2 Diabetes Mellitus in Turkish Population: Psychometric Evaluation. International Journal of Nursing Sciences. 2017;4(3):244-251. doi:10.1016/j.ijnss.2017.06.002
• 23. Okur E, Karaçal R, Sarı C. Kronik Hastalığı Olan Yaşlı Bireylerde Hastalık Algısı. Muş Alparslan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2023;3(1):45-52.
• 24. Ma L, Lin S, Sun S, Ran X. Related Factors to Illness Perception of Individuals with Diabetic Foot Ulcers: A Structural Equation Modelling Test. Journal of Tissue Viability. 2024;33(1):11-17. doi:10.1016/j.jtv.2023.11.010
• 25. Chindankutty NV, Devineni D. Illness Perception, Coping, and Self-Care Adherence Among Adults with Type 2 Diabetes. Journal of Population and Social Studies [JPSS]. 2024;32:687-705. doi:10.25133/JPSSv322024.040
• 26. Eşer AK, Doğan EN, Kav S, Bulut Y. Tip 2 Diabetes Mellitus Tedavisinde Hasta Uyumunun Değerlendirilmesi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2018;34(2):64-76.
• 27. Çayir Y, Gün M. The Effect of the Fear of Covid-19 on Treatment Adherence and Health-Seeking Behavior in Individuals with Type 2 Diabetes. Avrasya Sağlık Bilimleri Dergisi. 2024;7(3):163-176. doi:10.53493/avrasyasbd.1363818
• 28. Shakya P, Shrestha A, Karmacharya BM, Morisky DE, Kulseng BE. Factors associated with medication adherence among patients with type 2 diabetes mellitus: a hospital-based cross-sectional study in Nepal. Int J Environ Res Public Health. 2023;20(2):1537. doi: 10.3390/ijerph20021537
• 29. Dağdelen M, Muz G, Çırpan R. Di̇yabet Tanısı Almış Bi̇reylerde Parmak Delme ve İnsüli̇n Enjeksi̇yonu Yapma Korkusunun Tedavi̇ye Uyum Üzeri̇ne Etki̇si̇. Sağlık Bilimleri Dergisi. 2022;31(1):51-59. doi:10.34108/eujhs.904283
• 30. Hançerlioğlu S, Toygar İ, Çıray N, et al. The Effect of Family Support and Family Conflict on Treatment Compliance in Type 2 Diabetes. Progress in Health Sciences. 2020;10(2):48-54.
• 31. Eşki Ş, Baysal HY. An Investigation of the Diabetes Health Literacy Level and Compliance to the Treatment in Patients with Diabetes in Turkey. Anatolian Current Medical Journal. 2022;4(1):1-7. doi:10.38053/acmj.969412
• 32. Sharma D, Goel NK, Cheema YS, Garg K. Medication adherence and its predictors among type 2 diabetes mellitus patients: a cross-sectional study. Indian J Community Med. 2023;48(5):781-5. doi: 10.4103/ijcm.ijcm_744_22
• 33. Saygili ES, Karakilic E, Yasa S, Şen E. Evaluation of diabetes self-management education in geriatrics with type 2 diabetes in Turkey. Minerva Endocrinol. 2021;46(4):389-95. doi: 10.23736/s2724-6507.21.03606-x
• 34. Celik S, Olgun N, Yilmaz FT, Anataca G, Ozsoy I, Ciftci N, vd. Assessment the effect of diabetes education on self-care behaviors and glycemic control in the Turkey Nursing Diabetes Education Evaluating Project (TURNUDEP): a multi-center study. BMC Nurs. 2022;21:215. doi: 10.1186/s12912-022-01001-1
• 35. Dural G, Aktürk Ü. The Effect of Social Support on Treatment Adherence and Self-Efficacy in Adult Patients with Type 2 Diabetes. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilim Fakültesi Derg. 2023;8(3):949-54. doi: 10.61399/ikcusbfd.1192186
• 36. Rakhshan M, Mirshekari F, Dehghanrad F. The Relationship Between Illness Perception and Self-Care Behaviors Among Hemodialysis Patients Iranian Journal of Psychiatry. 2020;15(2):150.