TDK Türkçe Sözlük’ün son baskısındaki (2023) İtalyanca alıntı sözcüklerdeki argo anlamlar üzerine bir inceleme

Öz

Türk- İtalyan ilişkilerinin tarihi uzun bir geçmişe sahiptir. İtalyanlar ve Türkler arasında ticaret, savaş ve denizcilik yoluyla kurulan ilişkiler bu iki milletin dil açısından da birbirini etkilemesine neden olmuş ve karşılıklı sözcük alıntılamaları her iki dilin bünyesinde de var olmuştur. Türkçedeki İtalyanca alıntılar 13.-18. yüzyıllar arasına uzanan geniş bir zaman diliminde gerçekleşmiştir. Bugün Türk Dil Kurumu'nun yayımladığı Türkçe Sözlük’ün son baskısında (2023) çeşitli alanlara ait yaklaşık 627 İtalyanca alıntı sözcük bulunmaktadır. Bu İtalyanca söz varlığı içindeki bir kısım sözcüğün Türkçede özel bir argo anlam kazandığı dikkati çekmektedir. Sunacağımız bildiride bu türden özel argo anlamlar kazanmış İtalyanca kökenli sözcükler ele alınarak bu argo kullanımlarının hangi alanlarda nasıl oluştuğu konusu dilsel açıdan değerlendirilmeye çalışılacaktır. Argo denildiğinde birçok kaynağın ve araştırmacının farklı tanımları mevcuttur. Ancak genel olarak argoyu toplumun içinden bir alt kültür grubunun kendi arasında ve diğerlerinin anlamayacağı şekilde kurdukları iletişim dili, özel dil olduğu şeklinde ifade etmek mümkündür. Bu argo sözcükleri kullanan kültür grupları sözcüklere yükledikleri değişik anlamlarla sözcüklerin anlam çerçevesini genişletebilmektedir. İtalyanca kökenli alıntı sözcüklerin bir kısmının Türkçeye girdikten sonra argolaşması bu özel dili kullanan grupların sözcükleri benimsemesi ve kullanmasıyla ilgili olmalıdır. Bu bildiri çerçevesinde ilgili söz varlığı temelinde Türkçedeki argo dil kültürü konusunda da değerlendirmeler yapılmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• TDK Türkçe Sözlük
• İtalyanca
• alıntı sözcükler
• Argo.

An investigation on the slang meanings of Italian loanwords in the latest edition (2023) of the TDK Turkish Dictionary

Öz

The history of Turkish-Italian relations dates back a long time. The connections established between Italians and Turks through trade, war, and navigation have also influenced each other's languages, leading to mutual borrowing of words that exist in both languages. The Italian loanwords in Turkish span a wide period from the 13th to the 18th centuries. In the latest edition of the Turkish Language Association's Turkish Dictionary (2023), there are approximately 627 Italian loanwords from various fields. Some of these Italian words have acquired special slang meanings in Turkish, which is noteworthy. In this paper, we will examine Italian-origin words that have gained such special slang meanings and try to analyze, from a linguistic perspective, how and in which fields these slang uses have emerged. When it comes to slang, many sources and researchers offer different definitions. However, in general, slang can be described as a form of communication that is created by a subculture group within a society, in a way that is unintelligible to others, functioning as a special language. The cultural groups that use these slang words can expand the meaning of words by adding different connotations to them. The fact that some of the Italian loanwords have become slang in Turkish after their adoption may be related to the groups using and embracing these words as part of their special language. Within the scope of this paper, we will also attempt to make assessments regarding the slang language culture in Turkish based on the relevant vocabulary.

Anahtar Kelimeler

• TDK Turkish Dictionary
• Italian
• loanwords
• Slang.

Kaynakça

1. Aksan, D. (2020). Her yönüyle dil. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. [Turkish]
2. Aktunç, H. (2010). Büyük argo sözlüğü (tanıklarıyla), İstanbul: YKY Yayınları. [Turkish]
3. Çelebi, M. (2007). 19. Yüzyılda İzmir’de İtalyan Cemaati. Tarih İncelemeleri Dergisi, 22(1), 19–51. [Turkish]
4. Çifçi, M. (2006). Argonun niteliği ve argoya bakış açımız. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 6(2), 297–301. [Turkish]
5. Durmuş, O. (2010). Alıntı kelimeler bakımından Türkçe sözlük. Journal of Turkish Research Institute, 11(26).[Turkish]
6. İmer, K. (2016). Türkçe sözlükteki argo ögeler. In E. Gürsoy Naskali & G. Sağol Yüksekkaya (Eds.), Argo (pp. 399–406). İstanbul: Ka Kitap Yayınları. [Turkish]
7. İşihara, A. (2005). Yazı dilindeki alıntı sözcüklerin Türkçeleşme süreçleri. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. [Turkish]
8. Karaağaç, G. (2022). Dil bilimi terimleri sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. [Turkish]

9. Karakartal, O. (2002). Türk kültüründe İtalyanlar. İstanbul: Eren Yayıncılık. [Turkish]
10. Korkmaz, Z. (2011). Bir dünya dili olma açısından Türkçemiz üzerinde genel bir değerlendirme. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, 710, 99–110. [Turkish]
11. Kundakçı, D. (1978). İtalyancadan Türkçeye, Türkçeden İtalyancaya geçmiş sözcükler üzerine. İtalyan Filolojisi, 10 (11), 135–53. [Turkish]
12. Oğuz-Kabadayı, C. (2022). Denizcilik terimlerinin argolaşma yolları. In E. Hirik, N. Çelik & S. Hirik (Eds.), Türk diline art zamanlı ve eş zamanlı bakışlar (pp. 81–111). Çanakkale: Paradigma Akademi. [Turkish]
13. Sarı, M. (2001). Anlam ve yapı açısından Türkçenin batı dilleriyle ilişkisi [Yayın No. 10084, Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. [Turkish]
14. Sarıkaya, H. (2016). Türkçe sözlükte argo ve argolaşma [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. [Turkish]
15. Tosun, İ. & Koç A. (2018). Türkiye Türkçesindeki İtalyanca ödünç sözcüklerde görülen ses olayları. [Turkish] Türk Dil Kurumu (2023). Türkçe sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. [Turkish]
16. Yaban, N. T. (2018). Osmanlı-İtalya ilişkilerinin görsel yansımaları olarak illüstrasyonlar. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 5(10), 16–29. [Turkish]
17. Yağmur, K., & Boeschoten, H. (2016). Dilbilim yöntemleri ışığında argonun incelenmesi. In E. Gürsoy Naskali & G. Sağol Yüksekkaya (Eds.), Argo (pp71–80). İstanbul: Ka Kitap Yayınları. [Turkish]