UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Dünya Miras Alanı olarak ilan edilen yerlerin filatelik tasarımlar üzerinden incelenmesi: Türkiye örneği

Öz

Çalışmanın amacı, Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Dünya Miras Alanı ola-rak ilan edilen yerlerini filatelik tasarımlar üzerinden inceleyerek, kültürel mirasın görsel ve temsili boyutuna katkı sunmaktır. Nitel araştırma yöntemi esas alınarak yürütülen bu çalışma-nın verilerine basılı ve elektronik ortamda yayımlanmış dokümanlar aracılığıyla erişilmiştir. Öncelikle literatür taraması yapılarak araştırmanın kuramsal çerçevesi oluşturulmuş, ardın-dan 1984-2018 yılları arasında yayımlanan pul emisyon programı incelenerek görsel veriler toplanmıştır. Farklı zamanlarda çeşitli başlıklar altında pul tasarımları yayımlanmış olsa da araştırma kapsamına yalnızca “UNESCO” başlıklı tasarımlar dâhil edilmiştir. Yapılan araş-tırmada; İstanbul’un Tarihi Alanları, Göreme Millî Parkı ve Kapadokya, Hierapolis-Pamuk-kale ve Truva Arkeolojik Alanı başlığı ile tedavüle çıkarılan 12 filatelik tasarıma ulaşılmıştır. Türkiye’nin UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Dünya Miras Alanı olarak kayıtlanan toplam 21 miras alanı bulunmasına rağmen, yalnızca dört miras alanına ilişkin filatelik tasarımın yayımlandığı tespit edilmiştir. Mevcut tasarımların da sayı ve içerik itibarıyla beklentiyi tam olarak karşılamadığı anlaşılmıştır. Bu nedenle, henüz hakkında filatelik tasarım bulunmayan konularla ilgili çalışmalar yapılması ve pul emisyon programına “UNESCO Türkiye Kültürel Mirası” başlıklı bir seri eklenmesi önerisinde bulunulmaktadır. Ayrıca söz konusu serinin ge-rek FDC (First Day Cover - İlk gün zarfı) gerekse pul portföyü olarak hazırlanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• UNESCO
• stamp emission program
• philately
• stamp desing
• cultural heritage.

Kaynakça

1. Antepli, Ş. (2017). İstanbul’un 100 pulu. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. [Turkish]
2. Bayvas, A. & Somuncu M. (2009). Türkiye’nin dünya miras alanları koruma ve yönetimde güncel durum. Ankara: Unesco Türkiye Millî Komisyonu. [Turkish]
3. Bowen, G. A. (2009) Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. [Crossref]
4. Dağ, V. & Mansuroğlu, S. (2018). Pamukkale/Hierapolis Dünya Miras Alanı’nda ziyaretçi taşıma kapasitesinin belirlenmesi. Mediterranean Agricultural Sciences, 31(2), 107–115. [Turkish] [Crossref]
5. Demirçivi, B. M. (2017). Göreme Millî Parkı ve Kapadokya kayalık bölgeleri’ne ilişkin UNESCO raporu değerlendirmeleri ve öneriler. Turizm Akademik Dergisi, 4(2), 91–106.
6. Dünya Mirası Gezginler Derneği. (2010). Dünya mirası seçilme kriterleri. [Turkish] https://www.worldheritagetravellers.com/dunya-mirasi-secilme-kriterleri/.
7. Gök, K. (2016). Fotoğrafın bulunuşu ve sonrasında oluşan teknik gelişmeler. Yıldız Journal of Art and Design, 3(1), 43–66. [Turkish]
8. Hammersley, M., & Atkinson, P. (1983). Ethnography: Principles in practice. 3rd edition. London: Tavistock Publications.

9. İSFİLA. (2023). Türk pulları kataloğu 1863-2022. İstanbul: İstanbul Filateli ve Kültür Merkezi A.Ş. [Turkish]
10. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170–189. [Turkish]
11. Kitantik. Pamukkale turistik propaganda. https://www.kitantik.com/product/1958-PAMUKKALE-TURISTIK-PROPAGANDA-X-10-SERI_1br9qfykzw3asty1tvh?srsltid=AfmBOooKrEzPs3DMgiRo7LFEh8fOq9jQAgHPxXOCvJ0QYE6Uupnk88ZM. [Turkish]
12. Körpe, R. (2015). Aynı coğrafyada iki savaş: Troia ve Çanakkale Savaşlarının karşılaştırılması. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 13(18), 131–160. [Crossref]
13. Okunak, M. (2005). Hierapolis kuzey nekropolü (159d nolu tümülüs) anıt mezar ve buluntuları. [Yüksek Lisans Tezi]. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli.
14. Ozar, Y., Kesim, E. & Özgen, İ. (2024). Vizyon 2050’nin izinde İstanbul’da geçmişin mirası, geleceğin imkânları. İstanbul Planlama Ajansı.
15. Ptt Filateli. (2015). Pul emisyon tanıtma kağıtları ve özel gün, özel tarih damgalı zarflar. Ankara: Değerli Kâğıtlar Daire Başkanlığı.
16. Ptt Filateli. (2024). Pamukkale. https://www.filateli.gov.tr/urunler/pamukkale/365bfaec8f5d5a726b615e31de92954d. [Turkish]
17. Pulhane. (1952). Viyana baskılı posta serisinin 1 kuruşluk puluna 0,50 kuruş ek baskı (siyah ek baskı). https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k195205.html. [Turkish]
18. Pulhane. (1953a). Viyana baskılı dantelsiz posta serisi. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k195303.html. [Turkish]
19. Pulhane. (1953b). Efes turistik. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k195306.html. [Turkish]
20. Pulhane. (1957). Bergama kermes oyunları. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k195704.html. [Turkish]
21. Pulhane. (1959). Göreme turistik. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k195911.html.
22. Pulhane. (1967). Papa Paulus VI.'nın Efes-Meryem Ana Evini ziyareti. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k196712.html. [Turkish]
23. Pulhane. (1962). Meryem Ana Efes turistik. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k196208.html. (Erişim Tarihi: 30.07.2024)
24. Pulhane. (1966). Tarihi eserler. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k196606.html. [Turkish]
25. Pulhane. (1969). Tarihi eserler 1969. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k196901.html Accessed on 17 Aug 2025.
26. Pulhane. (1973). Türkiye, İran ve Pakistan arasında kalkınma için bölgesel iş birliği. https://www.pulhane.com/PulSayfalari/p197305.html [Turkish].
27. Pulhane. (1974). Tarihi eserler. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k197402.html. [Turkish]
28. Pulhane. (1978a). Geleneksel Türk evleri 1978. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k197813.html. Accessed on August 30, 2024.
29. Pulhane. (1978b). Truva turistik. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k195614.html. [Turkish]
30. Pulhane. (1983a). Avrupa Konseyi 18. sanat sergisi. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k198309.html. (Erişim Tarihi: 15.07.2024)
31. Pulhane. (1983b). Antik kentler II. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k198318.html. [Turkish]
32. Pulhane. (1984). UNESCO-İstanbul ve Göreme uluslararası kampanyası. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k198401.html. [Turkish].
33. Pulhane. (1989). Tarihi eserler 1989. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k198902.html. [Turkish]
34. Pulhane. (1993). Pamukkale'nin Korunması Kampanyası. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k199303.html. [Turkish]
35. Pulhane. (1996). Tarihi, sosyal ve kültürel varlıklarımız. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k199616.html. [Turkish]
36. Pulhane. (2007a). Anadolu uygarlıkları 2007 (Hititler). https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k200703.html. [Turkish]
37. Pulhane. (2007b). Mimar Sinan ve eserleri. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k200719.html. [Turkish]
38. Pulhane. (2010). Anadolu Uygarlıkları (Eski Tunç Çağı). https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k201004.html. [Turkish]
39. Pulhane. (2011). Kırkpınar Yağlı Güreşlerinin 650. yılı. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k201115.html. [Turkish]
40. Pulhane. (2012). Avrupa 2012 (Türkiye’yi ziyaret edin). https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k201210.html.
41. Pulhane. (2015a). Turizm. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k201506.html. [Turkish]
42. Pulhane. (2015b). UNESCO dünya mirası listesindeki eserlerimiz
43. İstanbul https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k201514.html. [Turkish]
44. Pulhane. (2015c). Turizm. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k201506.html. [Turkish]
45. Pulhane. (2016). Turizm. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k201617.html. [Turkish]
46. Pulhane. (2017). UNESCO dünya mirası listesindeki eserlerimiz
47. Denizli. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k201727.html. [Turkish]Pulhane. (2018a). Tarihi çarşılar-Safranbolu çarşısı. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k201807.html [Turkish]
48. Pulhane. (2018b). UNESCO dünya mirası listesindeki eserlerimiz-Troya. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k201823.html. [Turkish]
49. Pulhane. (2019a). Doğal koruma alanları ve milli parklar. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k201924.html. June 11, 2024
50. Pulhane. (2019b). Göbeklitepe. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k201905.html. [Turkish]
51. Pulhane. (2019c). Arslantepe Ören Yeri ve açık hava müzesi. https://www.pulhane.com/KatalogSayfalari/k201930.html. [Turkish]
52. Pulko. (2022). UNESCO dünya miras komitesi 40. oturum, İstanbul. https://www.pulko.com/urun/unesco-dunya-miras-komitesi-40-oturum-istanbul-anma-blogu-10-temmuz-2016-turkiye-cumhuriyeti-pul- koleksiyonu. June 8,2024
53. Sarıdikmen, G. (2018). Truva Atı. Z Dergisi, 3, 94–101. [Turkish]
54. Somuncu, M. & Yiğit, T. (2008, Ekim 16-17). Göreme Milli Parkı ve Kapadokya kayalık sitleri dünya mirası alanı‘ndaki turizmin sürdürülebilirlik perspektifinden değerlendirilmesi. [V. Ulusal Coğrafya Sempozyumu], Ankara Üniversitesi Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi, Türkiye. [Turkish]
55. Sünnetçioğlu, S., Sünnetçioğlu, A., Özkök, F., Çarbuğa, Ü. (2019). Dokuz katmanlı troya mutfağı. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 3(1), 17–34. [Turkish] [Crossref] Türkiye Cumhuriyeti Deventer Başkonsolosluğu. (2025). Avrupa Posta İşletmecileri Birliği (PostEurop) pul yarışması. https://deventer-bk.mfa.gov.tr/Mission/ShowAnnouncement/413584. [Turkish].
56. UNESCO. (2022). Graphical standards and logo toolkit. https://www.unesco.org/sites/default/files/medias/fichiers/2023/10/outside_toolkit_20221129_eng.pdf?hub=424
57. UNESCO 75.Yıl Türkiye Milli Komisyonu. (t.y.). UNESCO dünya mirası listesi. https://www.unesco.org.tr/Pages/125/122/UNESCO-D%C3%BCnya-Miras%C4%B1-Listesi. [Turkish]
58. UNESCO Türkiye Millî Komisyonu. (2022). UNESCO Türkiye millî komisyonu 2020-2021 faaliyet raporları. Ankara: Grafik-Ofset Matbaacılık Reklamcılık Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. [Turkish]
59. Uslu, G. (2023). Homeros, Troya ve Türkler (Çev. P. Y. Aydemir & C. Aydemir). Homeros Araştırmaları Enstitüsü [Turkish]
60. Wach, E. & Ward, R. (2013). Learning about qualitative document analysis. The Institute of Development Studies and Partner Organisations. Report.
61. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık. [Turkish]
62. Yılmaz, M. (2015). Türk dünyası kültürel mirası envanter çalışması. Ankara: Ahmet Yesevi Üniversitesi Avrasya Çalışmaları Grubu. [Turkish]