Op Art sanat akımı ve kinetik tipografi bağlamıyla afiş tasarımlarında devinim arayışı üzerine bir araştırma

Yıl 2026, Cilt: 9 Sayı: 2 , 96 - 111 , 08.04.2026

Selda Balcan , Burak Boyraz

https://izlik.org/JA66KL65EM

Öz

Bu makale; iki boyutlu bir düzlem üzerinde tasarlanan afiş tasarımlarında, Op Art sanat akımının görme algısı üzerinde yarattığı hareket illüzyonu ve kinetik tipografi ile meydana getirilen döngüsel optik etkinin bir tasarım elementi haline getirilmesini tematik olarak iş-lerken, Op Art bağlamı ve tarihi retrospektifiyle sanat eserlerinde devinim arayışının güncel afiş tasarım trendlerine olan yansımaları ve entegrasyonu perspektifiyle afiş ve afiş izleyicisi üzerinde yarattığı etkiyi irdelemeyi amaçlamaktadır. Bu araştırma; Op Art’ın algısal yanıltma ile yarattığı dinamizmin afiş tasarımlarına izdüşümüyle sınırlandırılarak, literatür taramaları desteğiyle, gözleme dayalı ve nitel bir yöntemle elde edilmiş analizler ortaya koymaktadır. Sanat, yöntemsel ve kuramsal skalasını; 20. yy modern sanat anlayışı sonrası modernite ötesi postmodern, kuramsal ve dijitalleşen sanat anlayışıyla genişletmiştir. İncelenen sanat eserleri ve afiş tasarımları karşılaştırılmalarıyla elde edilen bulgular; 1960’larda belirginleşen Op Art sanat akımı prensiplerinin, geleneksel ya da dijital teknikler kullanılarak, güncel tasarım me-totlarıyla uyarlanarak hibrit hale getirildiğini ve popülerliğini kaybetmediğini göstermektedir. Op Art akımı unsurlarının kullanımı ve devinim olgusu, süjenin algısı üzerinde yoğun uyarıcı bir aksiyon yaratma formülü olarak kullandığı görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Op Art , afiş , hareketli afiş , kinetik tipografi , grafik tasarım.

A Research on the search for movement in poster designs in the context of Op Art movement and kinetic typography

https://izlik.org/JA66KL65EM

Öz

Kaynakça

• Affiche. https://www.dictionnaire-academie.fr/article/A9A0721. Dictionnaire de l’Académie française.
• Antmen, A. (2008). 20. yüzyıl batı sanatında akımlar. 2. Baskı. İstanbul: Sel Yayıncılık. [Turkish] Article. https://www.wikiart.org/en/victor-vasarely/zebra-1937. Wikiart.
• Artist Bridget Riley in Conversation with Courtney J. Martin, Paul Mellon Director, YCBA. (2022, 19 Ağustos). https://www.youtube.com/watch?v=kTNcSSPUGuc
• Aydemir, D. & Yazar, E. (2024). Birinci Dünya Savaşı'nda görsel propaganda: İngiltere'nin propaganda afişlerinin biçim ve içerik analizi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(1), 77–100. [Turkish]
• Balcan, S. (2022). Duyargalı uygulamaların afiş ve ambalaj tasarım üzerindeki etkileri. Yayınlanmış yüksek lisans tezi. İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul. Yök tez veri tabanı. [Turkish]
• Becer, E. (2019). İletişim ve Grafik Tasarım. 12. Baskı. Anakara: Dost Kitapevi Yayınları. [Turkish]
• Bektaş, D. (1992). Çağdaş grafik tasarımın gelişimi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. [Turkish]
• Beyoğlu, A. (2015). Sanat eğitiminde algı, görsel algı ve yanılsama: Victor Vasarly’nin çalışmaları üzerine bir inceleme. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(1), 333–348. [Turkish]
• Boyarski, D. Kinetic typography. 16–27. https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=48e4d350529a36f0e89c5bc501fdb1705cabff15
• Boyraz, B. & Cantürk, A. (2013). Yeni gerçekçilik bağlamında Yves Klein ve Fernandez Arman’ın boşluk ve doluluk sergileri. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2(3), 125–135. [Turkish] [Crossref]
• Braun, M. (2012). Eadweard Muybridge. Reaktion Books.
• Bulat, M., Bulat, S. & Aydın, B. (2013). Alexander Calder’in açık yapıtları (1898-1976). Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, (31), 31–49. [Turkish]
• Carey, C. L. (2017). Ars and techne: Jack Whitten retrospective. Journal Of Contemporary African Art, 2017(40), 16–27. [Crossref]
• Casino (1995). Title sequence (2018, 17 Nisan). https://www.youtube.com/watch?v=ab_8y8W95nI&t=128s
• Chronophotography. In Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/%C3%89tienne-Jules_Marey
• Çağlar, S. (2024). MC Escher: İmkansızın ustası matematiği resmeden bir sanatçı https://www.matematiksel.org/matematigi-resmeden-sanatci-escher/ [Turkish]
• Dinçeli, D. (2020). Görsel düşünme ve algı. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 9(67), 545–552. [Turkish]
• Dövencioğlu, D. (2023). Görsel illüzyonların nörotipik ve patolojik algı hakkında öğrettikleri. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 10(3), 376–395. [Turkish] [Crossref]
• En eski mağara resmi. (2022, 15 Şubat). https://www.atlasdergisi.com/kesfet/arkeoloji-haberleri/en-eski-magara-resmi.html [Turkish]
• Escher, M. C. (2000). MC Escher: the graphic work. Taschen.
• Fedyukovskaya, M., Fedyukovsky, A. & Shatalov, D. (2022). Movement technology: from kinetic art to digital art. In Technology, Innovation and Creativity in Digital Society: XXI Professional Culture of the Specialist of the Future (pp. 429-437). Springer International Publishing. [ Crossref]
• Feyel, G. (2003). Presse et publicité en France (XVIIIe et XIXe siècles) 1. Revue historique, (4), 837–868.
• Golec, M. J. (2010). Purloined letters and prehistories of graphic design. American Quarterly, 62(2), 343–354.
• Gombrich, E. H. (1972). Sanatın öyküsü. (B. Cömert, çev.). 12. Baskı. Ankara: Remzi Kitapevi. (Orijinal baskı tarihi 1972) [Turkish]
• Gökçen, G. (2023). Sinestezi ve sanat ilişkisi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 10(4), 1165–1174. [Turkish]
• Gözütok, M. (2018). Descartes’ın görme kuramı. Felsefe Arkivi, (48), 1–20. [Turkish]
• Grafik. (t.b.). Erişim adresi: https://www.etimolojiturkce.com/arama/grafi
• Gunning, T. (2012). Hand and eye: Excavating a new technology of the image in the Victorian era. Victorian Studies, 54(3), 495–516. [Crossref]
• Güç, M. & Güven, Y. (2013). Dünyaya ve tasarıma çocuksu muziplikle bakışın öznesi/ temsili olarak Shigeo Fukuda (1932-2009). Uhbab 1. Uluslar arası Hakemli Beşeri ve Akademik Bilimler Dergisi, 2(5). 1–17. [Turkish]
• Gümüştekin, N. (2013). Rengin bir grafik tasarım ürünü olarak afişe katkısı: Tarihsel bir inceleme. Yedi, (9), 35–50. [Turkish]
• Hayvanlar dünyayı nasıl görürler?. (2018, 10 Mart). https://www.youtube.com/watch?v=2YQInKo8ZZA [Turkish]
• Hine, T., Cook, M. & Rogers, G. T. (1997). The Ouchi illusion: an anomaly in the perception of rigid motion for limited spatial frequencies and angles. Perception & Psychophysics, 59, 448–455. [Crossref]
• Işık, M. (2024). İfade olarak sanat’ın dili ve De Stijl hareketin tipografi yansımaları. The Journal of Social Sciences, (40), 143–152. [Turkish]
• İbn-i Heysem. https://tr.wikipedia.org/wiki/İbn-i_Heysem. [Turkish]
• Kapoula, Z., Lang, A., Vernet, M. & Locher, P. (2015). Eye movement instructions modulate motion illusion and body sway with Op Art. Frontiers in Human Neuroscience, 9, 121. [Crossref]
• Kılıç, R. (2023). Sanayi Devrimlerinin serüveni: Endüstri 1.0’dan Endüstri 5.0’a. Takvim-i Vekayi, 11(2), 276–291. [Turkish]
• Kızılöz, C. (2019). Felsefi oyuncaklar ve sinema'nın doğuşu üzerine bir inceleme. Dünya İnsan Bilimleri Dergisi, 2019(2), 14–27. [Turkish]
• Knowles, K. (2009). A cinematic artist: The films of Man Ray. (Vol. 16). Peter Lang.
• Lazzarone, J. (2016). 6 times M.C. Escher’s work inspired modern cinema. https://canvas.saatchiart.com/art/art-news/6-times-m-c-eschers-work-inspired-modern-cinema
• Lehimler, Z. (2018). Afiş tasarımında iki dil kullanımı. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(4), 2381–2405. [Turkish]
• Leone, F. (2017). Giacomo Balla and the origins of futurist fashion: Items of clothing as “living plastic complexes.” In F. Benzi (Ed.), Giacomo Balla: Designing the future (pp. 37–47). London, UK: Silvana Editoriale.
• Lynton, N. (1982). Modern sanatın öyküsü. (Çapan, C. & Öziş, S. çev.). 1. Basım. Remzi Kitapevi. İstanbul. Phaidon Press.
• Man Ray Emak Bakia, 1926. (2013, 22 Kasım). Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=ezkw2i8INlU&t=913s)
• lapetitemelancolie
• Marey, J. (1973). La machine animale. Paris: Locomotion Terrestre Aérienne. https://archive.org/details/lamachineanimale00mare/page/n9/mode/2up
• Massoli, E. D. S. (2019). Op Art aplicada ao design de superfície para a construção de instalações artísticas a partir de origamis.
• Maurits Escher’s impossible reality. (2023, 19 Aralık). Erişim adresi: https://www.grapheine.com/en/history-of-graphic-design/maurits-escher-impossible-reality
• Meilvang, E. L. Altings adskillelse–Om Surrealismens fysiologiske æstetik: Da Man Ray mødte Étienne-Jules Marey. Slagmark-Tidsskrift for idéhistorie, (78), 75–92.
• Op Art 11. (2014, 10 Ocak). https://www.psy.ritsumei.ac.jp/akitaoka/opart11e.html
• Özpolat, K. (2023). Zafer Lehimler afişlerinde optik formların yanılsamaları. Social Mentality and Researcher Thinkers Journal (Smart Journal), 9(74), 4226–4234. [Turkish] [Crossref]
• Pettersson, R. (2019). Marcel Duchamp, concept and context.
• Phenakistiscope. https://en.wikipedia.org/wiki/Phenakistiscope
• Provenzo, E. F., Provenzo, A. B. & Zorn, P. A. (1989). Easy-to-make old-fashioned toys. Courier Corporation.
• Saul Bass titles for Alfred Hitchcock's 'Vertigo’ (1958). (2009, 9 Aralık). https://www.youtube.com/watch?v=-DU0IVmBgsQ&t=60s
• Seckel, A. (2004). Masters of deception: Escher, Dalí & the artists of optical illusion. Sterling Publishing Company, Inc.
• Seitz, W. C. (1961). The art of assemblage. The Museum of Modern Art: Distributed
• Simon von Stampfer. In Wikipedia.https://tr.wikipedia.org/wiki/Simon_von_Stampfer
• Sucuoğlu, M. (2016). Man Ray, rayogram tekniği ve resim sanatında değişimler. Sanat ve Tasarım Dergisi, 6(1), 192–204. [Turkish]
• Şenler, F. (2005). Animasyon tarihi, teknikleri ve Türkiye'deki yansımaları. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), (3), 99–114. [Turkish]
• The Responsive Eye. (1965, 23 Şubat-25 Nisan). The Museum of Modern Art (Moma). New York. Erişim adresi: www.moma.org/calendar/exhibitions/2914
• Tippography. https://www.dictionnaire-academie.fr/article/A8T1539
• Turan, E. (2013). Analog ve dijital duyarkatların yapısal özellikleri. 1.Baskı. İstanbul: Alfa Basım Yayım Dağıtım. [Turkish]
• Turgut, Ö. P. (2019). Yazının Fotografik İfade Biçimi Olarak Işık Kaligrafisi. Sanat ve Tasarım Dergisi, (23), 379–391. [Turkish]
• Türker, İ. H. (2011). Canlandırma’nın tarihçesi ve Türk canlandırma sanatı. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(2). 227-241. [Turkish]
• Typographie https://www.dictionnaire-academie.fr/article/A8T1539. Dictionnaire de l’Académie française.
• Uçar, T. F. (2004). Görsel iletişim ve grafik tasarım. İstanbul: İnkılâp Kitapevi. [Turkish]
• Ümer, E. (2018). Lacancı bakış kavramı ve imgenin bakışı.Yıldız Journal of Art and Design, 5(2), 47–66.
• Wade, N. J. & Brozek, J. (2001). Purkinje's vision: The dawning of neuroscience. Psychology Press. [Crossref]
• Weik, M. H. (1961). The ENIAC story. Ordnance, 45(244), 571-575.
• Weill, A. (1984). L'affiche dans le monde. FeniXX.
• Yıldız, M. (2023). Op Art sanat akımı hakkında bilmeniz gerekenler. https://www.oggusto.com/sanat/op-art-sanat-akimi-hakkinda-bilmeniz-gerekenler. Oggusto. [Turkish]