Türkiye’nin Afrika enerji diplomasisi: Sorunlar ve fırsatlar

Öz

Amaç: Bu çalışma, 21. yüzyılda Türkiye ile Afrika ülkeleri arasında imzalanan enerji, maden ve hidrokarbon anlaşmalarını nitel çözümleme yöntemiyle inceleyerek, Türkiye’nin enerji diplo-masisinin yumuşak güç stratejisiyle nasıl iç içe geçtiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Ayrıca, bölgedeki enerji ilişkilerinde karşılaşılan sorunları ve fırsatları değerlendirmeyi hedeflemektedir. Yöntem: Çalışma, Türkiye’nin Afrika’daki enerji diplomasisini belgeler temelli, kapsamlı ve sistematik bir şekilde analiz etmek amacıyla nitel çözümleme yöntemini kullanmaktadır. 21. yüzyılda Türkiye ve Afrika ülkeleri arasında yapılan enerji anlaşmaları detaylı bir şekilde in-celenmiştir. Bulgular: Çalışma sonucunda, Türkiye’nin Afrika’daki enerji iş birliklerinin ekonomik he-deflerin ötesine geçerek, yumuşak güç unsurlarıyla desteklendiği tespit edilmiştir. Ayrıca, Türkiye’nin kıtadaki yumuşak gücünün enerji iş birliklerine somut katkılar sunduğu ve bu iş birliklerinin daha geniş stratejik etkilere sahip olduğu ortaya konmuştur. Sınırlılıklar: Bu çalışmanın sınırlılığı, Türkiye’nin Afrika’daki enerji diplomasisinin belgeler temelli analizine dayalı olması ve literatürde bu konuya yönelik yapılan çalışmaların sınırlı düzeyde bulunmasıdır. Katkı: Bu çalışma, Türkiye’nin Afrika’daki enerji diplomasisini inceleyerek, yumuşak güç araçlarıyla bütünleşen çok boyutlu bir enerji diplomasisinin, Türkiye’nin Afrika’daki yapısal ve diplomatik zorlukları aşmasında etkili bir çözüm sunduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, Tür-kiye’nin Afrika’daki stratejik konumunu güçlendirmek için fırsatların nasıl değerlendirilmesi gerektiğine dair önemli çıkarımlar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Afrika
• enerji arz güvenliği
• enerji diplomasisi
• Türk dış politikası
• yumuşak güç.

Kaynakça

1. AA. (2025) Afrika masası başkan yardımcısı Mohale: Güney Afrika’da dünyanın 5 büyük doğalgaz rezervine sahibiz. (2025) https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/afrika-masasi-baskan-yardimcisi-mohale-guney-afrikada-dunyanin-5-buyuk-dogalgaz-rezervine-sahibiz/662857. [Turkish]
2. Aalto, P. (2023). Russian energy diplomacy. G. Tiess, T. Majumder ve P. Cameron (Eds.). Encyclopedia of Mineral and Energy Policy. Berlin: Springer. [Crossref]
3. AEP (2025). Strengthening Africa’s role: Battery and electric vehicle value chain. https://africa-energy-portal.org/reports/strengthening-africas-role-battery-and-electric-vehicle-value-chain
4. African Energy Chamber (2025). The State of African Energy 2025 Outlook Report. South Africa: African Energy Chamber Publications.
5. Afrika açılımı ve ortaklık politikamız. (2025) https://www.sam.gov.tr/bilgi-notlari/afrika-acilimi-ve-ortaklik-politikamiz-0. [Turkish]
6. Agoundedemba, M., Kim, C. K., & Kim, H.-G. (2023). Energy status in Africa: Challenges, progress and sustainable pathways. Energies, 16(23), 1–20. [Crossref]
7. Akbulut, H. (2022). Enerji diplomasisi. https://www.mfa.gov.tr/enerji-diplomasisi.tr.mfa. [Turkish]
8. Alodalı, M. F. B., & Usta, S. (2017). Enerji diplomasisi ve Türkiye. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 19(33), 163-168. [Turkish] [Crossref]

9. BBC (2024). Türkiye’nin Afrika ile artan enerji işbirliğinde hangi ülkeler öne çıkıyor?. https://www.bbc.com/turkce/articles/cm20eerz2ggo
10. Bovan, A., Vučenović, T., & Perić, N. (2020). Negotiating energy diplomacy and its relationship with foreign policy and national security. International Journal of Energy Economics and Policy, 10(2), 1–6. [Crossref]
11. Canyurt, D. (2025). Soft power from the perspective of international relations theories. Journal of Management and Economics Research, 23(1), 196–212. [Crossref]
12. Chen, W., Athene, L., & Valckx, N. (2024). Harnessing Sub-Saharan Africa’s critical mineral wealth. https://www.imf.org/en/News/Articles/2024/04/29/cf-harnessing-sub-saharan-africas-critical-mineral-wealth.
13. Chinese workers in Africa. (2025). https://www.sais-cari.org/data-chinese-workers-in-africa
14. DEIK (2025). President Erdoğan: "We will mark the future of Türkiye-Africa relations with the work we do and the decisions we take". https://www.deik.org.tr/press-releases-president-erdogan-we-will-mark-the- future-of-turkiye-africa-relations-with-the-work-we-do-and-the-decisions-we-take
15. Entegre bir enerji ağı kurabiliriz. (2025). https://enerji.gov.tr/haber-detay?id=31610 [Turkish]
16. Erkan, A. Ç. (2024). Türkiye’nin Afrika açılımı bağlamında Senegal ile imzalanan enerji anlaşması. https://strasam.org/ekonomi/uluslararasi-iktisat/turkiyenin-afrika-acilimi-baglaminda-senegal-ile-imzalanan- enerji-anlasmasi-3545. [Turkish]
17. European Investment Bank. (2015). Tackling the energy challenge in Africa. Luxembourg: European Investment Bank Publications.
18. Goldthau, A. C. (2010). Energy diplomacy in trade and investment of oil and gas. A. Goldthau & J. M. Witte (Eds.). Global energy governance: The new rules of the game. Washington, DC: Brookings Institution Press.
19. Göksedef, E. (2020). Somali'de petrol rezervi ne kadar? Erdoğan'ın 'Teklif geldi' açıklamasına Somali Petrol Bakanı ne diyor? https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-51210933. [Turkish]
20. Griffiths, S. (2019). Energy diplomacy in a time of energy transition. Energy Strategy Reviews, 26. [Crossref]
21. Henne, P. S. (2021). What we talk about when we talk about soft power. International Studies Perspectives, 23(1), 94-111. [Crossref]
22. IEA (2022). Africa energy outlook 2022. Paris: IEA Publications.
23. IEA (2023). Financing clean energy in Africa. Paris: IEA Publications.
24. IEA (2024). Clean energy investment for development in Africa. Paris: IEA Publications.
25. IEA (2025). Global critical minerals outlook 2025. Paris: IEA Publications.
26. IEA, IRENA, United Nations Statistics Division, World Bank & World Health Organization (WHO) (2024). Tracking SDG 7: The energy progress report. Washington, DC: World Bank Publications.
27. IEA. (2025) Africa. https://www.iea.org/regions/africa.
28. IRENA (2024). The energy transition in Africa: Opportunities for international collaboration with a focus on the G7. Abu Dabi: IRENA Publications.
29. İstanbul Ticaret Gazetesi. Türkiye’nin gözü Afrika’da: enerjide kazan-kazan formülü uygulanacak. (2025). https://istanbulticaretgazetesi.com/turkiyenin-gozu-afrikada-enerjide-kazan-kazan-formulu-uygulanacak. [Turkish]
30. Kazancı, H. (2025). Türkiye ile Mısır, hidrokarbon aramadan yeşil enerjiye kapsamlı işbirliği hedefliyor. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/turkiye-ile-misir-hidrokarbon-aramadan-yesil-enerjiye-kapsamli- isbirligi-hedefliyor/36066828. [Turkish]
31. Nakhle, C. (2018). Russia’s energy diplomacy in the Middle East. N. Popescu & S. Secrieru (Eds.), Russia’s return to the Middle East: Building sandcastles. Paris: European Union Institute for Security Studies.
32. Nye, J. S. (2004). Soft power: The means to success in world politics. New York: PublicAffairs.
33. Nye, J. S. (2006, 23 Şubat). Think again: soft power. https://foreignpolicy.com/2006/02/23/think-again-soft-power/.
34. Orakçı, S. (2025). 2005'ten 2025'e Türkiye'nin Afrika'da 20 yılı. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/2005ten-2025e-turkiyenin-afrikada-20-yili/3519187.
35. Population (2025). https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?locations=A9.
36. Satti, A. & Kavak, G. (2025). Somali'den uluslararası camiaya yatırım çağrısı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/somaliden-uluslararasi-camiaya-yatirim-cagrisi/3698428.
37. Shaban, H. (2024). Energy diplomacy between soft power and hard power. Political Issues, 79, 630-643.
38. Stratejik Düşünce Enstitüsü (2025). Yeni enerji imparatorluğu Ankara’da yükseliyor. https://www.sde.org.tr/ekostrateji/yeni-enerji-imparatorlugu-ankara-da-yukseliyor-haberi-58436. [Turkish]
39. T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklae Bakanlığı. (2024). "Türkiye’nin Afrika Boynuzu’ndaki Varlığını Enerji Alanındaki Bu İş Birlikleriyle Güçlendireceğiz". [Turkish]
40. T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (2025). Afrika ile Enerji Açılımı. https://enerji.gov.tr/haber-detay?id=21387. [Turkish]
41. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2025). Belirsizlikler çağında kararlı ve güçlü Türk dış politikası. Ankara: T.C. Dışişleri Bakanlığı Yayını. [Turkish]
42. Uslu, S. (2015). Turkey’s energy diversification strategy in Sub-Saharan Africa. Insight Turkey, 17(2), 101–115.
43. Vial, A.S. & Bouvier, E. (2025). Türkiye, the new regional power in Africa (2/3). A Turkish economic presence. https://www.lesclesdumoyenorient.com/Turkiye-the-new-regional-power-in-Africa-2-3-A-Turkish- economic-presence.html.
44. World Energy Council. (2025). World energy issues monitor 2025. London: World Energy Council.
45. Yaşar, N. T. (2025, 18 Haziran). Turkey's strategic push for Africa's minerals and potential EU collaboration. https://afripoli.org/turkeys-strategic-push-for-africas-minerals-and-potential-eu-collaboration.
46. Yatağan, A. G. (2018). Sert güç unsurlarının yumuşak güç aracı olarak etkileri. Kara Harp Okulu Bilim Dergisi, 28(2), 69–94. [Turkish]
47. Yavuzaslan, K., & Çetin, M. (2016). Soft power concept and soft power indexes. M. H. Bilgin, H. Danis, E. Demir & U. Can (Eds.), Business challenges in the changing economic landscape. Springer. [Crossref]
48. Yenişafak (2025). Afrika Boynuzu’nda yeni adım: Somali-Türkiye enerji işbirliği. https://www.yenisafak.com/dusunce-gunlugu/afrika-boynuzunda-yeni-adim-somali-turkiye-enerji-isbirligi-3527792. [Turkish]
49. Yılmaz, E. (2025). Çin'e en çok borcu olan 20 ülkenin 11'i Afrika kıtasından. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/cine-en-cok-borcu-olan-20-ulkenin-11i-afrika- kitasindan/3593822#:~:text=AA%20muhabirinin%20D%C3%BCnya%20Bankas%C4%B1ndan%20derledi%C4%9Fi,dolar%20ile%20M%C4%B1s%C4%B1r%20takip%20ediyor. [Turkish]
50. Yüksel, F. & Morrow, S. (2025). Afrika petrol üreten ülkeler örgütü Türkiye ile her türlü enerji işbirliğine açık. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/afrika-petrol-ureten-ulkeler-orgutu-turkiye-ile-her-turlu-enerji-isbirligine-acik/3609212. [Turkish]
51. Zarshenas, P. (2023). A review study on energy diplomacy & energy economics as 2 wings of development!. Recent Advances in Petrochemical Science, 8(2), 1–35.