SALGIN DÖNEMLERİNDE SİYASAL İKTİDAR: VEBA GECELERİ’NDE İSTİSNA HÂLİ VE HEGEMONYA

Öz

Salgın gibi kriz dönemlerinde siyasal iktidar, hukuku askıya alarak egemenliğini yeniden kurar, baskı mekanizmalarını yönetim tekniğine dönüştürür ve meşruiyetini rızaya dayalı mekanizmalarla pekiştirir. Orhan Pamuk’un Veba Geceleri romanı, salgın koşullarında ortaya çıkan bu siyasal ve toplumsal süreçleri konu edinir. Bugüne kadar roman üzerine yapılan çalışmalar; ulus inşası, tarihyazımı, anlatı teknikleri, ütopyadan distopyaya geçiş, ölüm kaygısı ve Doğu–Batı tartışmaları gibi başlıklara odaklanmıştır. Ancak romanın merkezindeki istisna hâli ile hegemonya etkileşimini birlikte ele alan bir çözümleme henüz yapılmamıştır. Bu makale söz konusu boşluğu doldurmak amacıyla romanı Carl Schmitt ve Giorgio Agamben’in istisna hâli ile Antonio Gramsci’nin hegemonya kavramları çerçevesinde nitel içerik analizi yöntemiyle incelemektedir. “İstisna Hâli ve Egemenlik” bölümünde romanda hukuk düzeninin askıya alınmasının iktidar ilişkilerini nasıl şekillendirdiği gösterilmektedir. “İstisna Hâlinde Şiddet ve Zor Kullanımı” bölümünde idam, tecrit ve askerî müdahalelerin olağanlaşma süreçleri incelenmektedir. “Hegemonya ve Rıza Üretimi” bölümünde ise ekonomik düzenlemeler ile dil ve tarih politikaları üzerinden yürütülen meşrulaştırma mekanizmaları değerlendirilmektedir. Elde edilen sonuçlar, romanda yöneticilerin kendi siyasi amaçları doğrultusunda hukuku askıya aldığını, şiddeti olağanlaştırdığını ve rızaya dayalı hegemonya ile bu düzeni sürdürülebilir kıldığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Orhan Pamuk
• Veba Geceleri
• Giorgio Agamben
• istisna hâli
• Antonio Gramsci
• hegemonya

POLITICAL POWER DURING EPIDEMICS: STATE OF EXCEPTION AND HEGEMONY IN NIGHTS OF PLAGUE

Öz

In times of crisis such as epidemics, political power suspends the rule of law to reestablish its dominance, transforms mechanisms of oppression into techniques of governance and reinforces its legitimacy through mechanisms based on consent. Orhan Pamuk’s novel Nights of Plague deals with these political and social processes that emerge in times of epidemic. Studies conducted on the novel to date have focused on topics such as nation building, historiography, narrative techniques, the transition from utopia to dystopia, the fear of death and East-West debates. However no analysis has yet been conducted that simultaneously addresses the interaction between the state of exception and hegemony at the center of the novel. This article aims to fill this gap by examining the novel through a qualitative content analysis method within the framework of Carl Schmitt and Giorgio Agamben’s concepts of the state of exception and Antonio Gramsci’s concept of hegemony. The section “State of Exception and Sovereignty” shows how the suspension of the legal order in the novel shapes power relations. The section titled “Violence and Coercion in the State of Exception” examines the processes of normalization of executions, isolation and military interventions. The section titled “Hegemony and the Production of Consent” evaluates the mechanisms of legitimization carried out through economic regulations and language and history policies. The findings reveal that in the novel, the rulers suspend the law in pursuit of their own political goals, normalize violence and sustain this order through hegemony based on consent.

Anahtar Kelimeler

• Orhan Pamuk
• Nights of Plague
• Giorgio Agamben
• state of exception
• Antonio Gramsci
• hegemony

Kaynakça

1. Agamben, Giorgio. İstisna Hâli. Çeviren Kemal Atakay, Otonom Yayıncılık, 2006.
2. Altuğ, Fatih. “Veba Geceleri’nde Mesafeler, Topluluk ve Bağışıklık.” Kitap-lık, s. 215, 2021, ss. 28-32.
3. Anderson, Benedict. Hayali Cemaatler: Milliyetçiliğin Kökenleri ve Yayılması. Çeviren İskender Savaşır, Metis Yayınları, 2023.
4. Arendt, Hannah. Şiddet Üzerine. Çeviren Bülent Peker, İletişim Yayınları, 1997.
5. Benjamin, Walter. “Şiddetin Eleştirisi.” Fikir Mimarları-4: Benjamin, Hazırlayan ve çeviren Besim F. Dellaloğlu, Say Yayınları, 2005, ss. 101-124.
6. Benjamin, Walter, “Tarih Kavramı Üzerine.” Son Bakışta Aşk: Walter Benjamin’den Seçme Yazılar, Hazırlayan ve çeviren Nurdan Gürbilek, Metis Yayınları, 2018, ss. 43-54.
7. Bingöl, Ulaş ve Enser Yılmaz. “Tarihin Kurgusu versus Kurgunun Tarihi: Veba Geceleri.” Turkish Studies-Language, c. 16, s. 3, 2021, ss. 1811-1830. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.52012.
8. Cengiz, Kurtuluş ve Özgür Emrah Gürel. “Orhan Pamuk’un Veba Geceleri’nde Modernliğin Felsefi Söylemi: Büyüsü Bozulan Bir Dünyada Öznellik, İletişim ve Doğu-Batı Sorunu.” DEÜ Edebiyat Fakültesi Dergisi, c. 10, s. 1, 2023, ss. 25-49.

9. Collison, Luke, “From the Commissary Dictator to the Katechon: Continuity in Carl Schmitt’s Theory of Intermediate Authority.” Political Theology, vol. 24, no. 2, 2021, pp. 164–182. https://doi.org/10.1080/1462317X.2021.1970090.
10. Çoban, Savaş. Hegemonya Aracı ve İdeolojik Aygıt Olarak Medya. Yayımlanmamış doktora tezi, Marmara Üniversitesi, 2011.
11. Dede, Kadir ve Bayram Koca. “Orhan Pamuk’un Veba Geceleri ve Kurgudaki Kurgu Olarak Millet.” Mukaddime, c. 13, s. 2, 2022, ss. 516-540. https://doi.org/10.19059/mukaddime.1160027.
12. Dural, A. Baran. “Antonio Gramsci ve Hegemonya.” Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, c. 11, s. 39, 2012, ss. 309-321.
13. Eldem, Edhem. “Tarih Bir Adaya Sığar mı?” Kitap-lık, s. 215, 2021, ss. 19-27.
14. Erdoğan, Emre. “Terör ve Korkunun El Ele Ördüğü Duvarlar Arasında Günümüz Sisifosu’nun Çaresizliği.” Siyasetteki Gölge: Korku, Editörler Pınar Uyan Semerci ve Emre Erdoğan, İthaki Yayınları, 2019, ss. 75-109.
15. Foucault, Michel, Hapishanenin Doğuşu. Çeviren Mehmet Ali Kılıçbay, İmge Kitabevi Yayınları, 2019.
16. Foucault, Michel. Özne ve İktidar. Çeviren Işık Ergüden ve Osman Akınhay, Ayrıntı Yayınları, 2019.
17. Güngör, Bilgin. “Veba Geceleri: Bir Alegorik Kurgu, İki Büyük Siyasi Figür.” Yazıt Kültür Bilimleri Dergisi, c. 1, s. 1, 2021, ss. 18-35. https://doi.org/10.29228/yazitdergisi.51323.
18. Gramsci, Antonio. Hapishane Defterleri: 1. Cilt. Çeviren Ekrem Ekici, Kalkedon Yayınları, 2011
19. Gramsci, Antonio. Hapishane Defterleri: 2. Cilt. Çeviren Barış Baysal, Kalkedon Yayınları, 2012.
20. Gramsci, Antonio. Hapishane Defterleri: 3. Cilt. Çeviren Barış Baysal, Kalkedon Yayınları, 2012.
21. Gramsci, Antonio. Hapishane Defterleri: 4. Cilt. Çeviren Barış Baysal, Kalkedon Yayınları, 2014.
22. Gruen, Arno. İhanete Uğrayan Sevgi. Çeviren İlknur İgan, Totem Yayıncılık, 2024.
23. Guzmán, Luis. “Benjamin’s Divine Violence: Unjustifiable Justice.” CR: The New Centennial Review, vol. 14, no. 2, 2014, pp. 49-64.
24. Hobbes, Thomas. Leviathan. Çeviren Semih Lim, Yapı Kredi Yayınları, 2021.
25. Irmak, Erkan. “Minger’in Taht Oyunları.” Kitap-lık, s. 215, 2021, ss. 33-39.
26. İbn Haldun, Mukaddime 1. Hazırlayan Süleyman Uludağ, Dergâh Yayınları, 2007.
27. Jusdanis, Gregory. Gecikmiş Modernlik ve Estetik Kültür: Milli Edebiyatın İcat Edilişi. Çeviren Tuncay Birkan, Ayrıntı Yayınları, 2022.
28. Karabulut, Mustafa ve Ferhat Karasu. “Orhan Pamuk’un Veba Geceleri Romanında Ölüm Kaygısı.” International Journal of Filologia, c. 5, s. 7, 2022, ss. 17-26. https://doi.org/10.51540/ijof.1081881.
29. Karabulut, Mustafa. “Orhan Pamuk’un Veba Geceleri Romanında Ütopyadan Distopyaya.” Littera Turca, c. 9, s. 1, 2023, ss. 139-148. https://doi.org/10.20322/littera.1203787.
30. Karahöyük, Mustafa. Parlamenter Demokrasi ve Liderlik: Max Weber ve Carl Schmitt Üzerinden Bir Tartışma. Yayımlanmamış doktora tezi, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, 2019.
31. Kaşbaş, Hakan. “İstisna Hali.” Mukaddime, c. 7, s. 2, 2016, ss. 410-414.
32. Kesova, Erke. “Salgına Üstkurmaca Bakış: Veba Geceleri.” Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi, s. 37, 2021, ss. 345-351. https://doi.org/10.17829/turcom.935034.
33. Machiavelli, Niccolo. Hükümdar. Çeviren Necdet Adabağ, Türkiye İş Bankası Yayınları, 2019.
34. Özmakas, Utku. Biyopolitika: İktidar ve Direniş: Foucault, Agamben, Hardt-Negri. İletişim Yayınları, 2021.
35. Pamuk, Orhan. Veba Geceleri. Yapı Kredi Yayınları, 2021.
36. Parla, Jale. “Veba Geceleri: Görsel Bir Modern Epik.” Kitap-lık, s. 215, ss. 5-18, 2021.
37. Rokem, Freddie. “‘A Real State of Exception’”: Walter Benjamin and the Paradox of Theatrical Representation.” The Palgrave Handbook of Theatre and Migration, Editors Yana Meerzon and S. E.
38. Wilmer, Palgrave Macmillan, 2023, pp. 43-54. https://doi.org/10.1007/978-3-031-20196-7_3.
39. Schmitt, Carl. Siyasi İlahiyat: Egemenlik Kuramı Üzerine Dört Bölüm. Çeviren A. Emre Zeybekoğlu, Dost Kitabevi, 2016
40. Schmitt, Carl. Roma Katolikliği ve Politik Formu. Çeviren A. Emre Zeybekoğlu, Vakıfbank Kültür Yayınları, 2021.
41. Schmitt, Carl. Siyasal Kavramı. Çeviren Ece Göztepe, Metis Yayınları, 2021.
42. Tarhan, Belgin. “Siyasi Bir Roman Olarak Veba Geceleri: Ulus İnşası ve Ulusal Tarih Yazımı.” Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, c. 62, s. 2, 2022, ss. 977-996. https://doi.org/10.33171/dtcfjournal.2022.62.2.5.
43. Verhaeghe, Paul. Huzursuzluk. Çeviren Damla Atamer, Axis Yayınları, 2024.
44. Vinx, Lars. “Carl Schmitt.” The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Editors Edward N. Zalta and Uri Nodelman, 2025, https://plato.stanford.edu/entries/schmitt/.
45. Yılmaz, Enser. “Veba Geceleri Romanında Anlatıcının Kurgusal İşlevleri.” RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, s. 28, 2022, ss. 177-197. https://doi.org/10.29000/rumelide.1132534.
46. Zizek, Slavoj. Kırılgan Temas. Çeviren Tuncay Birkan, Metis Yayınları, 2018.