ÇOCUK EDEBİYATINDA YENİLİKÇİ TÜRLER: GÜNÜMÜZ RESİMLİ KİTAPLARINDA EĞİLİMLER VE DÖNÜŞÜMLER

Yıl 2025, Cilt: 17 Sayı: 34, 215 - 240, 01.12.2025

Sonnur Işıtan , Melike Rüya Arıcı , Merve Avşar

https://doi.org/10.26517/ytea.605

Öz

Resimli çocuk kitapları, çocuklar için önemli eğitim araçlarının başında gelmektedir. Günümüze gelene kadar sayıca ve tür olarak çeşitli resimli kitaplar olduğu görülmektedir. Çalışmanın amacı erken çocukluk döneminde kullanılan resimli çocuk kitaplarını tür ve içerik açısından sınıflandırmak, günümüze kadar nasıl bir değişim gösterdiğini ve erken çocukluk eğitimi bağlamındaki katkılarını ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda derleme çalışması gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda resimli çocuk kitabı türleri; öğretim odaklı kitaplar, teknolojik gelişmelere bağlı ortaya çıkan kitaplar, toplumsal değişimlerden esinlenen kitaplar ve diğer kitap türleri olarak toplandığı görülmektedir. Öğretim odaklı kitaplar olarak bebek kitapları, kavram kitapları, alfabe kitapları, sayma kitapları, örüntü kitapları, kolay okunabilir kitaplar, bilgi veren kitaplar, fen kitapları ve STEAM temalı kitaplar olarak sınıflanmıştır. Teknolojik gelişmelere bağlı ortaya çıkan kitaplar; hibrit kitaplar, etkileşimli kitaplar, hareketli kitaplar, elektronik kitaplar ve resimli kitap uygulamaları olarak sınıflanmıştır. Toplumsal değişimlerden esinlenen kitaplar; zor konuları ele alan, çok kültürlü ve çok dilli kitaplar olarak sınıflanmıştır. Son olarak sessiz kitaplardan ve müzik tabanlı kitaplardan bahsedilmiştir. Araştırmanın kapsamında günümüz resimli kitapların sınıflandırılması ve içerik özellikleri sunulmuştur. Bu derleme çalışması ışığında resimli çocuk kitaplarının yılların içindeki değişimi ortaya konulmuş olup, gelecek yıllarda çocuk edebiyatında ne tür eğilimlerin ön plana çıkabileceğine dair çıkarımlarda bulunulmuştur. Bu doğrultuda çalışmanın literatüre ve uygulamaya rehberlik etmesi beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk edebiyatı , Resimli kitaplar , Çocuk kitabı türleri , Erken çocukluk eğitimi

INNOVATIVE GENRES IN CHILDREN’S LITERATURE: TRENDS AND TRANSFORMATIONS IN CONTEMPORARY ILLUSTRATED BOOKS

Öz

Illustrated children’s books are among the most important educational tools for children. To date, there have been various illustrated books in terms of number and type. The aim of this study is to classify illustrated children’s books used in early childhood in terms of type and content, to reveal how they have changed to date, and to highlight their contributions in the context of early childhood education. In line with this objective, a compilation study was conducted. In this context, illustrated children’s book types are categorized as educational books, books inspired by technological developments, books inspired by social changes, and other book types. Educational books are classified as baby books, concept books, alphabet books, counting books, pattern books, easy-to-read books, informative books, science books, and STEAM-themed books. Books that have emerged as a result of technological development are classified as hybrid books, interactive books, animated books, electronic books, and picture book applications. Books inspired by social changes are classified as books that address difficult topics and are multicultural and multilingual. Finally, silent books and music-based books are discussed. The study presents the classification and content characteristics of contemporary picture books. Based on this compilation, the study reveals the changes in children’s picture books over the years and draws conclusions about the trends that may emerge in children’s literature in the coming years. In this regard, the study is expected to serve as a guide for literature and practice.

Anahtar Kelimeler

Children’s literature , Picture books , Genres of children’s books , Early childhood education

Kaynakça

• Bayraktar, Tezcan. “Okul Öncesi Eğitimde Sessiz Kitapların Önemi.” Turkish Studies-Educational Sciences, vol. 17, no. 4, 2022.
• Barone, Diane M. Children’s Literature in the Classroom: Engaging Lifelong Readers. Guilford Press, 2010.
• Bozkurt, Aras, and Müjgan Bozkaya. “Etkileşimli e-kitap: Dünü, bugünü ve yarını.” Akademik Bilişim, vol. 23, 2013, p. 25.
• Bintz, William P., and Lisa M. Ciecierski. “Hybrid Text: An Engaging Genre to Teach Content Area Material across the Curriculum.” The Reading Teacher, vol. 71, no. 1, 2017, pp. 61-69.
• Bista, Krishna. “Multicultural Literature for Children and Young Adults.” The Educational Forum, vol. 76, no. 3, 2012. Taylor & Francis Group.
• Bus, Adriana G., and Rosalie Anstadt. “Toward Digital Picture Books for a New Generation of Emergent Readers.” AERA Open, vol. 7, 2021, p. 23328584211063874.
• Bus, Adriana G., Marinus H. Van Ijzendoorn, and Anthony D. Pellegrini. “Joint Book Reading Makes for Success in Learning to Read: A Meta-analysis on Intergenerational Transmission of Literacy.” Review of Educational Research, vol. 65, no. 1, 1995, pp. 1-21.
• Chen, Menglin, and Yu-Che Huang. “Analysis on the Role of Picture Books in Children’s Cognitive Development Education.” Edelweiss Applied Science and Technology, vol. 9, no. 3, 2025, pp. 1916-1925.
• Ciecierski, Lisa, and William P. Bintz. “Developing a Challenging and Integrated Curriculum.” Middle School Journal, vol. 46, no. 5, 2015, pp. 17-25.
• Ciecierski, Lisa, et al. “New Perspectives on Picture Books.” Athens Journal of Education, vol. 4, no. 2, 2017, pp. 123-136.
• Danko-McGhee, Katherina, and Ruslan Slutsky. “Judging a Book by Its Cover: Preschool Children’s Aesthetic Preferences for Picture Books.” International Journal of Education through Art, vol. 7, no. 2, 2011, pp. 171-185.
• Deniz, Ayşegül, and Mübeccel Sara Gönen. “Resimli öykü kitaplarını değerlendirme ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması.” Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, vol. 4, no. 2, 2020, pp. 88–116. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.1967202042220
• Dickinson, David K., Julie M. DeTemple, Julia A. Hirschler, and Meredith W. Smith. “Book Reading with Preschoolers: Co construction of Text at Home and at School.” Early Childhood Research Quarterly, vol. 7, no. 3, 1992, pp. 323–346
• Donovan, Carol A., and Lucy B. Smolkin. “Children’s Genre Knowledge: An Examination of K–5 Students’ Performance on Multiple Tasks Providing Differing Levels of Scaffolding.” Reading Research Quarterly, vol. 37, no. 4, 2002, pp. 428–465. https://doi.org/10.1598/RRQ.37.4.5
• Dresang, Eliza T. Radical Change: Books for Youth in a Digital Age. Wilson, 1999.
• Duke, Nell K. “Reading to Learn from the Very Beginning: Information Books in Early Childhood.” Young Children, vol. 58, no. 2, 2003, pp. 14–20.
• Fain, J. G. “Um, They Weren’t Thinking about Their Thinking: Children’s Talk about Issues of Oppression.” Multicultural Perspectives, vol. 10, 2008, pp. 201–208. https://doi.org/10.1080/15210960802526102.
• Fountas, I. C., and G. S. Pinnell. Guiding Readers and Writers (Grades 3–6): Teaching Comprehension, Genre, and Content Literacy. Heinemann, 2001.
• Fulton, M. J. Talking about Wordless Picture Books: A Tutor Strategy Supporting English Language Learners. National Center for Family Literacy (NCFL), 2006.
• Gönen, Mübeccel Sara. “Cumhuriyet Öncesi ve Cumhuriyet Döneminde Okul Öncesi Çocuk Edebiyatı.” Çocuk Edebiyatı, edited by M. S. Gönen, 6th ed., Vizetek Yayıncılık, 2021, pp. 17–33.
• Hassinger-Das, Brenna, Nancy C. Jordan, and Nancy Dyson. “Reading Stories to Learn Math: Mathematics Vocabulary Instruction for Children with Early Numeracy Difficulties.” The Elementary School Journal, vol. 116, 2015, pp. 242–264.
• Işıtan, S. “Illustrated Storybooks for Preschool Children Published in Turkey between 1980–2013: A Study Based on Preschool Education Reforms.” Educational Sciences: Theory & Practice, vol. 16, no. 2, 2016, pp. 669–690. https://doi.org/10.12738/estp.2016.2.2862.
• Işıtan, S. “Özel Amaçla Yazılmış Çocuk Kitapları.” International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, vol. 11, no. 4, 2016, pp. 471–492. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.9086
• Jalongo, M. R., and D. M. Ribblett. “Using Song Picture Books to Support Emergent Literacy.” Childhood Education, vol. 74, no. 1, 1997, pp. 15–22. https://doi.org/10.1080/00094056.1997.10521908.
• Justice, L. M., and J. Kaderavek. “Using Shared Storybook Reading to Promote Emergent Literacy.” Teaching Exceptional Children, vol. 34, no. 84, 2002, pp. 8–13.
• Karaata, N., and N. Yılmaz. “Resimli Çocuk Kitaplarında Artırılmış Gerçeklik Kullanımı ve Bir Uygulama Örneği.” Medeniyet Sanat - İMÜ Sanat Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Dergisi, vol. 9, no. 1, 2023, pp. 101–119.
• Korat, O., and A. Shamir. “The Educational Electronic Book as a Tool for Supporting Children’s Emergent Literacy in Low versus Middle SES Groups.” Computers & Education, vol. 50, 2008, pp. 110–124. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2006.04.002.
• Kotaman, H., and A. K. Tekin. “Informational and Fictional Books: Young Children’s Book Preferences and Teachers’ Perspectives.” Early Child Development and Care, vol. 187, 2017, pp. 600–614. https://doi.org/10.1080/03004430.2016.1236092.
• Kucirkova, Natalia. “Children’s Reading with Digital Books: Past Moving Quickly to the Future.” Child Development Perspectives, vol. 13, no. 4, 2019, pp. 208–214.
• Leahy, M. A., and B. C. Foley. “Diversity in Children’s Literature.” World Journal of Educational Research, vol. 5, no. 2, 2018, p. 172. https://doi.org/10.22158/wjer.v5n2p172.
• Lynch-Brown, Carol G., Carl Tomlinson, and Kathy Short. Essentials of Children’s Literature. 8th ed., Pearson Education Limited, 2014.
• Majdenić, Valentina, and Ivana Saratlija. “Picture Books for Children of Early School Age for the Purpose of Environmental Education.” Pannoniana, vol. 3, 2019, pp. 173–213. https://doi.org/10.2478/pannonia-2019-0010.
• Matulka, Denise I. A Picture Book Primer: Understanding and Using Picture Books. 1st ed., 2008.
• Mayesky, Mary. Creative Activities for Young Children. Delmar Thomson Learning, 2002.
• McNair, Jonda C. “We Need Mirrors and Windows: Diverse Classroom Libraries for K-6 Students.” Reading Teacher, vol. 70, 2016, pp. 375–381. https://doi.org/10.1002/trtr.1516.
• Montgomery, Ann P. “‘Over in the Meadow’ and Beyond: Singing for Joy with Song-Based Picture Books.” Canadian Music Educator, vol. 53, no. 4, 2012, pp. 29–32.
• Montgomery, Ann P., and K. M. Smith. “Together in Song: Building Literacy Relationships with Song-Based Picture Books.” Language and Literacy, vol. 16, no. 3, 2014, pp. 27–53.
• Morrow, Lesley Mandel. “Literacy Development in the Early Years: Helping Children Read and Write.” Handbook of Instructional Practices for Literacy Teacher-Educators, edited by Susan B. Neuman and David K. Dickinson, Routledge, 2001, pp. 171–178.
• Nordin, Norazah, J. L. Fui Senn, and M. H. Abdul Rashid. “Usage and Trends of Picture Books in Teaching and Learning: A Literature Review.” International Academic Research Journal of Social Science, vol. 10, no. 2, 2024, pp. 24–31.
• Oğuzkan, Ferhan. Çocuk Edebiyatı. Ankara: Anı Yayıncılık, 2010.
• Pentimonti, Jill M., Tricia A. Zucker, and Laura M. Justice. “What Are Preschool Teachers Reading in Their Classrooms?” Reading Psychology, vol. 32, no. 3, 2011, pp. 197–236. https://doi.org/10.1080/02702711003604484.
• Pentimonti, Jill M., Tricia A. Zucker, Laura M. Justice, and Joan N. Kaderavek. “Informational Text Use in Preschool Classroom Read-Alouds.” The Reading Teacher, vol. 63, no. 8, 2010, pp. 656–665. https://www.jstor.org/stable/25656176.
• Pressley, Michael, Jerry Rankin, and Linda Yokoi. “A Survey of Instructional Practices of Primary Teachers Nominated as Effective in Promoting Literacy.” The Elementary School Journal, vol. 96, 1996, pp. 363–384. https://doi.org/10.1086/461834.
• Sağlam, Sümeyye. Çocuk Sessiz Kitaplarında Karakter Tasarımlarının Tasarım İlkelerine Göre İncelenmesi. Master’s thesis, Necmettin Erbakan Üniversitesi, 2023.
• Semingson, Peggy, Kathryn Pole, and Jodi Tommerdahl. “Using Bilingual Books to Enhance Literacy around the World.” 2nd Global Multidisciplinary e-Conference, 10th November Proceedings, 2014, pp. 132–139.
• Serafini, Frank, Daniel Kachorsky, and Emily Aguilera. “Picture Books in the Digital Age.” The Reading Teacher, vol. 69, no. 5, 2016, pp. 509–512. https://doi.org/10.1002/trtr.1452.
• Short, Kathy G. “What’s Trending in Children’s Literature and Why It Matters.” Language Arts, vol. 95, no. 5, 2018, pp. 287–298.
• Sipe, Lawrence R. Storytime: Young Children’s Literary Understanding in the Classroom. Teachers College Press, 2008.
• Strimel, Greg, and Michael E. Grubbs. “Positioning Technology and Engineering Education as a Key Force in STEM Education.” Journal of Technology Education, vol. 27, no. 2, 2016, pp. 21–36.
• Şimşek, T. “Çocuk Edebiyatı Tarihine Ön Söz.” Türk Dili Dergisi, vol. 7, no. 756, 2014, pp. 15–58.
• Şirin, Mustafa Ruhi. Çocuk Edebiyatına Eleştirel Bir Bakış. İstanbul: Çocuk Vakfı Yayınları, 2007.
• Takacs, Z. K., E. K. Swart, and A. G. Bus. “Benefits and Pitfalls of Multimedia and Interactive Features in Technology-Enhanced Storybooks: A Meta-Analysis.” Review of Educational Research, vol. 85, 2015, pp. 698–739. https://doi.org/10.3102/0034654314566989.
• Tanju Aslışen, E. H. “Edebi Türler Açısından Çocuk Edebiyatı.” Çocuk Edebiyatı, edited by M. S. Gönen, 6th ed., Vizetek Yayıncılık, 2021, pp. 101–172.
• Taşkın, Z., and M. C. Durmuşoğlu. “Sessiz Kitapların Okul Öncesi Dönem Çocuklarının Dil Gelişimlerine Etkisinin İncelenmesi.” Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, vol. 21, no. 2, 2024, pp. 614–628.
• Timpany, C., and N. Vanderschantz. “A Categorisation Structure for Interactive Children’s Books: Levels of Interactivity in Children’s Printed Books.” International Journal of the Book, vol. 9, no. 4, 2012, pp. 97–109.
• Tüfekçi-Can, D. Çocuk Edebiyatı Giriş. Eğitim Yayınevi, 2014.
• Ural, S. “Okul Öncesi Çocuk Kitaplarının Tanımı.” Çocuk Edebiyatı, edited by M. S. Gönen, 6th ed., Vizetek Yayıncılık, 2021, pp. 35–60.
• Veziroğlu Çelik, M. “Erken Çocukluk Dönemi Çocuk Edebiyatı Türleri.” Okul Öncesinde Çocuk Edebiyatı ve Etkinlik Örnekleri, edited by M. S. Gönen and G. Uyanık, Nobel Akademi, 2021, pp. 53–83.
• Wu, J. F. “Research on Picture Books: A Comparative Study of Asia and the World.” Malaysian Journal of Library and Information Science, vol. 24, no. 2, 2019, pp. 73–95. https://doi.org/10.22452/mjlis.vol24no2.5.
• Yalçın, Alemdar, and Gülay Aytaş. Çocuk Edebiyatı. Ankara: Akçağ Yayınları, 2002.
• Yang, L., M. M. Jarit, and D. Yongli. “A Brief Discussion on the Development and Research of Original Interactive Children’s Picture Books in China.” International Journal of Art & Design (IJAD), vol. 7, no. 2, 2023, pp. 153–165.
• Yükçü, Ş. B., A. İ. Tok, and S. B. Kangal. “Çocuk Edebiyatının Geldiği Son Nokta: Okul Öncesi Dönem Resimli E-Kitaplara Gelişimsel Bir Bakış.” Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, vol. 3, no. 1, 2019, pp. 139–164. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.1967201931122.
• Zucker, T. A., A. K. Moody, and M. C. McKenna. “The Effects of Electronic Books on Pre-Kindergarten-to-Grade 5 Students’ Literacy and Language Outcomes: A Research Synthesis.” Journal of Educational Computing Research, vol. 40, 2009, pp. 47–87. https://doi.org/10.2190/EC.40.1.c Aytar, Fatih, translator. Çocuklar için Resimli Ansiklopedi: Bilgisayarlar. Selimer Yayınları, 2023.
• Belineau, Nathalie, and Emilie Beaumont. Bebek Uyuyor. Neobebek İlk Kumaş Kitaplarım Serisi: Kelimeler, 2018.
• Bencik Kangal, Sibel. Dünya Kadar Çocuk. Illustrated by Mavisu Demirağ, Elma Yayınevi, 2021.
• Bıçakçı, Müdriye Yıldız, S. Seda Bapoğlu Dümenci, and Emin Demir. STEM Hikayeleri (Kule, Terazi, Sığınak). Sola Kidz Yayınları, 2019.
• Briggs, Raymond. The Snowman. Illustrated by Raymond Briggs, Hamish Hamilton Publisher, 1978.
• Can, Feyzanur. Şerif Hayvanlar Aleminde Alfabe Kitabı / İlk Kitabım. Uçan Kitap Yayınları, 2019.
• Carle, Eric. Aç Tırtıl. Illustrated by Eric Carle, translated by Fatih Erdoğan, Mavibulut Yayıncılık, 2023.
• Cronin, Doreen. Yazı Yazan İnekler. Illustrated by Betsy Lewin, translated by Nurten Hatırnaz, Beyaz Balina Yayınları, 2018.
• Çukadar, Ceren. Tadını Çıkar: Bağ Bahçe. Illustrated by Dilek Altıntaş Birben, Sincap Kitap, 2023.
• Finn, Rebecca. Hareketli Oyun Saati. Illustrated by Rebecca Finn, translated by Nevin Avan Özdemir, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2020.
• Gray, Kes. Ne Çok Bacak!: Eğlenceli Sayma ve Toplama Kitabı. Translated by Emre Ülgen Dal, Domingo Çocuk, 2024.
• Karaca, Bahar. Limi Kavramların Peşinde – Limi Sayılarla Tanışıyor. 4 kitap seti, İş Bankası Kültür Yayınları, 2023.
• Karg, Michael. Ben Rüzgarım. Illustrated by Sophie Diao, translated by Bengisu Özdemir, TÜBİTAK Yayınları, 2022.
• Koz, Sabri. Her Güne Bir Ninni: Türk Halk Ninnileri. Illustrated by Cem Kızıltuğ, Yapı Kredi Yayınları, 2005.
• Kozikoğlu, Tülin. Dönme Dolap. Illustrated by Hüseyin Sönmezay, Doğan ve Egmont Yayıncılık, 2020.
• Köse, Uğur. Anetil Dik Temel Harflerle Okumaya İlk Adım Serisi (10 Kitap Takım). Kollektif Yuva Yayınları, 2024.
• Langley-Swain, Samuel. Sıcak Bir Yuva. Illustrated by Ashlee Spink, translated by Meltem Aydın, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2021.
• Lee, Suzy. Wave. Illustrated by Suzy Lee, Chronicle Books, 2008.
• Martin, Bill, Jr., and John Archambault. Chicka Chicka Boom Boom. Illustrated by Lois Ehlert, Simon & Schuster, 1989.
• McKee, David. Elmer’in Sayma Kitabı. Illustrated by David McKee, translated by Aslı Montchane, Kırçiçeği Yayınları, 2012.
• Milbourne, Anna. Denizin Altında. Illustrated by Cathy Shimmen, translated by Özden Hanoğlu, TÜBİTAK Yayınları, 2007.
• Mowat, Claire. Dinosaurs / Dinozorlar: İngilizce Öğreniyorum. Koç Üniversitesi Yayınları, 2024.
• Özer, Kevser. Tonton Tonki ile Sayılar. Illustrated by Çağrı Odabaşı, Sincap Kitap, 2024.
• Sivri, Hilal. Tekerlekler İş Başında: Çalışkan Çiftlik Araçlarım. Illustrated by Asıf Rahimoğlu, Sincap Kitap, 2020.
• Şahin, Yasemin. Bu Şekli Tanıyor Musun? - Minikler Serisi Şekiller. TÜBİTAK Yayınları, 2021.
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. “Engeli Olan Çocuklar için Kapsayıcı Erken Çocukluk Eğitimi Projesi” Kapsamında Geliştirilen Öykü Kitapları. 2020, https://egitimdebirlikteyiz.meb.gov.tr/Materyaller.
• Volpin, Lucy. Krokodali. Illustrated by Lucy Volpin, translated by Nil Ormanlı Balpınar, Domingo Çocuk Yayınları, 2018.
• Zülal, Aslı. Koronavirüs de Ne? Çocuklar İçin Koronavirüs Rehberi. Illustrated by Pınar Büyükgüral, TÜBİTAK Yayınları, 2020.