AYŞEGÜL DEVECİOĞLU’NUN KIŞ UYKUSU KİTABINDAKİ ÖYKÜLERDE MEKÂN VE NESNELERİN KULLANIMI

Yıl 2025, Cilt: 17 Sayı: 34, 353 - 370, 01.12.2025

Afet Doğan

https://doi.org/10.26517/ytea.623

Öz

Bir anlatıyı oluşturan unsurlardan biri de mekân ve buna bağlı olarak gelişen nesnelerin kullanımıdır. Bir olayın cereyan etmesi için mekâna ihtiyaç olduğu gibi anlatılan yer, karakterlerin analizinde ve psikolojik alt yapılarını belirlemede de büyük rol oynar. İnsanın mekânı şekillendirdiği gibi mekân ve nesneler de insanı şekillendirerek hayata karşı bakışını değiştirebilir. Son yılların üretken yazarlarından olan Ayşegül Devecioğlu, genellikle darbe sonrası travmaları ve toplumsal hafızayı ön plana çıkaran eserler kaleme almıştır. Eserler, tarihî ve sosyolojik boyutta incelenebilir fakat mekân ve nesnelerin odağında bakıldığında bu unsurların olay ve karakter oluşum sürecine hizmet ettiği görülmektedir. Bu nedenle yazarın ilk öykü kitabı olan Kış Uykusu, mekân ve nesnelerin kullanımı bağlamında okunmaya çalışılmıştır. Çalışmada ilk olarak Ayşegül Devecioğlu’nun hayatı, sanatsal yönü ve eserleri hakkında kısa bilgi verilmiş, mekân ve objelerin edebî metinlerdeki yeri, önemi ve çeşitleri ortaya konmuştur. Sonrasında Kış Uykusu kitabında mekânın kullanımı, tasvir, mekânın cinsiyeti, mekân-kültür ilişkisi, mekân-psikoloji ilişkisi ve ekoeleştiri bağlamında mekân analizi yapılmıştır. İkinci bölümde ise kitaptaki nesnelerin kullanımı, mekânlaşan nesneler, metaforik nesneler, çağrışımsal işlevine göre nesneler, kültür-nesne ve psikoloji-nesne ilişkisi incelenmiştir. Mekân ve nesnelerin kişi ve kurgu oluşumuna tesir ettiği, özellikle kültürel ve çağrışımsal işlevde kullanıldığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Ayşegül Devecioğlu , Kış Uykusu , öykü , mekân , nesne

THE USE OF SPACE AND OBJECTS IN THE STORIES IN AYŞEGÜL DEVECİOĞLU’S KIŞ UYKUSU BOOK

Öz

One of the elements that constitutes a narrative is the use of space and the objects that develop accordingly. Just as space is necessary for an event to unfold, the location depicted also plays a significant role in analyzing characters and determining their psychological foundations. Just as people shape space, space and objects can also shape people and alter their perspective on life. Ayşegül Devecioğlu, a prolific writer of recent years, has often written works that highlight post-coup traumas and collective memory. The works can be examined in historical and sociological dimensions, but when looked at from the perspective of space and objects, it is seen that these elements serve the process of event and character formation. For this reason, the author’s first story book, Winter Sleep, was tried to be read in the context of the use of space and objects. In the study, firstly, brief information about the life, artistic side and works of Ayşegül Devecioğlu was given and the place, importance and types of places and objects in literary texts were revealed. Afterwards, space analysis was made in the context of the use of space, depiction, gender of space, space-culture relationship, space-psychology relationship and ecocriticism in the book Winter Sleep. In the second part, the use of objects in the book, spatialized objects, metaphorical objects, objects according to their associative function, culture-object and psychology-object relations are examined. It has been determined that spaces and objects affect the formation of people and fiction, and are used especially in cultural and associative functions.

Anahtar Kelimeler

Ayşegül Devecioğlu , Winter Sleep , story , space , object

Kaynakça

• Aktaş, Şerif. Roman Sanatı ve Roman İncelemesine Giriş. Akçağ Yayınları, 1998.
• Bachelard, Gaston. Mekanın Poetikası. İthaki Yayınları, 2018.
• Cevizci, Ahmet. Paradigma Felsefe Sözlüğü. Paradigma Yayınları, 1999.
• Devecioğlu, Ayşegül. Kış Uykusu. Metis Yayınları, 2022.
• Erez, Hale. Kültür-Mekan Etkileşimine Bağlı Şehirsel Doku Farklılaşmaları: Kumkapı-Süleymaniye Örneği. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Teknik Üniversitesi, 2003.
• Güleç Solak, Sevcan. “Mekan-Kimlik Etkileşimi: Kavramsal ve Kuramsal Bir Bakış.” Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, c. 6, s. 1, 2017, ss. 13-37.
• Güler, Ahmet Faruk. “Cumhuriyetin İlk Dönem Romanlarında Mekan, Değişim ve Modernizm.” Tezkire Dergisi, c. 78, 2022, ss. 179-209.
• Karahan, Halil İbrahim. “Mekan Sosyolojisi.” Türkiye Turizm Ansiklopedisi, Editör Nazmi Kozak ve Metin Kozak, Detay Yayıncılık, 2022.
• Korkmaz, Ramazan. Yazınsal Okumalar. Kesit Yayınları, 2015.
• Lüleci, Murat. “Bir Hakikat Kategorisi Olarak Mekan ve Romanda Mekanın Fenomenolojisi Üzerine Notlar.” Kent İnsan Roman: Türk Romanında Kentleşme Olgusu Üzerine İncelemeler (1980-2010), Editör Murat Lüleci, Gece Kitaplığı Yayınevi, 2017, ss. 15-36.
• Narlı, Mehmet. “Romanda Zaman ve Mekan Kavramları.” Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 5, s. 7, 2002, ss. 91-106.
• Perec, Georges. Mekan Feşmekan. Everest Yayınları, 2017.
• Şahin, Veysel. “Kurmaca Tekniği Bakımından Halide Edip Adıvar’ın “Handan” Romanı.” Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 18, s. 2, 2008, ss. 99-126.
• Tanpınar, Ahmet Hamdi. 19 uncu Asır Türk Edebiyatı Tarihi. Çağlayan Kitabevi, 1982.
• TDK. 22 Eylül 2025. Güncel Türkçe Sözlük. TDK. 22 Eylül 2025 <https://sozluk.gov.tr/?ara=mekan>.
• Tekin, Mehmet. Roman Sanatı 1 Romanın Unsurları. Ötüken Neşriyat, 2016.
• Bozkurt, Kenan ve Nihat Tekin. “Mekan, İnsan ve Edebiyat.” Batman Akademi Dergisi, c. 7, s. 2, 2023, ss. 238-259.
• Uçar, Aslı. Teselliyi Eşyada Aramak: Türkçe Romanda Nesneler. Doktora Tezi, İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi, 2012.
• Urry, John. Mekanları Tüketmek. Ayrıntı Yayınları, 1999.
• Yalçınkaya, Şengül. “Toplumsal Cinsiyet Bağlamında Mekansal Davranış: Yurt Odaları.” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, c. 8, s. 37, 2015, ss. 639-649.
• Yüceşahin, M. Murat. “Toplumsal Cinsiyet ve Mekanın Karşılıklı İlişkisi: Patriyakanın Sosyal Mekanı Örgütleyişine Dair Bir Tartışma.” Kadın/Woman, c. 17, s. 1, 2016, ss. 73-101