BODY, GENDER AND SUBVERSION OF IDENTITY IN SEVGİ SOYSAL’S TUTKULU PERÇEM

Yıl 2025, Cilt: 17 Sayı: 34, 451 - 472, 01.12.2025

Elif Cengiz

https://doi.org/10.26517/ytea.610

Öz

Sevgi Soysal’s Tutkulu Perçem (1962) is a collection of short stories centered on female narrators, recounting various experiences of womanhood. These stories, which highlight elements such as gender, body, and space in their structure, are fluid and changeable in the context of the characters’ identity performances. In the stories, the gender identities of female characters are subverted through the construction of space and body. The concept of “subversion” is used in Judith Butler’s theory to express that a conscious parody of gender can be made; to emphasize that gender is an unstable and internally inconsistent category of identity. Tutkulu Perçem also contains stories that reveal the instability of gender identity. In particular, the stories “Tutkulu Perçem”, “Kalabalıklarda”, “On Bir Ayın Birisinde…”, “Düşmanlığı Olan…”, “Diyerekten Bizi…” and “Üç Portakalın Aşkı” are noteworthy in the context of the distortion of body forms, the blurring of body boundaries, and the violation of gender norms. Transgression and violations create abject and grotesque imagery in the stories. Analysis that also considers elements of male domination reveals that female characters are in conflict with male figures who exert pressure on their private lives or harass their bodies. In the stories, the grotesque image is used to reveal and transform these male figures and the system of domination, while the abject is used for the destructive actions that the female character carries out for herself and while discovering herself. This study examines gender identity and the ways in which this identity is subverted in Tutkulu Perçem, focusing on Judith Butler’s concept and drawing on the theories of Mihail Bahtin and Julia Kristeva. It also discusses the destructive impact of the forms of subversion that emerge in the stories within the context of the possibilities of literature.

Anahtar Kelimeler

Tutkulu Perçem , gender , subversion , grotesk , abject

SEVGİ SOYSAL’IN TUTKULU PERÇEM ESERİNDE BEDEN, TOPLUMSAL CİNSİYET VE KİMLİĞİN ALT ÜST EDİLMESİ

Öz

Sevgi Soysal’ın Tutkulu Perçem (1962) adlı eseri kadın anlatıcıların merkezde olduğu, kadınlık hakkında çeşitli deneyimlerin anlatıldığı bir öykü kitabıdır. Kurgusunda toplumsal cinsiyet, beden ve mekân gibi unsurları öne çıkaran bu öyküler, karakterlerin kimlik performansları bağlamında akışkan ve değişkendir. Öykülerde, mekân ve beden kurguları üzerinden kadın karakterlerin toplumsal cinsiyet kimlikleri alt üst edilir. “Alt üst etme” kavramı, Judith Butler’ın kuramında toplumsal cinsiyetin bilinçli bir parodisinin yapılabileceğini ifade etmek için; toplumsal cinsiyetin istikrarsız ve kendi içinde tutarsız bir kimlik kategorisi olduğunu vurgulamak için kullanılır. Tutkulu Perçem de içeriğinde toplumsal cinsiyet kimliğinin istikrarsızlığını ortaya çıkaran öyküler barındırır. Özellikle “Tutkulu Perçem”, “Kalabalıklarda”, “On Bir Ayın Birisinde…”, “Düşmanlığı Olan…”, “Diyerekten Bizi…”, ve “Üç Portakalın Aşkı” adlı öyküler beden formlarının bozulması, beden sınırlarının bulanıklaşması ve toplumsal cinsiyet normlarının ihlal edilmesi bağlamında dikkat çekicidir. Sınır aşımı ve ihlaller, öykülerde iğrenç (abject) ve grotesk imgeleri kurar. Eril tahakküm unsurları da göz önünde bulundurularak yapılan analizde kadın karakterlerin özel hayatlarında baskı uygulayan veya bedenlerine tacizde bulunan erkek figürlerle çatışma halinde olduğu görülür. Öykülerde grotesk imge, bu erkek figürlerini ve tahakküm düzenini ortaya çıkarmak ve dönüştürmek için kullanılırken; iğrenç (abject) ise kadın karakterin kendisi için ve kendini keşfederken gerçekleştirdiği yıkıcı eylemler için kullanılır. Bu çalışma, Tutkulu Perçem’de toplumsal cinsiyet kimliği ve bu kimliğin alt üst edilme biçimlerini Judith Butler’ın söz konusu kavramını merkeze alarak Mihail Bahtin ve Julia Kristeva’nın kuramlarıyla inceler. Bunun yanı sıra öykülerde ortaya çıkan alt üst etme biçimlerinin yıkıcı etkisini, edebiyatın olanakları bağlamında tartışmaya açar.

Anahtar Kelimeler

Tutkulu Perçem , toplumsal cinsiyet , alt üst etme , grotesk , iğrenç

Kaynakça

• Bahtin, Mihail. Karnavaldan Romana: Edebiyat Teorisinden Dil Felsefesine Seçme Yazılar. Derleyen Sibel Irzık. Çeviren Cem Soydemir, Ayrıntı Yayınları, 2001.
• Bahtin, Mihail. Rabelais ve Dünyası. Çeviren Çiçek Öztek, Ayrıntı Yayınları, 2005.
• Baka, Hüsna. “Tutkulu Perçem’de Feminist Bir Yıkım Beklentisi.” Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi, c. 1, s. 3, 2022, ss. 29-46. https://doi.org/10.5281/zenodo.7221168
• Berktay, Fatmagül. Tarihin Cinsiyeti. Metis Yayınları, 2018.
• Berktay, Fatmagül. Tek Tanrılı Dinler Karşısında Kadın. Metis Yayınları, 1996.
• Butler, Judith. Cinsiyet Belası: Feminizm ve Kimliğin Altüst Edilmesi. Çeviren Başak Ertür, Metis Yayınları, 2019.
• Fink, Bruce. Lacancı Özne. Çeviren Kemal Güleç, Encore Yayınları, 2020.
• Irzık, Sibel. “Önsöz.” Bahtin, Mihail. Karnavaldan Romana: Edebiyat Teorisinden Dil Felsefesine Seçme Yazılar. Derleyen Sibel Irzık. Çeviren Cem Soydemir. Ayrıntı Yayınları, 2001, ss. 7-32.
• Kandiyoti, Deniz. Cariyeler, Bacılar, Yurttaşlar. Çeviren Aksu Bora ve diğer, Metis Yayınları, 2015.
• Karaca, Şahika. “Postyapısalcı Edebiyat Kuramı.” Edebiyat Kuramı ve Eleştiri. Editör Veysel Şahin, Akçağ Yayınları, 2022, ss. 427-463.
• Kaygusuz, Sema. “Önsöz.” Soysal, Sevgi. Tutkulu Perçem. İletişim Yayınları, 2018. 7-14.
• Kristeva, Julia. Korkunun Güçleri: İğrençlik Üzerine Deneme. Çeviren Nilgün Tutal. Ayrıntı Yayınları, 2018.
• Öztürk, Veysel. “Tutkulu Perçem’in Huzursuz Mikro Anlatıları.” İsyankâr Neşe: Sevgi Soysal Kitabı. Hazırlayan Seval Şahin ve İpek Şahbenderoğlu, İletişim Yayınları, 2015, ss. 51-64.
• Soysal, Sevgi. Tutkulu Perçem. İletişim Yayınları, 2018.
• Şahbenderoğlu, İpek. “”Adamlar, Kadınlar ve Duvarlar”: ‘Eril Kent’in Tepelerinde Tutkulu Perçem.” “Ne Güzel Suçluyuz Biz Hepimiz!”: Sevgi Soysal İçin Yazılar. Derleyen Seval Şahin, İletişim Yayınları, 2013, ss. 37-60.
• Tura, Saffet Murat. Freud’dan Lacan’a Psikanaliz. Metis Yayınları, 2021.
• Tutal, Nilgün. Adlandırılamayanla Yüzleşmek. Beyoğlu Yayınları, 2023.
• Walby, Sylvia. “Kadın ve Ulus.” Çeviren Meltem Ağduk-Gevrek. Vatan Millet Kadınlar. Derleyen Ayşegül Altınay, İletişim Yayınları, 2000, ss. 29-57.